مرضیه جعفری؛ زنی که می‌تواند فوتبال ایران را جهانی کند

در روزگاری که بسیاری از تیم‌های ملی زنان ایران با بی‌برنامگی و آشفتگی دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند، فوتبال زنان با صعودی تاریخی به جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۶، بار دیگر نشان داد که حتی در غیاب حمایت واقعی، با اراده، می‌توان «شاهکار» کرد و در قلب این دستاورد برجسته نام مرضیه جعفری، سرمربی تیم ملی زنان ایران، به چشم می‌خورد.

مرضیه جعفری، ستاره مربی‌گری فوتبال زنان ایران است. زنی که درخششی بی‌همتا در فوتبال باشگاهی ایران داشته و با نشستن روی نیمکت تیم ملی ایران نشان داد که استاد بیرون کشیدن موفقیت از دل ناکامی است.

نتایج درخشان تیم‌های خانم جعفری وقتی بیشتر به چشم می‌آیند که بدانیم او چگونه در زندگی شخصی داغ‌هایی را پشت سرگذاشته که حتی یکی از آنها می‌تواند انسان را برای سال‌ها درگیر خودش کند.

صعود با شرایط سخت

در ورزشگاهی دور از خانه در خاک اردن، در حالی‌که امیدها بعد از شکست تلخ مقابل لبنان رنگ باخته بود، تیم ملی فوتبال زنان ایران ایستاد، جنگید و در واپسین روز رقابت‌های انتخابی، با پیروزی دو بر یک برابر میزبان، صدر جدول را تصاحب کرد و بلیت جام ملت‌های آسیا را گرفت. این دومین صعود تاریخ فوتبال ملی زنان به این مسابقات بود؛ صعودی شیرین و البته پرفرازونشیب.

ایران در این مرحله، سه برد برابر سنگاپور، بوتان و اردن داشت و تنها یک شکست برابر لبنان را پذیرفت. اما همه‌چیز به آخرین بازی گره خورده بود؛ جایی‌که فقط پیروزی، می‌توانست تیم را به آسیا برساند.

نیمه نخست، بدون گل تمام شد. سارا دیدار اما در همان دقایق ابتدایی نیمه دوم تور دروازه اردن را لرزاند و در ادامه، نبوغ زهرا علیزاده و فرار برق‌آسای نگین زندی، دومین گل را رقم زد؛ گلی که خیال همه را آسوده کرد.

معصومه حسرتی، بازیکن سابق تیم ملی زنان ایران، به بی‌بی‌سی فارسی گفت: «این اتفاق هر بار هم که بیفتد برای من با ارزش است چون خودم در آن شرایط بازی کردم و می‌دانم فوتبال زنان در ایران چقدر مظلوم واقع شده و هیچ‌وقت مورد حمایت قرار نگرفته است.»

«این نسل جدید با همه کمبودها و سختی‌ها جنگید تا به جام ملت‌ها برسد. بازیکنان ایران در شرایط نابرابر با حریفان خود جنگیدند. در آن هوای گرم با آن لباس‌ها، بازی بسیار سخت است و زمانی‌که عرق می‌کنند، وزن لباس‌ها سرعت بازیکن‌ها را کم می‌کند. به هر حال این صعود نشان داد که فوتبال زنان ایران با همه بی‌مهری‌ها هنوز نفس می‌کشد.»

تیمی که با مربی جدیدش بردن یاد گرفت

مرضیه جعفری فقط ظرف ۸۲ روز تیمی را که در ۱۲ بازی رنگ برد ندیده بود، به مدعی صعود بدل کرد.

بعد از تجربه حضور در جام ملت‌های ۲۰۲۲ با هدایت مریم ایراندوست، که تحت‌الشعاع کرونا و آماده‌سازی ناتمام بود، حالا فوتبال زنان ایران با سرمربی‌ای تازه‌نفس اما کارکشته، دوباره به جام ملت‌های آسیا می‌رود.

خانم جعفری تیم را در شرایطی تحویل گرفت که نه بازی تدارکاتی درست داشت، نه اردوهای مستمر و نه آرامشی برای تمرکز. جنگ اسرائیل و ایران هم مانع مضاعفی بود برای تدارکات کامل.

پس از پیروزی مقابل میانمار در دور رفت مرحله نخست انتخابی المپیک ۲۰۲۴ پاریس، تیم ملی فوتبال زنان ایران دیگر رنگ برد را ندید و در دوازده مسابقه پیاپی، نه‌تنها طعم پیروزی را نچشید، بلکه سقوط‌هایی پیاپی در رده‌بندی فیفا را نیز تجربه کرد؛ نزول از رتبه ۵۹ جهان به جایگاه ۶۸.

در این ۱۲ بازی، ۸ شکست و ۴ تساوی به ثبت رسید، دروازه تیم ملی ۱۹ بار باز شد و این تیم فقط توانست ۲ گل به حریفان بزند: آماری که به‌خوبی از بحران آن دوران حکایت می‌کرد.

مرضیه جعفری در نخستین بازی رسمی که روی نیمکت نشست، پس از ۸۲۷ روز پیروزی را به اردوی ایران آورد. برد قبلی این تیم برابر میانمار در ۵ آوریل ۲۰۲۳ بود. پیروزی بعدی هم در حالی رقم خورد که ۱۰۹۵ روز از آخرین بردهای پیاپی این تیم (آوریل ۲۰۲۲ مقابل بنگلادش و ترکمنستان در مقدماتی المپیک ۲۰۲۴) می‌گذشت.

جوان‌گرایی در دل بحران

مرضیه جعفری درباره صعود تاریخی زنان ایران، به «هم‌میهن» گفته بود که تیم فقط ۲۱ روز در اردو کنار هم بوده و بعد از آن، بازیکنان دوباره برای حدود ۲۰ روز در اختیار باشگاه‌ها قرار گرفتند. با این حال، به گفته او، همین فرصت کوتاه با همدلی و تلاش مشترک همه اعضای تیم، از بازیکنان تا کادر فنی و پزشکی، به نقطه‌ای تعیین‌کننده تبدیل شد.

جعفری می‌گوید که خودش را «منجی تیم ملی» نمی‌داند و این موفقیت نتیجه یک کار تیمی واقعی است. او در عین حال از زحمات کادر فنی قبلی هم قدردانی کرده و گفته که مسیر ساخته‌شده، ادامه‌ تلاش‌های آنها هم بوده است.

از زلزله بم تا صعود به جام ملت‌ها

سرمربی تیم ملی فوتبال زنان ایران، متولد شهر بم است؛ شهری که در زلزله سال ۱۳۸۲ آسیب جدی دید و بخشی از جمعیت آن، از جمله چند تن از اعضای تیم فوتسال دختران بم، جان خود را از دست دادند. جعفری از جمله بازماندگان این حادثه است.

او فعالیت خود در ورزش را از سال ۱۳۷۷، زمانی که برای نخستین بار به زنان ایرانی اجازه فعالیت در قالب تیم‌های فوتسال داده شد، به صورت جدی آغاز کرد. در ۱۷ سالگی نخستین تجربه مربیگری خود را به دست آورد و با تشکیل یک تیم محلی در بم، وارد فضای رسمی فوتسال زنان شد.

در زلزله بم شماری از اعضای تیم فوتسال او جان باختند. مرضیه جعفری با وجود شرایط دشوار، به فعالیت خود ادامه داد و پس از مدتی تیمی را پایه‌گذاری کرد که بعدها با نام «خاتون بم» پرافتخارترین تیم فوتبال زنان ایران شد. این تیم با هدایت او ۱۰ قهرمانی و ۲ نایب‌قهرمانی در لیگ برتر به‌دست آورد و به جمع ۸ تیم برتر آسیا راه یافت.

با وجود موفقیت‌های ورزشی، زندگی شخصی خانم جعفری با بحران‌های زیادی همراه بوده است. در جریان لیگ سیزدهم فوتبال زنان، پسر نوجوان او به دلیل عارضه قلبی درگذشت. خانواده‌اش، به‌ویژه برادرش افشین، او را به زمین برگرداندند، آنهم با تکرار این جمله: «باید برای لبخند بم، برای روح پارسا، ادامه دهی.»

اما این پایان ماجرا نبود؛ افشین جعفری، برادر و حامی او نیز مدتی بعد بر اثر ایست قلبی جان باخت. مرضیه جعفری به رغم این اتفاق‌های دردناک، به فعالیت حرفه‌ای ادامه داد و تیمش را بار دیگر قهرمان کرد.

دی‌ ۱۴۰۲، ملیکا محمدی، بازیکن تیم خاتون بم، در یک سانحه تصادف جان باخت. با این حال تیم فصل را با قهرمانی به پایان رساند. مرضیه جعفری این قهرمانی را به ملیکا محمدی که گفته برایش «مثل فرزند» بود،‌ تقدیم کرد.

در اردیبهشت ۱۴۰۴ و پس از عملکرد ضعیف تیم ملی با هدایت مریم آزمون، فدراسیون فوتبال ایران تصمیم گرفت هدایت تیم را به مرضیه جعفری بسپارد. او در شرایطی این مسئولیت را پذیرفت که تنها ۸۲ روز تا رقابت‌های مرحله مقدماتی جام ملت‌های آسیا زمان باقی مانده بود.

ایران سپس درگیر بحران امنیتی، جنگ و بی‌ثباتی داخلی شد. دو مهلت فیفا برای برگزاری بازی‌های ملی از دست رفت، اردوها ناقص برگزار شد و تیم نتوانست بازی تدارکاتی‌ مناسبی انجام دهد. اما مرضیه جعفری همان کاری را کرد که در آن استاد است: ساختن در دل خرابی.

مسیری شبیه به لوئیس انریکه

زندگی و مسیر حرفه‌ای مرضیه جعفری ‌شباهت زیادی به لوئیس انریکه سرمربی پاری‌سن‌ژرمن دارد. هر دو فرزندان‌شان را از دست داده‌اند، اما با تکیه بر اراده، غم بزرگ را به کار بزرگ بدل کرده‌اند و تیم‌های خود را به قله‌های موفقیت رسانده‌اند. به گفته خودش سبک مربیگری‌اش هم، الهام‌گرفته از مدل لوئیس انریکه و پپ گواردیولا است؛ مربیانی که به فوتبال مالکانه، تسلط فنی بر جریان بازی و ساختار دقیق تیمی اعتقاد دارند. همین نگاه باعث شده تیم ملی ایران، در سه بازی اخیر، نه‌تنها از نظر نتیجه بلکه از نظر کیفیت بازی هم پیشرفتی چشمگیر داشته باشد.

جام ملت‌ها آزمون بزرگ

معصومه حسرتی تجربه حضور در مسابقات آسیایی با تیم خاتون بم را از نقاط مثبت خانم جعفری می‌داند: «این سرمربی تجربه کافی دارد و صعود با تیمی که کمبودهای زیادی دارد، نشان می‌دهد او کارش را خوب انجام داده است. آزمون اصلی جعفری به نظر من در جام ملت‌ها خواهد بود و باید ببینیم چقدر تیم را می‌تواند از لحاظ فنی و ذهنی ارتقا ‌دهد.»

خانم حسرتی همچنین با انتقاد از رئیس فدراسیون فوتبال ایران، می‌گوید که این فدراسیون عملکرد ضعیفی در حمایت از فوتبال زنان داشته است: «هر چقدر فدراسیون قبلی در غیاب مهدی تاج برای فوتبال زنان سنگ تمام گذاشت و اردو و بازی دوستانه به صف کرد و حتی پرواز اختصاصی در نظر گرفت، مهدی تاج در نقطه مقابل آن قدم برداشت.»

«با کمترین اردوی ممکن و در حالی‌ که دو روز فیفا را از دست دادیم و در دیرترین حالت ممکن و با پرواز چند مرحله‌ای زنان ایران تنها یک روز پیش از اولین بازی به امان رسیدند و بدون زمان برای ریکاوری یا هماهنگی با شرایط آب و هوایی پا به مسابقات گذاشتند.»

چشم‌انداز جهانی؛ رویایی قابل تحقق

اکنون تیم ملی فوتبال زنان ایران باید خود را برای حضور در جام ملت‌های آسیا آماده ‌کند؛ رقابتی که اسفند آینده در استرالیا برگزار خواهد شد. معصومه حسرتی، درباره اهمیت این رویداد می‌گوید: «حضور در جام ملت‌های آسیا نه تنها افتخار است بلکه یک فرصت حیاتی محسوب می‌شود چون باید با تیم‌هایی رقابت کنیم که برنامه‌ریزی‌های ۱۰ تا ۲۰ ساله دارند.»

«امکانات حرفه‌ای، لیگ‌های با کیفیت و بازی‌های تدارکاتی مرتب از جمله ویژگی‌های رقبای ماست. برای موفقیت در این سطح فقط انگیزه کافی نیست. این تیم به آنالیزور، روان‌شناس و برنامه آماده‌سازی دقیق نیاز دارد.»

مرضیه جعفری هم بر همین نکات تاکید کرده و گفته اگر فدراسیون شرایط لازم را برای اردوهای استاندارد، بازی‌های تدارکاتی قوی و تامین کادر تخصصی فراهم کند، تیم ملی زنان ایران می‌تواند گام بعدی را هم بردارد: صعود به جام جهانی، رویایی که حالا بیش از همیشه، در دسترس به نظر می‌رسد.