آیا کنار کشیدن آمریکا از سرمایهگذاری بر واکسنهای آرانای پیامرسان، یک اشتباه بزرگ است؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, جیمز گالاگر
- شغل, خبرنگار حوزه سلامت و علم
واکسنهای آرانای پیامرسان در دوران همهگیری کووید بهعنوان معجزهای پزشکی معرفی شدند که جان انسانهای بیشماری را نجات دادند، اما حالا ایالات متحده از تحقیق درباره آنها کنار کشیده است.
رابرت اف کندی جونیور، وزیر بهداشت آمریکا، ۲۲ پروژه تحقیقاتی به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار (۳۷۶ میلیون پوند) برای مقابله با بیماریهایی مانند کووید و آنفلوآنزا را لغو کرده است.
آیا کندی، که شاید معروفترین چهره مخالف واکسن در آمریکا باشد، حق دارد؟ یا او دارد اشتباهی فاجعهبار مرتکب میشود؟
پروفسور آدام فین، پژوهشگر واکسن در دانشگاه بریستول، میگوید «هر دو جنبه در آن وجود دارد»، اما کنار گذاشتن فناوری آرانای پیامرسان را «احمقانه» و احتمالاً یک «خطای فاجعهبار» میداند.
بیایید ببینیم چرا.
منبع تصویر، Getty Images
آیا واکسنهای آرانای پیامرسان موثرند؟
کندی میگوید بررسیهای علمیاش درباره واکسنهای آرانای پیامرسان نشان داده که «این واکسنها در محافظت مؤثر از دستگاه تنفسی فوقانی در برابر بیماریهایی مثل کووید و آنفلوآنزا شکست خوردهاند».
او میگوید قصد دارد بودجه مرتبط با اینها را به «پلتفرمهای ایمنتر و گستردهتری» منتقل کند که «حتی با جهش ویروسها هم مؤثر میمانند».
اما پروفسور اندرو پولارد از گروه واکسن آکسفورد، که بهزودی از ریاست کمیته مشترک واکسیناسیون و ایمنسازی (JCVI) بریتانیا کنار میرود، میگوید این ادعا که واکسنهای آرانای پیامرسان در برابر عفونتهای تنفسی فوقانی مؤثر نیستند، «اصلاً درست نیست».
آزمایشهای بالینی و همچنین دادههای میدانی حاصل از توزیع جهانی واکسنها نشان دادهاند که این واکسنها از افراد محافظت کرده و باعث نجات جان آنها و جلوگیری از بستری شدنشان در بیمارستان شدهاند.
فقط در سال اول واکسیناسیون در دوران همهگیری، تخمین زده شد که تنها واکسن آرانای پیامرسان شرکت فایزر/بیوانتک، جان نزدیک به ۶ میلیون نفر را نجات داد.
در مقابل، موارد نادری از التهاب بافت قلب، موسوم به میوکاردیت، بهویژه در میان مردان جوان مشاهده شد.
پروفسور پولارد میگوید: «عوارض جانبی بسیار نادر باید در برابر مزیت عظیم این فناوری سنجیده شود.»
دوران پاندمی، دورهای بود که تمام توجه دنیا بر کووید متمرکز شده بود و اجرای واکسیناسیون با دقت بیسابقهای رصد میشد. نظر اجماعی کارشناسان این است که واکسنها بهمراتب سود بیشتری نسبت به ضررشان داشتهاند.
اما این به آن معنا نیست که این فناوری بینقص است.
منبع تصویر، Getty Images
واکسنهای آرانای پیامرسان کووید سیستم ایمنی را طوری آموزش میدهند که فقط یک پروتئین خاص از کل ویروس را هدف بگیرد. اگر این پروتئین در ویروس کرونا دچار تغییر یا جهش شود، میزان محافظت بدن کاهش پیدا میکند.
ما نتایج این وضعیت را دیدهایم، ایمنی کاهش مییابد و واکسنها باید بهروزرسانی شوند.
یکی از استدلالهای نظری این است که اگر از رویکرد متفاوتی برای ساخت واکسن استفاده شود، مثلاً واکسنی که کل ویروس را شامل شود، شاید محافظت بهتری ایجاد شود، چون سیستم ایمنی هدفهای بیشتری خواهد داشت.
بااینحال، پروفسور پولارد میگوید واکسنهای آرانای پیامرسان در مقابله با کووید عملکرد بهتری نسبت به واکسنهای غیرفعالشده داشتند.
او این مسئله را به شیوه تولید آنها نسبت میدهد و میگوید در مقایسه با واکسنهای آرانای پیامرسان فرآیند کشتن ویروس، «ساختار پروتئینهای ویروسی را تغییر میدهد و در نتیجه تحریک سیستم ایمنی کمتر میشود».
بهروزرسانی واکسنها، نقصی در فناوری آرانای پیامرسان نیست که بتوان آن را با تغییر فناوری برطرف کرد، بلکه ریشه در ماهیت اساسی برخی ویروسها دارد.
مثلاً واکسن سرخک یا اچپیوی (ویروس پاپیلوم انسانی) سالهاست مؤثر باقی ماندهاند و هیچ نشانهای از کاهش کارایی ندارند، چون کد ژنتیکی این ویروسها پایدارتر است.
اما بعضی ویروسها همیشه در حال تغییرند.
آنفلوآنزا، برای مثال، یک ویروس نیست، بلکه هدفی است که دائماً تغییر میکند. در هر دورهای، یک سویه خاص غالب میشود و بیشترین احتمال ایجاد بیماری را در زمستان دارد.
در واکسن آنفلوآنزا هم، تزریقی که به بزرگسالان داده میشود و اسپری بینی زندهای که به کودکان داده میشود، هرسال بهروزرسانی میشوند. واکسنهای آرانای پیامرسان آنفلوآنزا در آینده هم به همین شیوه عمل خواهند کرد.
پروفسور پولارد میگوید: «مسئله همگام بودن با سویههای جدید، مربوط به همه فناوریهاست، نه فقط آرانای پیامرسان.»
واکسنهای آرانای پیامرسان چه تفاوتی با سایر واکسنها دارند؟
یکی از پرسشهای رایج این است که واکسنهای آرانای پیامرسان در میان مجموعه گسترده فناوریهای مختلف واکسن چه جایگاهی دارند، چون انواع گوناگونی از واکسنها وجود دارند:
- واکسنهای غیرفعالشده از ویروس یا باکتری واقعی استفاده میکنند که از بین رفته و دیگر توانایی بیماریزایی ندارد، و سیستم ایمنی را با آن آموزش میدهند؛ مثل واکسن سالانه آنفلوآنزا.
- واکسنهای ضعیفشده عامل بیماریزا را نمیکشند، بلکه آن را ضعیف میکنند تا باعث عفونتی خفیف شود، مثل واکسن امامآر (سرخک، اوریون و سرخجه).
- واکسنهای کونژوگه از قطعاتی از پروتئین یا قند موجود در میکروب استفاده میکنند تا واکنش ایمنی را بدون ایجاد عفونت تحریک کنند، مثل واکسن سیاهسرفه.
- واکسنهای آرانای پیامرسان از قطعهای رمز ژنتیکی استفاده میکنند که بهطور موقتی به بدن دستور میدهد بخشهایی از ویروس را تولید کند و سیستم ایمنی نسبت به آن واکنش نشان دهد.
هرکدام از این واکسنها مزایا و معایب خود را دارند، اما پروفسور آدام فین معتقد است که در دوران پاندمی، واکسنهای آرانای پیامرسان بیشازحد برجسته شدند و سایر رویکردها نادیده گرفته شدند، و اکنون در حال نوعی بازنگری هستیم.
او میگوید: «اما اینکه حالا کاملاً در جهت مخالف حرکت کنیم و بگوییم آرانای پیامرسان بیارزش است، نباید توسعه پیدا کند یا ارزش درک کردن ندارد، بههمان اندازه احمقانه است. چون واقعاً کارهای شگفتانگیزی انجام داد.»
منبع تصویر، Getty Images
آیا این واکسنها محافظت بهتری ایجاد میکنند؟
اینکه برای کدام بیماری از کدام فناوری واکسن استفاده شود، پرسشی علمی و کاملاً مشروع است.
اما چیزی که دانشمندان را نگران کرده، این است که کنار گذاشتن پژوهش روی واکسنهای آرانای پیامرسان ممکن است وقتی هیچ فناوری دیگری جواب نمیدهد، ما را از داشتن این واکسنها محروم کند.
پروفسور پولارد میگوید: «فکر نمیکنم شواهدی وجود داشته باشد که نشان دهد این واکسنها محافظت خیلی بهتری ایجاد میکنند، اما جایی که فناوری آرانای پیامرسان از بقیه خیلی جلوتر است، واکنش سریع به شیوعهای ناگهانی است.»
جهان امروز مهارت زیادی در تولید سالانه واکسن آنفلوآنزا دارد. اما حتی در این مورد هم، فرآیند ششماههای طی میشود: شناسایی سویههای جدید، رشد واکسن در تخممرغ در مقیاس بالا، و سپس توزیع. برای واکسنهای کاملاً جدید، این روند بسیار طولانیتر است.
اما با فناوری آرانای پیامرسان میتوان واکسن جدید را در عرض ۶ تا ۸ هفته تولید کرد، و چند ماه بعد دهها یا صدها میلیون دوز آماده داشت.
برخی از پروژههایی که در آمریکا تأمین مالی آنها متوقف شده، در حال آمادهسازی برای همهگیری آنفلوآنزای پرندگان بودند؛ ویروسی با نام اچ۵ ان۱ که جمعیت پرندگان را بهشدت نابود کرده و حالا به دامهای متعددی از جمله گاوهای آمریکایی هم سرایت کرده است.
پروفسور فین میگوید: «این تصمیم منطقی نیست و اگر شاهد پاندمی انسانی آنفلوآنزای پرندگان شویم، میتواند یک اشتباه فاجعهبار تلقی شود.»
اما پیامدهای تصمیم آمریکا برای کنار گذاشتن تحقیق روی واکسنهای آرانای پیامرسان، ممکن است بسیار گستردهتر باشد:
این تصمیم چه اثری بر اعتماد عمومی به واکسنهای فعلی، چه آرانای پیامرسان و چه غیر از آن، خواهد داشت؟
نقش آمریکا بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین کشورها در حوزه تحقیقات پزشکی چه میشود؟
آیا این تصمیم بر دیگر کاربردهای آرانای پیامرسان، مثل واکسنهای سرطان یا درمان بیماریهای نادر ژنتیکی، هم اثر میگذارد؟
پروفسور پولارد پس از اقدام رابرت اف کندی جونیور، پرسش مهمی مطرح میکند: «آیا وقتی یک بازار بزرگ دارد از فناوری آرانای فاصله میگیرد، همه ما را در معرض خطر قرار نمیدهد؟»
او میافزاید: «این یکی از مهمترین فناوریهایی است که در قرن حاضر خواهیم دید، چه در بیماریهای عفونی، چه در درمانهای زیستی برای بیماریهای نادر، و چه بهطور حیاتی در درمان سرطان. پیامی که الان مخابره میشود، برای من نگرانکننده است.»
