بیماری سرخک چیست و چرا دوباره شیوع پیدا کرده است؟

تعداد موارد گزارش‌شده سرخک در آمریکا به بالاترین حد خود در ۳۳ سال گذشته رسیده است.

این داده‌ها که توسط دانشگاه جانز هاپکینز منتشر شده است، نقطه عطف جدیدی در شیوع مداوم این بیماری بسیار مسری و قابل پیشگیری با واکسن است که تصور می‌شد در آمریکا ریشه‌کن شده است.

امسال موارد سرخک در ۳۸ ایالت و ناحیه کلمبیا گزارش شده است. حداقل سه نفر بر اثر این بیماری جان خود را از دست داده‌اند و ۱۵۵ نفر دیگر در بیمارستان بستری شده‌اند.

طبق اعلام مراکز کنترل بیماری‌ها، اکثریت قریب به اتفاق موارد سرخک - ۹۲٪ - در افرادی بوده است که یا واکسینه نشده بودند یا وضعیت واکسیناسیون آنها مشخص نبود.

داده‌های این مرکز نشان می‌دهد که ایالت تگزاس بیشترین تعداد مبتلا را دارد و بیش از ۷۰۰ مورد در این ایالت گزارش شده است. ایالت‌های دیگری که ده‌ها مورد ابتلا دارند شامل کانزاس و نیومکزیکو هستند.

در سال ۲۰۲۳ نزدیک به ده میلیون نفر در سراسر جهان به بیماری سرخک مبتلا شده‌اند.

سازمان بهداشت جهانی می‌گوید که پیش از شروع واکسیناسیون سرخک در سال ۱۹۶۳، همه‌گیری‌های گسترده سرخک هر دو تا سه سال یک بار اتفاق می‌افتاد.

بیماری سرخک چیست و چگونه شیوع پیدا می‌کند؟

سرخک بیماری ویروسی به‌شدت واگیرداری است که از طریق هوا و ذرات ریز هنگامی که فرد مبتلا تنفس، عطسه و سرفه می‌کند به دیگران سرایت می‌کند. همچنین می‌تواند بر اثر تماس با سطوح آلوده هم منتقل شود.

در مقاله‌ای که دفتر علوم و جامعه دانشگاه مک‌گیل کانادا منتشرکرده آمده است که ویروس سرخک آنقدر کوچک است که به سختی با میکروسکوپ‌های معمولی مشاهده‌پذیر است.

در مقاله دانشگاه مک‌گیل آمده است: «بیماری سرخک به‌شدت واگیردار است. مقدار ناچیزی از این ویروس برای مبتلا کردن فرد کافی است، حتی پیش از آشکار شدن علائم بیماری از بدن بیمار خارج می‌شود و در هوا باقی می‌ماند و چون در بسیاری از کشور‌ها این بیماری ریشه‌کن شده است پزشکان این بیماری را از جمله تشخیص‌های احتمالی خود در نظر نمی‌گیرند و در نتیجه فرد مبتلا می‌تواند مدت زمان طولانی‌تری ویروس را پخش کند».

بنا بر اطلاعات مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا «سرخک یکی از مسری‌ترین بیماری‌های شناخته‌شده در انسان است».

سازمان بهداشت جهانی برآورد می‌کند که هر فرد مبتلا می‌تواند باعث سرایت سرخک به ۹ تا ۱۰ نفر از افراد واکسینه‌نشده که با او تماس نزدیک دارند شود.

فرد مبتلا به سرخک از زمان شروع نشانه‌های بیماری تا حداقل چهار روز پس از ظاهر شدن جوش‌ها و بثورات پوستی می‌تواند بیماری را به دیگران منتقل کند.

سرخک به طور معمول پس از هفت تا ده روز برطرف می‌شود. البته در مواردی ممکن است منجر به ذات‌الریه یا التهاب ریه، مننژیت، نابینایی و تشنج شود.

نوزادان و کودکان زیر پنج سال، زنان باردار و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند بیش از دیگران در معرض خطر هستند.

بنا بر پژوهش دانشگاه جان‌هاپکینز، در آمریکا یک نفر از هر پنج فرد واکسینه‌نشده بر اثر ابتلا به سرخک نیاز به بستری شدن در بیمارستان پیدا می‌کند. در سال ۲۰۲۴ این میزان بالاتر بود و حدود ۴۰٪ از افراد مبتلا به سرخک در بیمارستان بستری شدند.

سرخک می‌تواند کشنده باشد اما موارد آن نادر است.

چرا سرخک دوباره در آمریکا شیوع پیدا کرده است؟

در سال ۲۰۰۰ پس از آنکه یک سال هیچ موردی از بیماری مشاهده نشد اعلام شد که این بیماری در آمریکا ریشه‌کن‌ شده است.

مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا اشاره می‌کند: «این امر به دلیل موفقیت گسترده برنامه واکسیناسیون در ایالات متحده آمریکا و پیشرفت مهار سرخک در سراسر قاره آمریکا بوده است».

برای ایجاد ایمنی جمعی یا ایمنی گله‌ای علیه بیماری سرخک سازمان‌های بهداشتی می‌گویند میزان ۹۵٪ پوشش واکسیناسیون الزامی است.

هرچند آمار اخیر نشان می‌دهد آمریکا در سال‌های اخیر از این میزان عقب افتاده است. بنا بر آمار ملی مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا، در سال ۲۰۲۱، حدود ۹۰.۶٪ از کودکان ۲۴ ماهه حداقل یک نوبت از واکسن ام‌ ام آر (واکسن سه‌ گانه سرخک، اوریون، سرخجه) را دریافت کردند.

این میزان واکسیناسیون کمابیش در یک دهه گذشته ثابت بوده است و بین کمترین میزان ۸۹٪ در سال ۲۰۱۴ و بالاترین میزان ۹۲٪ در سال ۲۰۱۸ در نوسان بوده است.

پژوهش دانشگاه جان هاپکینز که اشاره به توزیع ناهمگون واکسن کرده است نشان می‌‌دهد: «هرچند پوشش واکسیناسیون در برخی از کشور‌ها بسیار کمتر از این است که در نتیجه آنها را در معرض خطر ابتلای بیشتر قرار می‌دهد».

نکته اصلی که باعث این ناهمگونی در واکسیناسیون شده است تردید‌هایی است که در مورد واکسن وجود دارد و اغلب با ادعا‌های نادرست درباره عوارض جانبی واکسن‌ها تقویت می‌شود.

در پژوهش سال ۲۰۲۲ کارشناسان دانشگاه اِموری ایالات متحده آمریکا آمده است: «پیامد‌های تردید نسبت به واکسن هم عامل مضاعفی است که به موانع دیگر واکسیناسیون مانند فقر و فقدان بیمه‌های درمانی افزوده می‌شود».

آخرین داده‌های مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا نشان دهنده بالا رفتن نگران‌کننده تعداد مبتلایان به سرخک است، با اوج‌های ناگهانی در سال ۲۰۲۴ و شیوع تازه‌ در سال ۲۰۲۵.

در حالی‌ که آمریکا درگیر افزایش تعداد مبتلایان است کشور‌های دیگر از جمله برزیل، تیمور شرقی و سریلانکا به تازگی گواهی موفقیت در ریشه‌کنی بیماری سرخک را دریافت کرده‌اند.

نشانه‌های بیماری سرخک چیست؟

بنابر سایت سیستم خدمات بهداشت ملی بریتانیا (ان اچ اس) نشانه‌های معمول سرخک عبارتند از:

موارد شدید ابتلا ممکن است منجر به انسفالیت یا التهاب دستگاه عصبی مرکزی ‌شود.

بنا براطلاعات سیستم خدمات بهداشت ملی بریتانیا (ان اچ اس) ابتلا به سرخک در دوران بارداری ممکن است باعث سقط جنین، مرده‌زایی، تولد نوزاد نارس یا کمبود وزن نوزاد ‌شود.

چگونه سرخک را درمان کنیم؟

هیچ داروی مشخص ضدّ ویروس برای سرخک وجود ندارد.

پزشکان به طور معمول برای تسکین عوارض اصلی مانند تب و درد دارو‌هایی مانند پاراستامول تجویز می‌کنند هرچند سیستم ایمنی بدن کار خود را انجام می‌دهد و با ویروس مبارزه می‌کند.

سیستم خدمات بهداشت ملی بریتانیا (ان اچ اس) اشاره می‌کند که «سرخک به طور معمول حدود یک هفته پس از ابتلا شروع به بهبود می‌کند».

در این دوره مهم این است که فرد استراحت کند و برای پیشگیری از کاهش آب بدن مقدار فراوانی مایعات مصرف کند.

در موارد حاد شاید نیاز به بستری شدن فرد در بیمارستان و حمایت‌های تنفسی و دارویی باشد.

سرخک در کدام کشور‌ها شیوع پیدا کرده است؟

سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است که علاوه بر آمریکا «بیماری سرخک هنوز به‌ویژه در مناطقی از آفریقا، خاور‌میانه و آسیا شیوع دارد».

به‌تازگی مواردی از شیوع بیماری سرخک در پاکستان، تایلند، هند، یمن، اتیوپی، افغانستان، اندونزی، روسیه، قرقیزستان و ویتنام گزارش شده است.

بنا بر اطلاعیه مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا:«چون بیماری سرخک بسیار واگیردار است به راحتی می‌تواند از مرز‌ها عبور کند و در هر کشوری که میزان پوشش واکسیناسیون علیه این بیماری کمتر از ۹۵٪ باشد شیوع پیدا کند».

چگونه می‌توان از ابتلا به سرخک پیشگیری کرد؟

بهترین راه برای پیشگیری از سرخک واکسیناسیون است.

واکسن برای محافظت در برابر سه بیماری سرخک، اوریون و سرخجه (ام ام آر) است و هم‌زمان از افراد در برابر ابتلا به هر سه بیماری محافظت می‌کند.

سازمان بهداشت جهانی و سازمان‌های بهداشتی دیگر پیشنهاد می‌کنند کودکان دو نوبت واکسن ام‌ ام آر دریافت کنند تا در تمام عمر در برابر این بیماری‌ها ایمن شوند.

اولین نوبت معمولاً به کودکان ۹ تا ۱۵ ماهه داده می‌شود.

نوبت دوم بنا بر سیاست‌های بهداشتی هر کشور به کودکان بین ۱۵ تا ۱۸ ماهگی داده می‌شود.

توصیه می‌شود نوجوانان و بزرگسالانی که در کودکی یا در کمپین‌های مهار شیوع این بیماری، این واکسن را نزده‌اند، آن را دریافت کنند.

همچنین بزرگسالانی که بین سال‌های ۱۹۶۳ و ۱۹۶۸ علیه سرخک واکسینه شده‌اند بهتر است پیشینه واکسیناسیون خود را بررسی کنند تا مشخص شود چه واکسنی دریافت کرده‌اند.

دانشگاه جان هاپکینز توضیح می‌دهد:«در آن زمان واکسن‌هایی که استفاده می‌شد از ویروس‌های غیر‌فعال تهیه می‌شد که روشن شده چندان مؤثر نبوده است و در نهایت جمع‌آوری شدند».

چون سرخک به راحتی گسترش پیدا می‌کند برای هرگونه ایمنی جمعی باید بخش وسیعی از جمعیت واکسینه شده باشند تا در برابر این بیماری و شیوع یا همه‌گیری آن محافظت شوند.

سازمان بهداشت جهانی می‌گوید ایمنی جمعی یا گله‌ای در برابر سرخک زمانی ایجاد می‌شود که ۹۵٪ از جمعیت در برابر آن واکسینه شده باشند، یعنی ۵٪ باقی‌مانده محافظت می‌شوند چون واکسیناسیون باعث جلوگیری از گسترش بیماری می‌شود.

سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است که واکسیناسیون سرخک از بیش از ۶۰ میلیون مرگ بر اثر این بیماری بین سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ پیشگیری کرده است.

با وجود ایمنی و مؤثر بودن واکسن، سرخک باعث مرگ ۱۰۷۵۰۰ نفر در سال ۲۰۲۳ شد که بیشتر آنها کودکان واکسینه‌نشده زیر پنج سال بودند.

سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است: «میزان کودکانی که نوبت اول واکسن سرخک را در سال ۲۰۲۳ دریافت کردند در سراسر جهان ۸۳٪ بوده است که کمتر از میزان ۸۶٪ در سال ۲۰۱۹ بوده است».