آیا موشک روسی جنگنده سوخو-۳۴ روسیه را ساقط کرد؟

بخش راستی آزمایی بی‌بی‌سی

تحقیقاتی در مورد سقوط یک جت جنگنده در روز دوشنبه در ییسک روسیه که منجر به کشته شدن ۱۳ نفر از جمله سه کودک شد، در جریان است. 

ویدئوها و تصاویر شگفت‌انگیزی در همه رسانه‌های اجتماعی پخش شده‌اند و به ما اجازه می‌دهند تا بخش‌های مختلف آنچه را که اتفاق افتاده است، کنار هم بگذاریم. 

چه می‌دانیم؟

شامگاه دوشنبه، یک جنگنده بمب افکن سوخو-۳۴ به یک ساختمان مسکونی در شهر یِیسک روسیه، در ۱۶۰ کیلومتری قلمرو تحت کنترل اوکراین، برخورد کرد.

وزارت دفاع روسیه گفته است که نقص یکی از موتورها محتمل‌ترین علت بوده است. 

ویدئوهایی در شبکه‌های اجتماعی آتش‌سوزی بزرگی را نشان می‌داد و دود از یک ساختمان بلند بیرون می‌زد. 

چندین مورد از این ویدیوها را بی‌بی‌سی راستی‌آزمایی کرده است و تأیید می‌کند که ضلع شمالی یک ساختمان ۹ طبقه، درست در نزدیکی جاده اصلی در ییسک، مورد اصابت قرار گرفته است.

در فیلم‌ها، همان جایگاه‌ها و ساختمان‌ها دیده می‌شوند. ما این تصاویر را با تصاویر خیابان‌نمای گوگل مقایسه کردیم تا تأیید کنیم که تصادف در نزدیکی راه دوبانده اولیتسا کمونیستیچسکایا در جنوب ییسک رخ داده است. 

وضعیت آب و هوایی نیز در هر ویدیو با آسمان صاف و غروب خورشید مطابقت داشت، بنابراین می‌توانیم مطمئن باشیم که سقوط حدود ساعت ۱۷:۳۰ به وقت محلی رخ داده است.

وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که هواپیمای سوخو-۳۴ پس از برخاستن برای یک پرواز آموزشی از یک فرودگاه نظامی در نزدیکی ییسک سقوط کرده است. 

در ویدیویی که آتش‌سوزی پس از برخورد را نشان می‌دهد، صدای سوختن و صداهایی انفجاری را می‌توان شنید. این‌ها ممکن است صدای انفجار مهماتی باشند که هواپیما در طول تمرین حمل می‌کرده و محترق شده‌اند. 

مقامات روسی می‌گویند که این آتش‌سوزی ناشی از نشت سوخت بوده و اصرار دارند که هیچ انفجار مهماتی در کار نبوده است.

سوخو-۳۴ یک جنگنده بمب‌افکن است که دو خلبان آن را هدایت می‌کنند و اغلب از آن برای حمله به اهداف زمینی استفاده می‌شود.

جی آندرس گانن، کارشناس امنیتی در شورای روابط خارجی ایالات متحده می‌گوید: «سوخو-۳۴ یکی از هواپیماهای پیشرفته روسیه است، اما هنوز مشکلاتی دارد که به ویژه در مراحل آموزشی دیده شده‌اند». 

بر اساس گزارش ماهنامه ایر فورس، یک نشریه بریتانیایی که داده‌های هواپیماهای نظامی را ردیابی می‌کند، امسال دو مورد دیگر از سقوط سوخو-۳۴ وجود داشته است که با شلیک دشمن ارتباطی نداشته است.

سقوط چگونه اتفاق افتاد؟

فیلم‌های دوربین مداربسته از یک جاده اصلی نزدیک به ساختمان، کمی بعد در تلگرام و توییتر منتشر شد. 

این فیلم‌ها نشان می‌دهند که هواپیمایی در حال فرود آمدن است، سپس نور شدیدی دیده می‌شود که به نظر می‌رسد یک انفجار اولیه در هواپیما باشد. 

بلافاصله پس از آن، نور شدید دوم دیده می‌شود، که کارشناسان می‌گویند ممکن است خروج اضطراری خلبانان قبل از برخورد هواپیما به ساختمان باشد.

به نظر می‌رسد این هواپیما از سمت غرب، احتمالاً از فرودگاه ییسک در حومه شهر که یک پایگاه هوایی نظامی دارد، به پرواز درآمده است. 

تصویری که در تلگرام منتشر شده است خلبانی را با چتر نجات در سمت راست نشان می‌دهد و به نظر می‌رسد قبل از سقوط هواپیما از آن بیرون پریده است. 

چتر نجات دایره‌های نارنجی رنگی در اطراف خود دارد که به عنوان نشانه‌هایی روی تجهیزات نظامی روسیه قابل شناسایی است و با نمونه‌ای از چتر خلبان روسی که در سال ۲۰۱۸ بر فراز سوریه از هواپیما بیرون پرید، مطابقت دارد. 

ما در حال انجام تحقیقات بیشتر برای تایید صحت این تصویر هستیم. 

ویدئویی که در تلگرام در نزدیکی محل سقوط هواپیما منتشر شده، خلبانی را نشان می‌دهد که با چتر نجات در غرب ساختمان آسیب‌دیده روی زمین دراز کشیده است.

خلبان زنده است، به پشت دراز کشیده و به سوالات پاسخ می‌دهد. 

شخصی به زبان روسی از خلبان می‌پرسد «همه چیز خوب است؟» که او پاسخ می دهد «بله، بله.» وقتی از خلبان می‌پرسند که آیا به هواپیمای او شلیک شده و سرنگون شده است یا نه، خلبان می‌گوید: «نه». 

ما نمی‌دانیم چه اتفاقی برای خلبان دوم افتاده است، اما روسیه می‌گوید که هر دو خلبان قبل از برخورد به زمین بیرون پریده‌اند و در حال حاضر از آنها پرس‌وجو می‌شود.

کارشناسان چه می‌گویند؟

ما این شواهد ویدیویی از رسانه‌های اجتماعی را به چندین متخصص امنیتی و نیروی هوایی نشان دادیم تا ارزیابی آنها را هم از آنچه ممکن است اتفاق افتاده باشد، داشته باشیم. 

آندرس گانون، از شورای روابط خارجی ایالات متحده گفت که شواهد تصویری نشان می‌دهد که نقص موتور علت اصلی سقوط بوده است. این نقص ممکن است باعث مشتعل شدن منبع سوخت شده باشد که مطابق با دو نور درخشان و شدیدی است که به وضوح در فیلم‌ها دیده می‌شود. 

مارک کانسیان، مشاور دفاعی در برنامه امنیت بین‌الملل می‌گوید: «نور اول احتمالاً مربوط به وقتی که است که مخزن سوخت به خاطر از کار افتاده موتور آتش گرفته است و بعد وقوع نور شدید دوم هم معقول به نظر می‌رسد چون دریچه‌های محل نشستن خلبان‌ها برای خروج مشتعل می‌شوند.» 

«ما چیزی نمی‌بینیم که به نظر برسد حمله موشکی باشد. هیچ گرما یا نوری از هیچ منبعی نمی‌بینیم که به سمت هواپیما بیاید.» 

به سختی می‌توان باور کرد که این یک حمله موشکی باشد.» 

او می‌گوید روسیه نرخ سانحه «بسیار بالایی» در ارتش خود دارد، بنابراین احتمال خرابی هواپیما بیشتر است. 

اما همه کارشناسانی که با آنها صحبت کردیم با این ارزیابی موافق نیستند. 

پل بیور، خلبان و تاریخ‌دان هوانوردی، می‌گوید نورهای موجود در این ویدئو بیشتر مطابق با اصابت چیزی به هواپیما است، نه اینکه هواپیما دچار نقص فنی شده باشد. 

«نور شدیدی وجود دارد که می‌توانید تقریباً در سمت انتهایی هواپیما ببینید. عيب‌های مرکز هواپیما اینطور به نظر نمی‌رسند، آنها در قسمت بالای هواپیما اتفاق می‌افتند ... به نظر من این وضع بیشتر شبیه هواپیمایی است که موشک به آن اصابت کرده باشد. 

آقای بیور می‌گوید که احتمال اصابت یک موشک روسی به اشتباه به هواپیما، بیشتر از اصابت موشک اوکراینی است، زیرا محل سقوط بیش از ۱۶۰ کیلومتر از خط مقدم فاصله دارد.