کشتی زنان در ایران

منتشر شده در ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ - ۲ سپتامبر ۲۰۲۶

زمان مطالعه: ۵ دقیقه

کشتی در ایران فقط یک ورزش نیست؛ بخشی از هویت ملی است. اما در کشوری که قهرمانان کشتی همواره در مرکز توجه بوده‌اند، زنان برای رسیدن به تشک کشتی مسیری بسیار دشوارتر از مردان طی کرده‌اند. سال‌ها حضور زنان در این رشته با محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های مختلف روبه‌رو بوده است. مستند «هزار زن» روایت زنانی است که برای رسیدن به حق طبیعی خود، یعنی حضور در ورزشی که دوست دارند، ناچار بودند پیش از مسابقه، با موانع دیگری مبارزه کنند.

در همه این سال‌های پس از انقلاب، زنان برای رسیدن به تشک کشتی راهی سخت‌تر از خود مسابقه دادن داشته‌اند. ماجرا از همان دوبنده معروف شروع می‌شود؛ لباسی که برای مردان بخشی عادی از ورزش است اما برای زنان سال‌ها به مسئله‌ای پیچیده و جنجالی تبدیل شده. برای بسیاری از زنان کشتی‌گیر ایرانی، مبارزه اصلی نه روی تشک، که پیش از رسیدن به تشک آغاز می‌شود. فیلم «هزار زن» تصویر دیگری است از مقاومت زنان ایران برای رسیدن به خواسته‌های طبیعی‌شان.

ماجرای حضور زنان در ورزش کشتی از زمانی آغاز شد که فدراسیون جهانی کشتی از ایران خواست زمینه فعالیت زنان در این رشته را فراهم کند، در غیر این صورت کشتی مردان ایران نیز از رقابت‌های بین‌المللی محروم می‌شد. فدراسیون کشتی هم از سر اجبار فراخوانی منتشر کرد و نتیجه شگفت‌انگیز بود؛ بیش از هزار زن برای ورود به این ورزش اعلام آمادگی کردند.

کشتی زنان در ایران امروز به شکل رسمی در رشته‌هایی مانند آلیش و گراپلینگ دنبال می‌شود و ورزشکاران زن ایرانی در رقابت‌های آسیایی و جهانی نیز حضور دارند. تیم ملی آلیش بانوان ایران تاکنون عناوین ارزشمندی از جمله قهرمانی و نایب‌قهرمانی آسیا و مدال‌های رنگارنگ جهانی را در کارنامه خود ثبت کرده است. هر ساله نیز مسابقات قهرمانی کشور برای شناسایی نفرات برتر و انتخابی تیم ملی آلیش بانوان برگزار می‌شود.

مستند «هزار زن» که در برنامه آپارات بی بی سی پخش شد، روایت همین اتفاق در ایران است. این مستند داستان زنانی را روایت می‌کند که سال‌ها از حضور در یکی از محبوب‌ترین ورزش‌های ایران محروم مانده بودند و حالا فرصتی پیدا کرده بودند تا علاقه و توانایی خود را نشان دهند.

ساخت این مستند حدود چهار سال زمان برده و حاصل آن فیلمی شده که سراغ زندگی و تجربه زنانی رفته که در شرایطی متفاوت، تصمیم گرفتند وارد عرصه‌ای شوند که سال‌ها برایشان بسته بود.

فیلم «هزار زن» درباره تلاش برای عبور از محدودیت‌ها، میل به دیده شدن و انرژی انباشته‌ای است که سال‌ها فرصت ظهور و بروز نداشته است. مژگان ایلانلو در این مستند از دل داستان کشتی زنان، تصویری بزرگ‌تر از وضعیت زنان در جامعه ایران ترسیم می‌کند. در فیلم، تشک کشتی علاوه بر این که محلی برای رقابت ورزشی است، نمادی از رویارویی با موانع و تلاش برای به دست آوردن حق انتخاب زنان است.

«هزار زن» علاوه بر این که فیلمی درباره ورزش زنان است، روایتی از امید، مقاومت و حق حضور زنان در عرصه عمومی را به تصویر می‌کشد. این فیلم نشان می‌دهد وقتی فرصتی هرچند کوچک ایجاد شود، استعدادهای پنهان چگونه می‌توانند خود را نشان دهند و یادآوری می‌کند که نباید میان زن و مرد تفاوت و تبعیضی وجود داشته باشد.

«هزار زن» محصول سال ۱۴۰۰ است و پس از بازداشت و زندانی شدن مژگان ایلانلو، کارگردان فیلم، در جشنواره‌های بین‌المللی به نمایش درآمد. این فیلم در جشنواره فیلم حقوق بشر وین نیز موفق به دریافت جایزه ویژه حقوق بشر شد.

درباره کارگردان

مژگان ایلانلو متولد ۱۳۴۹ است و تحصیلات خود را در رشته تاریخ ادیان و عرفان گذرانده است. او فعالیت حرفه‌ای خود را از انجمن سینمای جوانان آغاز کرد و در سال‌های بعد در رادیو و تلویزیون به عنوان نویسنده و سردبیر برنامه‌سازی فعالیت داشت. او مدتی نیز در مؤسسه روایت فتح فعال بود و در چند پروژه فیلم و سریال به عنوان دستیار و مشاور با ابراهیم حاتمی‌کیا همکاری کرد و پس از آن به مستندسازی روی آورد.

ایلانلو طی سال‌های فعالیتش بیش از شانزده مستند برای تلویزیون و سینما ساخته است.

او در جریان خیزش عمومی سال ۱۴۰۱ در حمایت از معترضان پس از کشته شدن مهسا امینی، عکس‌های بدون حجاب خود را در عرصه عمومی منتشر کرد و با انتشار بیانیه‌ها و ویدیوهایی به اعتراض به شرایط موجود پرداخت. او پس از این اعتراضات بازداشت و به اتهاماتی از جمله اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور و فعالیت تبلیغی علیه نظام جمهوری اسلامی زندانی شد. اگرچه برای او حکم ده سال زندان صادر شد، اما پس از حدود چهار ماه از زندان آزاد شد.

مژگان ایلانلو.، فیلمساز - پوستر فیلم «هزار زن» — توضیح تصویر، مژگان ایلانلو، فیلمساز - پوستر فیلم «هزار زن»

خانم ایلانلو در گفت و گو با حسن صلح جو در برنامه آپارات بی بی سی درباره این فیلم گفته است که:

ماجرای کشتی گرفتن دختران و زنان ایرانی می‌تواند به عنوان یکی از نمادهای مبارزه زنان برای برابری و همین طور نفوذ به قلعه‌های نفوذ ناپذیر مردان باشد. زنانی که در عین گمنامی و سختی و هزاران مانعی که وجود داشت، با ایمان وسط میدان آمدند و شروع کردند به اینکه این تابوی مردانه را بشکنند؛ تابویی که صدها سال بود وجود داشت و متاسفانه خیلی هم مقاومت در برابرش بود. خانم ایلانلو تاکید دارد که ما نه تنها کشتی زنان نداریم. ما تماشاچی و یا تقاضا برای تماشای کشتی مردان از سوی زنان را هم نداشتیم. بعد یک دفعه در این وادی من شنیدم که دخترانی گمنام از شهرستان‌ها وارد این حوزه شدند و برای بقای در این رشته می جنگند و همین خیلی برای من جذاب شد و وارد میدان ساخت این مستند شدم.