فردریش مرتس؛ از قمار سیاسی با راست افراطی تا رویای صدراعظمی آلمان

فریدریش مرتس، رهبر حزب دموکرات مسیحی، قرار است صدراعظم بعدی آلمان شود.

پیش‌بینی می‌شد حزب او حدود ۲۸ درصد آرا را به دست آورد. اکنون این پرسش مطرح است که او با چه حزبی ائتلاف خواهد کرد.

مرتس، سیاستمدار ۶۹ ساله که از سوی طرفدارانش راه حلی برای بحران اعتماد در اروپا است، چهره‌ای آشنا برای نسل قدیمی حزبش است.

از نظر سیاسی، او هیچ‌گاه به‌عنوان فردی برانگیزاننده به نظر نرسیده است. با این حال، او قول می‌دهد که رهبری قوی‌تری برای آلمان فراهم کند و در مدت چهار سال بسیاری از مشکلات کشورش را حل کند.

هنگامی که نتایج انتخابات روز یکشنبه منتشر شد، او با اعلام اینکه ایالات متحده به سرنوشت اروپا بی‌تفاوت به نظر می‌رسد، آینده ناتو را زیر سوال برد و خواستار تقویت قوای دفاعی اروپا شد.

پیشنهاد بحث‌برانگیز او در ماه گذشته برای سخت‌تر کردن قوانین مهاجرت با حمایت آرا از راست افراطی در پارلمان، مردی را نشان می‌‌داد که حاضر است با شکستن یک تابوی بزرگ ریسک کند.

این حرکت همچنین شکاف دیگری با موضع میانه‌رو حزب دموکرات مسیحی تحت رهبری رقیب پیشین او، آنگلا مرکل، ایجاد می‌کرد.

اگرچه مرتس در نهایت نتوانست قانون را تغییر دهد، اما او یک شوک به کمپین انتخاباتی وارد کرد که با فروپاشی دولت اولاف شولتز در اواخر سال گذشته آغاز شده بود.

او که پیش از آنکه مرکل صدراعظم شود کنار گذاشته شده بود، به طور کامل از پارلمان کنار رفت تا مجموعه‌ای از مشاغل سودآور تجاری را دنبال کند و به عنوان فردی از گذشته قلمداد شد.

اما حالا به نظر می‌رسد که او آماده است تا شغل مورد نظرش را که مدت‌ها آرزویش را داشته، به دست آورد.

روز ۲۳ ژانویه، یک ماه مانده به انتخابات زودهنگام آلمان، مردم در یکی از هتل‌های پنج‌ ستاره برلین گرد آمده‌اند تا سخنرانی مرتس درباره سیاست خارجی را بشنوند.

فضای تالار هتل دو رم چندان پرشور نیست، اما با ۲۰ سال پیش که به نظر می‌رسید دوران سیاسی مرتس پایان‌یافته، تفاوت زیادی دارد.

مرتس همچنین گواهی‌نامه خلبانی دارد و در سال ۲۰۲۲ به دلیل پرواز با هواپیمای شخصی خود به جزیره زیلت در شمال آلمان برای شرکت در مراسم عروسی کریستیان لیندنر، سیاستمدار هم‌حزبی‌اش، با انتقادهایی روبه‌رو شد.

او وقتی در «هتل دو رم» به روی صحنه می‌رود، حضار با تشویقی ملایم از رهبر حزب اتحادیه دموکرات مسیحی آلمان، حزب مخالف دولت، استقبال می‌کنند؛ حزبی که به طور مداوم در نظرسنجی‌ها پیشتاز است.

او مردی بلندقد، لاغراندام، با عینک و کت و شلوار است که چهره‌ای آرام، متعارف و مدیرمآبانه دارد و می‌کوشد آمادگی خود را برای رهبری نشان دهد.

اما مسیر او تا این نقطه پیچ‌وخم‌های زیادی داشته است.

مرتس در سال ۱۹۵۵ در شهر «بریلون» در غرب آلمان در خانواده‌ای محافظه‌کار و کاتولیک به دنیا آمد.

پدرش قاضی محلی بود و همسرش، شارلوت، نیز تا امروز همین حرفه را دنبال می‌کند.

او در دوران دبیرستان به حزب «اتحادیه دموکرات مسیحی» پیوست.

۲۵ سال پیش، مرتس در مصاحبه‌ای با روزنامه تاگس‌اشپیگل، مدعی شد برخلاف آنچه سوابق رسمی‌اش نشان می‌دهد، جوانی سرکش‌تری داشته است.

او ماجراجویی‌های خود را چنین توصیف کرد: موتورسواری با سرعت در خیابان‌ها، وقت‌گذرانی با دوستان در کنار یک دکه سیب‌زمینی سرخ‌کرده و ورق‌بازی در ته کلاس.

به نوشته مجله اشپیگل در یکی از مهمانی‌های نوجوانی‌اش، کار به جایی رسید که گروهی از دانش‌آموزان در آکواریوم مدرسه ادرار کردند.

اما برخی نسبت به اینکه مرتسِ نوجوان واقعا سرکش بوده، تردید دارند. یکی از هم‌کلاسی‌های سابقش به یاد می‌آورد که «رفتار اخلال‌گرایانه» فریدریش بیشتر به این خلاصه می‌شد که همیشه می‌خواست «حرف آخر را بزند».

چه به‌طور رسمی و چه در گپ‌های خصوصی، افرادی که او را می‌شناسند به من گفته‌اند که او از نوشیدن آبجو لذت می‌برد و گاهی شوخ‌طبع است، هرچند کمتر کسی توانست مثالی برای آن بیاورد.

پس از دبیرستان، مرتس به خدمت سربازی رفت، سپس حقوق خواند و در سال ۱۹۸۱ با شارلوت گاس، هم‌دانشگاهی‌اش، ازدواج کرد.

آن‌ها سه فرزند دارند.

چند سالی به‌عنوان وکیل کار کرد، اما همیشه چشم به سیاست داشت و در ۱۹۸۹، در ۳۳ سالگی، به پارلمان اروپا راه یافت.

داگمار روت-بهرندت، که هم‌زمان با او به عضویت پارلمان اروپا از حزب سوسیال دموکرات آلمان درآمد، می‌گوید: «ما هر دو بسیار جوان و تازه‌نفس بودیم و بگذارید بگویم که [شخصیت‌هایی] سالم و دست‌نخورده».

او مرتس جوان را جدی، قابل‌اعتماد، صادق و مودب به شمار می‌آورد.

حتی شوخ‌طبع – ویژگی‌ای که او احساس می‌کند حالا کمتر مشهود است: «حدس می‌زنم که تعداد ضربه‌هایی که در طول زمان به او وارد شده ممکن است او را کمی سخت‌تر کرده باشد.»

اما آیا در اوایل دوران حرفه‌ای‌اش به عنوان یک صدراعظم احتمالی به نظر می‌رسید؟

«شاید پاسخم این بود که: نه، اصلاً نه، حتما شوخی می‌کنی!»

با این حال، همه او را فردی با جاه‌طلبی عمیق می‌شناختند. مرتس خیلی زود، در سال ۱۹۹۴ از سیاست‌های اتحادیه اروپا به پارلمان ملی آلمان، بوندستاگ، منتقل شد.

او در جناح راست سنتی حزب، به عنوان یک استعداد نوظهور شناخته شد و به آرامی در سلسله مراتب حزبی، پیشرفت کرد.

«او سخنرانی برجسته و متفکری عمیق است.» این را کلاوس-پیتر ویلیش، نماینده «اتحادیه دموکرات مسیحی» در «بوندستاگ» (پارلمان آلمان) می‌گوید که بیش از ۳۰ سال است مرتس را می‌شناسد.

ویلیش اضافه می‌کند که مرتس «یک مبارز» است، چرا که سه بار برای رهبری حزبش تلاش کرده است.

شکست‌های او در ۲۰۱۸ و ژانویه ۲۰۲۱، می‌تواند نشانه‌ای از دشواری‌های او برای تشکیل یک پایگاه حزبی باشد.

اما در اوایل دهه ۲۰۰۰ بود که جاه‌طلبی‌اش برای نخستین بار به بن‌بست خورد. در آن زمان او در رقابت درون حزبی بر سر قدرت، از آنگلا مرکل شکست خورد.

مرکل، یک شیمی‌دان حوزه کوانتوم از شرق سابقا کمونیست بود که هیاهوی زیادی نداشت، و مرتس، یک وکیل صریح با اعتماد به نفس بسیار بالا از غرب. این دو هرگز رابطه خوبی با هم نداشتند.

مرتس در شرح حال کوتاهی که در وب‌سایت حزبش نوشته، این شکست تلخ را کم‌اهمیت جلوه داده و گفته است که در سال ۲۰۰۹ تصمیم گرفته پارلمان را ترک کند تا فضایی برای تامل» داشته باشد.

دوران «تامل» او با فعالیت در حوزه‌های مالی و حقوقی همراه بود. او در چندین شرکت بین‌المللی، مدیر اجرایی و عضو هیئت مدیره بود و ثروتمند شد.

بیش از یک دهه طول کشید تا او به پارلمان بازگردد و از آن زمان تلاش کرده است تا رویکرد میانه‌روتر مرکل در قبال محافظه‌کاری حزب را کنار بزند.

نقطه عطف گسست سیاسی او در پایان ماه ژانویه رخ داد؛ زمانی که فریدریش مرتس با اتکا به آرای حزب راست افراطی آلترناتیو برای آلمان، موفق شد طرحی غیرالزام‌آور برای سخت‌تر کردن قوانین مهاجرت را به تصویب برساند.

او اصرار داشت که هیچ همکاری مستقیمی با حزب آلترناتیو برای آلمان صورت نگرفته است، اما این اقدام باعث اعتراض‌های گسترده شد و مرکل، که به ندرت در سیاست‌های روز اظهار نظر می‌کند، دو بار آن را محکوم کرد.

منتقدان این اقدام را قمار انتخاباتی نابخشودنی می‌دانند که در نهایت به سود حزب راست افراطی تمام می‌شود، اما هواداران مرتس تاکید دارند که او در واقع قصد دارد رای‌دهندگان راست افراطی را هوشمندانه به سمت خود جذب کند.

این اولین بار نیست که او خطر از دست دادن حمایت بخش‌های میانه‌رو حزب را به جان می‌خرد. در دهه ۱۹۹۰، او به لایحه‌ای رای منفی داد که شامل جرم‌انگاری تجاوز در چارچوب ازدواج بود.

بعدها توضیح داد که او تجاوز در چارچوب زناشویی را از پیش یک جرم می‌دانسته و مخالفتش با سایر بخش‌های لایحه بوده است.

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که او در میان جوانان و زنان چندان محبوب نیست. اما کلاوس-پیتر ویلیش معتقد است که تصویر او در رسانه‌های آلمانی ناعادلانه ترسیم شده است.

ویلیش می‌گوید: «چندین بار او به حوزه انتخابیه‌ من آمده است. بعد از آن، زنان پیش می‌آیند و می‌گویند که او آدم خوش‌برخوردی است.»

شارلوت مرتس نیز به دفاع از همسرش پرداخته و به روزنامه «وستفالن‌پست» گفته است: «آنچه برخی درباره دیدگاه همسرم نسبت به زنان می‌نویسند، حقیقت ندارند.»

او می‌گوید که ازدواجشان بر اساس حمایت متقابل شکل گرفته است: «ما هر دو از حرفه یکدیگر حمایت کردیم و مراقبت از فرزندان را طوری تقسیم کردیم که با مسئولیت‌های شغلی‌مان سازگار باشد.»

صرف نظر از انتقادات، یکی از دیپلمات‌های اتحادیه اروپا به من گفت که بروکسل «محتاطانه در انتظار ورود او» است.

او گفت: «زمان آن رسیده که از این بن‌بست آلمانی عبور کنیم و موتور را دوباره به حرکت درآوریم.»