کیم جونگ اون، متحد چین یا «رفیق جهنمی»؟
- نویسنده, لورا بیکر
- شغل, خبرنگار بیبیسی
- در, گزارش از مرز چین-روسیه-کره شمالی، فانگچوان
تعدادی از گردشگران چینی در هوای خنک پاییزی روی ساختمانی ۱۲ طبقه گرد هم آمدهاند تا بهترین مکان برای عکاسی از نقطه اتصال کشورشان با روسیه و کره شمالی را پیدا کنند.
سه پرچم ملی در نقشهای روی دیوار همپوشانی دارند و توضیح داده میشود که فانگچوان، واقع در شمال شرقی چین، به دلیل همین ویژگی مکانی خاص است.
یکی از زنان که همراه با همکارانش به این سفر رفته، میگوید: «اینجا ایستادهام و با افتخار میگویم روسیه در سمت چپ و کره شمالی در سمت راست من است. بین مردم هیچ مرزی وجود ندارد.»
این ممکن است کمی خوشبینانه باشد. همانند این تکه کوچک سرزمینی که زن برای دیدنش به اینجا آمده، چین نیز در میان همسایگان تحریمشده خود گیر کرده است.
در هفتههای اخیر، نگرانیها درباره اتحاد رو به گسترش ولادیمیر پوتین و کیم جونگ اون به اوج رسیده است؛ گزارشهایی مبنی بر اعزام هزاران سرباز کره شمالی برای حمایت از تهاجم روسیه به اوکراین مطرح شده است.
این مسئله پیش از آن رخ داد که پیونگیانگ موشکی بین قارهای و ممنوعه را با طولانیترین مسیر ثبتشده تا کنون پرتاب کرد، آنهم پس از چند هفته لفاظی علیه سئول.
کریستوفر گرین، تحلیلگر گروه بینالمللی بحران، میگوید: «چین خواهان رابطهای با سطحی معقول از کنترل بر کره شمالی است و رابطه کره شمالی با روسیه این موضوع را تضعیف میکند.»
اگر شی جینپینگ، رهبر چین، نتواند اتحاد پوتین-کیم را در راستای منافع خود شکل دهد، چین ممکن است همچنان در میان خشم و اضطراب غرب گیر بیفتد.
مسکو و پیونگیانگ ادعاهای مربوط به اعزام سربازان کره شمالی به اوکراین را که به عنوان افزایش قابل توجه تنش در نظر گرفته میشود، رد کردهاند؛ اما ایالات متحده مدعی است که شواهدی در این زمینه دیده است و به ادعاهای اطلاعاتی کره جنوبی و اوکراین اشاره میکند.
اولین گزارشها درست قبل از دیدار شی با همتای روس در نشست بریکس در اوایل اکتبر منتشر شد، نشستی که هدف آن ارسال پیامی محکم در برابر غرب بود.
به نظر میرسد متحدان چین از کنترل آن خارج میشوند. پکن که شریک ارشد این سه گانه است، در تلاش است تا رهبر با ثبات نظم نوین جهانی باشد، نظمی که توسط ایالات متحده رهبری نشود. اما این مسئله وقتی یکی از متحدانش جنگی را در اروپا آغاز کرده و دیگری متهم به کمک در تهاجم است، دشوار است.
آقای گرین میگوید: «چین از شرایط راضی نیست، اما سعی دارد نارضایتی خود را تا حد ممکن پنهان کند.»
این موضوع برای پکن بسیار حساس است، همانطور که واکنشها به حضور ما در شهر مرزی نشان میدهد؛ به نظر میرسد از ورود گردشگران استقبال میشود اما از حضور خبرنگاران چندان استقبالی نمیشود.
ما همیشه در اماکن عمومی بودیم، با این حال بارها متوقف شدیم، مورد سؤال قرار گرفتیم، تعقیب شدیم و تصاویرمان پاک شد.
هتل برای «امنیت من و دیگران» اصرار داشت گذرنامه من را نزد خود نگه دارد. پلیس به اتاقهای ما آمد و همچنین جاده منتهی به بندر هونچون را مسدود کرد، جایی که میتوانستیم نمای بهتری از تجارت کنونی میان روسیه و چین داشته باشیم.
«لب و دندان»
در سکوی دیدبانی در فانگچوان، مشخص است که بیشتر گردشگران برای دیدن کره شمالی آمدهاند.
دختری از پشت تلسکوپ نگاه میکند و میگوید: «دیدم کسی دوچرخهسواری میکند.» دوستش میگوید: «وای! کشور عجیبی است.»
در نزدیکی، رود تومن به آرامی از میان سه کشور عبور میکند و در واقع راه چین به دریای ژاپن است، جایی که چین بر سر آن با توکیو اختلافات سرزمینی دارد.
مرز ۱۴۰۰ کیلومتری چین تنها نقطهای است که دید واضحی به داخل کره شمالی دارد. مرز کره جنوبی با شمال تقریباً دیواری نفوذناپذیر است، منطقهای غیرنظامیشده و به شدت مینگذاری شده و مستحکم است.
یکی از گردشگران به من دوربین دوچشمی تعارف میکند. مردم روی دوچرخههای قدیمی از روستا عبور میکنند، اما نشانههای کمی از حیات وجود دارد. یکی از بزرگترین ساختمانها مدرسهای است که تابلویی با این مضمون دارد: «برای چوسان ( نام دیگر کره شمالی) خوب بیاموزید.»
مردی میگوید: «کره شمالی همیشه همسایه ما بوده و برایمان بیگانه نیست. دیدن نحوه زندگی آنها باعث میشود بفهمم چین چقدر مرفه و قوی است.»
حکومت کیم جونگ اون قطعاً بدون چین، بزرگترین حامی خود، نمیتوانست زنده بماند. چین بیش از ۹۰ درصد تجارت خارجی کره شمالی از جمله مواد غذایی و سوخت را تأمین میکند.
همیشه اینطور نبوده است. در اوایل دهه ۱۹۶۰، این چینیها بودند که از قحطی به سوی کره شمالی در رود تومن پناه بردند. حتی برخی در کره شمالی به مدرسه رفتند زیرا تصور میکردند نظام آموزشی آنجا در آن زمان بهتر بود.
اقتصاد کره شمالی پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ که منبع اصلی کمکهای اقتصادی و نفت ارزان آن بود، دچار فروپاشی شد و کمبود شدید مواد غذایی و در نهایت قحطی را به همراه داشت.
پناهجویان کره شمالی برای فرار از گرسنگی، فقر و سرکوب از رودخانه غالباً یخزده عبور کردند، حتی با خطر شلیک گلوله مواجه شدند. اکنون بیش از ۳۰ هزار نفر از آنها در کره جنوبی زندگی میکنند و تعداد نامشخصی همچنان در چین حضور دارند.
آقای گرین میگوید: «از زمان سقوط شوروی، کره شمالی واقعاً چارهای جز حفظ روابط خوب با چین که تنها حامیاش بوده، نداشته است.»
اما اکنون، روسیه «گزینه جایگزینی» ارائه کرده و کره شمالی نیز به دنبال بهرهبرداری از آن است.
مائو تسهتونگ، اولین رهبر جمهوری خلق چین، رابطه بین پکن و پیونگیانگ را به نزدیکی «لبها و دندانها» تشبیه کرده بود: «اگر لبها بروند، دندانها سردشان خواهد شد.»
«رفیق جهنمی»
اکنون، چین خود را در مقابل بیوفایی کیم میبیند، چرا که به گفته آیدان فاستر-کارتر، جامعهشناس که سالها کره شمالی را مطالعه کرده، «لبهای کیم جای دیگری را میبوسد.»
او میگوید: «کره شمالی همواره رفیقی جهنمی برای چین و روسیه بوده است. آنها هر چه پول بتوانند میگیرند و بعد هر کاری که بخواهند، انجام میدهند.»
تحلیلگران اشاره کردهاند که کیم در سال گذشته بارها پوتین را بر شی ترجیح داده است. در حالی که او از سال ۲۰۱۹ با شی دیداری نداشته، در سال گذشته دو بار با پوتین ملاقات کرده است. تهاجم روسیه به اوکراین این دو رهبر تحریمشده را بیش از همیشه به هم نزدیک کرده است. پوتین به حمایت بیشتر برای جنگ خود نیاز دارد و کیم خواهان تقویت رژیم خود با اتحادها و توجه است.
در مرز چین، به راحتی میتوان رابطه در حال گسترش بین این دو طرف را مشاهده کرد.
سوت قطاری که مکالمات گردشگران را قطع میکند، قطاری بخار با ردیف طولانی از واگنهای باری را به آرامی از پل راهآهن از روسیه به کره شمالی عبور میدهد. قطار در مقابل تابلویی به زبان کرهای که رو به چین است و میگوید: «به سوی پیروزی جدید» توقف میکند.
ایالات متحده تخمین میزند که کیم بیش از یک میلیون گلولهی توپ و راکت گراد به مسکو فروخته است تا در اوکراین استفاده شوند؛ چیزی که کره شمالی آن را رد میکند.
اما تردیدی نیست که این دو طرف همکاری خود را پس از امضای پیمان امنیتی در ژوئن برای کمک به یکدیگر در صورت «تجاوز» افزایش دادهاند.
آقای فاستر-کارتر جامعهشناس که سالها کره شمالی را مطالعه کرده، میگوید: «در حالی که کیم در مراسمی که در واقع رویدادی تاریخی - هفتاد و پنجمین سالگرد روابط جمهوری خلق چین - است، با زبانی خشک و رسمی به شی جینپینگ تبریک میگوید.»
او میافزاید: «اما در تولد پوتین، او را نزدیکترین رفیق خود مینامد. اگر شما جای شی جینپینگ بودید، چه احساسی داشتید؟»
«با دندانهای فشرده»
سخت است که بدانیم؛ چون چین هیچ نشانهای از دخالت در اتحاد روسیه-کره شمالی بروز نداده است.
ایالات متحده متوجه نارضایتی چین شده و برای یک بار، ممکن است این دو رقیب اهداف مشابهی داشته باشند.
در هفته گذشته، مقامات وزارت خارجه آمریکا موضوع حضور سربازان کره شمالی در روسیه را با دیپلماتهای چینی مطرح کردهاند.
چین گزینههایی دارد - در گذشته، آنها عرضه نفت و زغال سنگ به کره شمالی را قطع کردهاند و با تحریمهای تحت رهبری آمریکا برای محدود کردن برنامه هستهای پیونگیانگ همکاری کردهاند.
در حال حاضر، چین با اتهامات آمریکا مبنی بر فروش قطعاتی که به تهاجم روسیه به اوکراین کمک میکند، درگیر است. تجارت پکن با مسکو نیز در حال رونق است، حتی در حالی که با تعرفههای غربی دست و پنجه نرم میکند.
شی جینپینگ روسیه را نزدیک نگه داشته است، زیرا به کمک پوتین برای به چالش کشیدن نظم جهانی تحت رهبری ایالات متحده نیاز دارد. اما او تلاش خود را برای ترمیم روابط با اروپا، بریتانیا و حتی ایالات متحده متوقف نکرده است. چین همچنین با ژاپن و کره جنوبی برای کاهش تنشهای تاریخی در حال مذاکره است.
اما لفاظیهای فزاینده کیم علیه سئول باعث شده کره جنوبی دوباره بحث درباره تسلیحات هستهای خود را مطرح کند. سربازان کره شمالی در میدان نبرد اوکراین تنها میتواند برنامههای پکن را بیشتر از هم بگسلند.
این امکان باعث شده رئیسجمهور کره جنوبی، یون سوک یول، درباره «اقدامات متقابل ملموس» بحث کند و صحبت از تقویت همکاریهای امنیتی با اوکراین و ناتو شود.
منبع تصویر، Getty Images
کره جنوبی مسلح به تسلیحات هستهای یا ایجاد یک «ناتوی شرق آسیایی» برای منطقهای که چین خواهان نفوذ بیشتر در آن است، ایدهآل نیست. یک کیم جسورتر میتواند موجب افزایش حمایتهای ایالات متحده از متحدانش - سئول و توکیو - به شکل ناوهای جنگی یا حتی تسلیحات شود.
کریستوفر گرین میگوید: «چین مدتهاست که سیاست «سه نه» را در شرق آسیا داشته است؛ یکی از این نهها، نه به کره شمالی هستهای بود. مشخص است که این سیاست ناکام مانده است.»
او اضافه میکند که حالا پکن از این میترسد که اتحاد با روسیه موجب بیثباتی کره شمالی شود: «چنین بیثباتی میتواند به نحوی به سود ولادیمیر پوتین باشد که به نفع شی جینپینگ نخواهد بود.»
کارشناسان میگویند که پکن به اندازه غرب نگران این است که پوتین چه فناوریهای نظامی را ممکن است در ازای دریافت سرباز به کیم بفروشد.
آیدان فاستر-کارتر میگوید: «ماهوارهها، قطعا. اما پوتین بد است، نه دیوانه. روسیه میداند همانطور که چین هم میداند که کره شمالی غیرقابل پیشبینی است. دادن فناوری بیشتر برای سلاحهای هستهای به (کیم) به نفع هیچ کس نیست.»
کارشناسان معتقدند که شی جینپینگ بعید است که اقدامی جدی انجام دهد؛ چرا که چین به یک کره شمالی باثبات نیاز دارد. اگر کمکهای خود را قطع کند، ممکن است بحران پناهجویان را در مرز خود داشته باشد.
منبع تصویر، AFP
اما ممکن است کیم بخواهد تصمیمی بگیرد.
آیدان فاستر-کارتر میگوید: «اگرچه روسیه پول گلولهها و سربازان را میپردازد، اما در واقع این چین بوده که تا این لحظه کره شمالی را حفظ کرده، اغلب با دندانهای فشرده. فقط نمیدانم در چه نقطهای پکن علیه پیونگیانگ خواهد شد؟»
قمار مرگبار کیم میتواند تأثیر عمیقی بر داخل کشور هم داشته باشد. ۲۵ میلیون کره شمالی از جهان بیرون جدا شدهاند و برای بقا کاملاً به رژیم وابستهاند.
در آنسوی رودخانه تومن در فانگچوان، یک سرباز کره شمالی ما را تماشا میکند، همانطور که ما او را تماشا میکنیم.
بخار از غرفههای فروش تنقلات در سمت چینی بلند میشود که رشتههای نودل و هشتپای کبابی روی چوب میفروشند. و احتمالاً آن سرباز خندههای گردشگرانی را میشنود که با آخرین مدل دوربینها و گوشیها عکس میگیرند، چیزهایی که داشتنشان برای او ممنوع است.
این رودخانه کمعمق، درهای است که نه گردشگران و نه سرباز نمیتوانند از آن عبور کنند.
