وقتی صدای جنگل خاموش شد؛ سرنوشت نامعلوم اورانگوتان‌های نادر پس از سیلاب

سکوتی غیرمعمول بر جنگل‌های شمال سوماترا در اندونزی حاکم شده است، سکوتی که موجب نگرانی شدید کارشناسان حیات‌وحش و حافظان محیط‌زیست شده است.

اینجا، در جنگل‌های کوهستانی باتانگ تورو، همواره می‌شد نادرترین میمون بزرگ جهان، اورانگوتان‌های تاپانولی را دید و صدای آن‌ها را شنید.

اما به گفته فعالان حفاظت از طبیعت، از زمانی که طوفان سنیار در تاریخ ۲۵ نوامبر سوماترا را درنوردید و ویرانی به بار آورد، این نخستی‌های به‌شدت در معرض خطر انقراض، دیگر در این منطقه مشاهده نشده‌اند.

غیبت آن‌ها گمانه‌زنی‌هایی را برانگیخته است مبنی بر اینکه آیا این میمون‌های بزرگ قربانی سیلاب‌ها و رانش‌های زمین شده‌اند یا نه. هرچند برخی بر این باورند که ممکن است این جانوران به مناطق امن‌تر کوچ کرده باشند، اما کشف یک لاشه در منطقه که گفته می‌شود متعلق به یک اورانگوتان است، نگرانی‌های حافظان محیط‌زیست را تشدید کرده است.

به گفته کارشناسان، کمتر از ۸۰۰ اورانگوتان تاپانولی در جهان باقی مانده و هرگونه تلفات، ضربه‌ای جدی به بقای این گونه وارد خواهد کرد.

امدادگران به بی‌بی‌سی گفته‌اند که اوایل این هفته لاشه این حیوان را در روستای پولو پاکات، در بخش تاپانولی مرکزی، یافته‌اند؛ که به‌طور نیمه‌مدفون در میان گل‌ولای و کنده‌های درخت قرار داشت.

دکی چاندرا، که به‌عنوان عضو یک تیم امدادی در منطقه فعالیت می‌کند و پیش‌تر در حوزه حفاظت از اورانگوتان‌های تاپانولی کار کرده است، گفت: «وقتی برای نخستین بار آن را دیدم، مطمئن نبودم چیست، چون چهره‌اش به‌شدت آسیب دیده بود. احتمالاً به این دلیل که زیر گل‌ولای و کنده‌های چوب مدفون شده بود.»

او افزود:«در چند روز گذشته اجساد زیادی از انسان‌ها دیده‌ام، اما این نخستین بار بود که با جسد یک جانور وحشی روبه‌رو می‌شدم. اورانگوتان‌ها قبلا برای خوردن میوه به این منطقه می‌آمدند، اما حالا به نظر می‌رسد اینجا به گورستان آن‌ها تبدیل شده است.»

آقای چاندرا تصاویری را که از این لاشه گرفته بود با بی‌بی‌سی به اشتراک گذاشت؛ در برخی از این تصاویر خود او نیز در کنار حیوان مرده دیده می‌شود.

حافظان محیط‌زیست فعال در منطقه معتقدند این لاشه متعلق به اورانگوتان تاپانولی است، گونه‌ای که تنها در سال ۲۰۱۷ شناسایی شد. دو گونه دیگر اورانگوتان‌ها شامل اورانگوتان بورنئویی و اورانگوتان سوماترایی هستند.

از اواخر ماه نوامبر و پس از ویرانگری طوفان سنیار در بخش‌هایی از اندونزی، بیش از ۹۰۰ نفر بر اثر بارندگی‌های شدید، سیلاب‌ها و رانش زمین جان خود را از دست داده‌اند. صدها نفر همچنان مفقود هستند و بسیاری از روستاهای سوماترا با عبور این طوفان از جزیره به‌طور کامل نابود شده‌اند.

پروفسور اریک میارد، مدیر اجرایی موسسه «بورنیو فیوچرز» در برونئی، اکنون با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای در حال بررسی تاثیر این فجایع بر جمعیت اورانگوتان‌هاست.

او می‌گوید رانش‌های زمین باعث نابودی حدود ۴۸۰۰ هکتار از جنگل‌های دامنه‌های کوهستانی شده‌اند. با این حال، از آنجا که بخشی از تصاویر ماهواره‌ای زیر پوشش ابر قرار دارد، او در ارزیابی اولیه خود میزان تخریب را حدود ۷۲۰۰ هکتار برآورد کرده است.

پروفسور میارد به بی‌بی‌سی گفت: «مناطقی که نابود شده‌اند احتمالا زیستگاه حدود ۳۵ اورانگوتان بوده‌اند و با توجه به شدت این تخریب، تعجب‌آور نخواهد بود اگر همه آن‌ها جان باخته باشند. این مسئله ضربه‌ای بسیار سنگین به جمعیت این گونه وارد می‌کند.»

او افزود:«در تصاویر ماهواره‌ای، این مناطق اکنون به‌صورت خاک برهنه دیده می‌شوند، در حالی که تنها دو هفته پیش جنگل‌های بکر بودند. این تخریب کامل است. لکه‌های وسیعی در چندین هکتار کاملا عاری از پوشش گیاهی شده‌اند. در آن زمان، شرایط در جنگل باید جهنمی بوده باشد.»

پروفسور میارد همچنین گفت تصویر لاشه اورانگوتانی را که آقای چاندرا منتشر کرده بود، دیده است.

او گفت: «آنچه بیش از همه توجهم را جلب کرد این بود که تمام بافت نرم صورت از بین رفته بود. وقتی چندین هکتار جنگل در رانش‌های عظیم فرو می‌ریزد، حتی اورانگوتان‌های نیرومند هم کاملا درمانده می‌شوند واش ولاش خواهند شد.»

پانوت هادیسیس‌وویو، بنیان‌گذار «مرکز اطلاعات اورانگوتان» که در زمینه حفاظت از این نخستی‌ها در منطقه فعالیت می‌کند، گفت وجود این لاشه نشان می‌دهد بسیار محتمل است که برخی از اورانگوتان‌های تاپانولی نتوانسته باشند از سیلاب‌های خروشان و رانش‌های زمین که زیستگاه آن‌ها را درنوردیده، بگریزند.

هفته گذشته، تصاویری از لاشه یک فیل سوماترایی، گونه‌ای به‌شدت در معرض خطر انقراض که سیلاب در استان آچه در شمال سوماترا با خود می‌برد، در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت دست‌به‌دست شد.

جزیره سوماترا زیستگاه گونه‌های در معرض خطر متعددی از جمله ببرهای سوماترایی، فیل‌ها و کرگدن‌هاست.

با این حال، فعالان محیط‌زیست می‌گویند نگرانی‌ها به‌ویژه درباره اورانگوتان‌ها و دیگر نخستی‌ها مانند گیبون‌ها بیشتر است، چون بخش‌های وسیعی از جنگل‌های کوهستانی در منطقه تاپانولی بر اثر بارندگی‌های بی‌سابقه طوفان سنیار دچار رانش‌های گسترده شده‌اند.

برخی از ساکنان محلی معتقدند این نخستی‌ها پیش از وقوع فاجعه گریخته‌اند، چرا که توانایی احساس خطر پیش از وقوع را دارند. اما برخی متخصصان نخستی‌شناسی می‌گویند چنین فرضی ممکن است نادرست باشد.

سرژ ویخ، استاد زیست‌شناسی نخستی‌ها در دانشگاه جان مورز لیورپول ، که پژوهش‌های گسترده‌ای درباره اورانگوتان‌های تاپانولی انجام داده است، می‌گوید:«در زمان بارندگی شدید، اورانگوتان‌ها معمولا یا بی‌حرکت روی درخت می‌مانند یا شاخه‌ها و برگ‌ها را جمع می‌کنند تا مانند چتر از خود محافظت کنند و منتظر می‌مانند باران قطع شود.»

او افزود:«اما این بار، زمانی که باران متوقف شد، دیگر خیلی دیر شده بود. بخش‌هایی از زیستگاه آن‌ها، به‌ویژه دامنه‌های دره‌ها، بر اثر رانش زمین به‌طور کامل از بین رفت، و این به‌طور قطع پیامدهایی جدی برای آن‌ها داشته است.»

سیلاب‌های اخیر همچنین به چندین مرکز پژوهشی اورانگوتان در سوماترا آسیب رسانده‌اند، از جمله مرکز کتامبه در استان آچه، که نخستین مرکز پژوهشی اورانگوتان در جهان به‌شمار می‌رود.

دکتر ایان سینگلتون، مدیر علمی «برنامه حفاظت از اورانگوتان سوماترایی»، گفت مرکز کتامبه اکنون تقریبا به‌طور کامل ویران شده است.

او گفت:«این مرکز باید هرچه سریع‌تر بازسازی شود تا بتواند همچنان نقش حیاتی خود را در حفاظت از جنگل‌های آن منطقه و اورانگوتان‌هایش ایفا کند.»