حاضران و غایبان برنامه‌های یادبود ابراهیم رئیسی

ابراهیم رئیسی و همراهانش پس از برنامه‌های یادبود سه روزه، روز پنجشنبه به خاک سپرده شدند.

در نمازی که آیت‌الله علی خامنه‌ای روز چهارشنبه بر ابراهیم رئیسی و همراهانش خواند، جای خالی سه رئیس جمهور سابق ایران بسیار به چشم می‌آمد و خبری از حسن روحانی، محمود احمدی‌نژاد و محمد خاتمی نبود.

البته در مراسم بزرگداشت حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه، محمدجواد ظریف، وزیر خارجه دوران زمامداری حسن روحانی حضور داشت.

در کنار مراسم تشییع با حضور شهروندان یا مقام‌های ایرانی، مراسمی رسمی هم با حضور نمایندگان کشورهای مختلف برگزار شد که کسانی چون ولادیمیر پوتین، بشار اسد و رجب طیب اردوغان از آن غایب بودند.

البته بعضی کشورها در بالاترین سطح به رئیس جمهور ایران و دیگر کشته شدگان سقوط بالگرد ادای احترام کردند.

این به جز بسیاری از کشورهایی بود که پیام تسلیت دادند، یا حتی مانند هند عزای عمومی اعلام کردند.

آنها که رفتند

تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر که به همراه نخست وزیر این کشور در مراسم شرکت کرده بود، در کنار قیس سعید، رئیس جمهور تونس و سردار بردی‌محمداف و امامعلی رحمان،‌ روسای جمهوری ترکمنستان و تاجیکستان بلندپایه‌ترین مقامات خارجی بودند که برای شرکت در مراسم ادای احترام و تشییع ابراهیم رئیسی و همراهانش به ایران سفر کردند.

حسین عرنوس، محمد شیاع سودانی، شهباز شریف، نیکول پاشینیان و ایراکلی کوباخیدزه، به ترتیب نخست وزیران سوریه،‌ عراق، پاکستان،‌ ارمنستان و گرجستان هم در این مراسم حضور داشتند.

در بسیاری کشورها مقام‌های دولتی با حضور در سفارتخانه‌های ایران به آقای رئیسی و حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران ادای احترام کردند.

آنها که نرفتند

ایرنا، خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران روز پنجشنبه سوم خرداد گزارش داد که بشار اسد،‌ رئیس جمهور سوریه در تماس تلفنی با محمد مخبر، کفیل ریاست جمهوری ایران گفت که هرچند در مراسم تشییع حاضر نمی‌شود اما «در اولین فرصت برای عرض تسلیت و تحکیم پیوندهای سیاسی دو کشور به ایران» سفر خواهد کرد.

ایرنا می‌گوید که آقای اسد در این تماس تلفنی گفت که «احترام» آقای رئیسی هم مثل قاسم سلیمانی نزد مردم سوریه «همیشگی است» و به همین جهت دولت سوریه عزای عمومی اعلام کرده است.

ایران در جریان اعتراضات و سپس جنگ داخلی در سوریه،‌ در کنار روسیه از مهم‌ترین حامیان حکومت بشار اسد بود.

بر اساس این گزارش آقای مخبر هم از حضور نخست وزیر سوریه و هیات همراه آنها و همچنین اعلام عزای عمومی در این کشور قدردانی کرد و تاکید کرد که «برعهد خود مبنی بر حمایت همه جانبه از محور مقاومت به ویژه کشور مستقل سوریه» پایبند هستند و «منتظر» دیدار بشار اسد در تهران خواهند بود.

رجب طیب اردوغان هم بر خلاف برخی انتظارات به ایران نرفت و فقط جودت ییلماز، معاون رئیس جمهور و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه به تهران سفر کردند.

ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه هم به تهران سفر نکرد اما در کاخ کرملین میزبان حمد بن عیسی آل خلیفه،‌ پادشاه بحرین بود.

خبرگزاری رویترز به نقل از خبرگزاری دولتی بحرین،‌ گزارش داد که پادشاه بحرین در این دیدار به آقای پوتین گفت که هیچ دلیلی برای به تعویق انداختن مذاکرات برای از سرگیری روابط دیپلماتیک پادشاهی بحرین و ایران وجود ندارد.

بر اساس این گزارش پادشاه بحرین گفته که مشتاقانه منتظر است که روابط کشورش را با ایران بهبود بخشد.

بعد از حمله به نمایندگی‌های عربستان در تهران و مشهد در دی ماه سال ۱۳۹۴، در فاصله کوتاهی بعد از عربستان، بحرین هم روابطش را با ایران قطع کرد.

از میان مقامات روس،‌ ویچسلاو ولودین رئیس دوما، پارلمان روسیه به تهران سفر کرده بود.

شی جین پینگ، رئیس جمهور چین هم در مراسم ادای احترام به ابراهیم رئیسی حضور نداشت. ژانگ گوئوکینگ، یکی از معاونان نخست‌وزیر چین نماینده این کشور در مراسم بود.

الهام علی‌اف، رئیس جمهوری آذربایجان، آخرین مقام عالی یک کشور خارجی که ساعتی پیش از مرگ ابراهیم رئیسی با او دیدار کرده بود هم به تهران نرفت ومعاون رئیس‌جمهور و وزیر خارجه جمهوری آذربایجان در این مراسم حاضر شدند.

کشورهای عضو اتحادیه اروپا هم از این مراسم غایب بودند اما برخی از کشورهای اروپایی مثل بلاروس و صربستان نمایندگانی در این مراسم داشتند.

آنها که با فرماندهان سپاه نشستند

حضور رهبران و نمایندگان گروه‌های شبه‌نظامی که ایران آنها را «محور مقاومت» می‌نامد هم در مراسم چهارشنبه پررنگ بود، منتقدان حکومت ایران آنها را «گروه‌های نیابتی» ایران می‎‌خوانند.

اسماعیل هنیه، رهبر سیاسی حماس، شیخ نعیم قاسم جانشین دبیرکل حزب الله لبنان، محمد النهدی و جمیل مزهر از دو گروه فلسطینی و همچنین نمایندگانی از حوثی‌های یمن و گروه‌های شبه‌نظامی عراقی که به تهران سفر کردند، صبح روز پنجشنبه سوم خرداد هم با حسین سلامی، فرمانده کل سپاه و اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس این نیرو نشستی برگزار کردند.

این گروه پیش از آن با علی باقری کنی، سرپرست وزارت خارجه ایران دیدار کرده بودند.

خبرگزاری‌های ایرانی می‌گویند در این جلسه «آخرین وضعیت سیاسی، اجتماعی و نظامی غزه و عملیات طوفان‌الاقصی» بررسی و «بر استمرار جهاد و مبارزه تا پیروزی کامل مقاومت فلسطین در غزه» تاکید شد.

آنها که ایستادند

در جلسه رای گیری سالانه سازمان ملل درباره بزرگداشت نسل‌کشی سربرنیتسا که در مقر این سازمان در نیویورک برگزار شد، حاضران به احترام ابراهیم رئیسی و همراهانش برخاستند و یک دقیقه سکوت کردند.

جلسه روز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت شورای امنیت سازمان ملل متحد در نیویورک هم با یک دقیقه سکوت به مناسبت مرگ ابراهیم رئیسی و همراهانش در سانحه سقوط بالگرد آغاز شده بود.

این اقدام اعضای شورای امنیت با انتقاد تند گیلاد اردان،‌ نماینده اسرائیل در سازمان ملل رو به رو شده بود.

او آن را یک «افتضاح» خواند و در شبکه ایکس، توییتر نوشت: «شورای امنیت سازمان ملل امروز به یاد رئیس جمهور قاتل ایران که مسئول قتل هزاران نفر است یک دقیقه سکوت کرد،‌ آینده شورای امنیت چیست؟ سکوت برای مرگ هیتلر؟!»

او افزوده بود: «شورای امنیت به سادگی به خطری برای صلح جهانی تبدیل شده است.»

آنها که تسلیت گفتند و انتقاد شنیدند

پیام‌های تسلیت رسمی شارل میشل، رئیس شورای اروپا و جوزپ بورل،‌ مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و همچنین سخنگوی ناتو هم با انتقادهای زیادی در کشورهای اروپایی رو به رو شد.

هانا نویمن، نماینده پارلمان اروپا و از منتقدان جمهوری اسلامی در شبکه ایکس (توییتر) با انتقاد از این پیام‌ها نوشت که «پیام تسلیت آقای میشل شخصی بوده و نه از طرف اروپا.»

تعدادی از سیاستمداران اروپایی و نمایندگان پارلمان اروپا هم با هشتگ «از طرف من نیست» از پیام تسلیت شارل میشل و آقای بورل انتقاد کردند.

یه وان ری، نماینده پارلمان آلمان هم با یادآوری «حبس،‌ شکنجه و کشتار و سرکوب» ایرانیان و کمک تسلیحاتی ایران به روسیه در جنگ اوکراین از پیام تسلیت و همدردی اتحادیه اروپا انتقاد کرد.

تام توگندات، وزیر مشاور در امور امنیتی بریتانیا و عضو پارلمان هم از پیام تسلیت اتحادیه اروپا انتقاد کرد و در شبکه ایکس،‌ توییتر نوشت:‌ «رژیم رئیسی هزارا ن نفر را در ایران به قتل رساند و مردم را در بریتانیا و اروپا هدف قرار داده است. برای او سوگواری نخواهم کرد.»

پیام تسلیت رسمی وزارت خارجه آمریکا هم با انتقادهایی رو به رو شد و مسئولان این کشور را وادار به پاسخگویی کرد.

در این رابطه حتی تعدادی از اعضای مجلس نمایندگان آمریکا خواستار پاسخگویی وزیر خارجه و دولت بایدن شدند.

از جمله در سنای آمریکا تد کروز، سناتور جمهوریخواه، آنتونی بلینکن وزیر خارجه آمریکا و دولت بایدن در رابطه با ارسال پیام تسلیت و سیاست دولت بایدن در قبال ایران به چالش کشید.

او از آقای بلینکن پرسید: «آقای وزیر آیا امروز که رئیسی مرده جهان جای بهتری نشده است؟»

آقای بلینکن پاسخ داد:‌ «با توجه به اقدامات وحشتناکی که به عنوان قاضی و رئیس جمهوری در انجام آنها نقش داشته،‌ بله. مردم ایران احتمالا وضعیت بهتری دارند.»

آقای کروز: «ولی شما در بیانیه خود این را نگفتید. گفتید؟»

آقای بلینکن: «من معتقدم که این حرف را زدیم.»

آقای کروز همچنین به شدت از نیمه افراشته شدن پرچم سازمان ملل در نیویورک به شدت انتقاد کرد و این کار سازمان ملل برای «عزاداری قصاب تهران» را شرم‌آور خواند و آن را نشانه عدم رهبری درست دولت آمریکا خواند.

آنها که به یاد آوردند

با توجه حضور ابراهیم رئیسی در مناصب بالای قضایی و اجرایی در طی سالهای بعد از انقلاب و به ویژه دهه شصت و در جریان اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱،‌ فعالان حقوق بشر در اظهارنظرهای جداگانه از مرگ او قبل از محاکمه به خاطر «جنایاتش علیه بشریت» اظهار تاسف کردند.

عفو بین الملل در بیانیه ای اعلام کرد که مرگ ابراهیم رئیسی نباید «آسیب‌دیدگان میراث شوم حقوق بشری» یعنی قربانیان جنایات او و خانواده‌هایشان را از حق دستیابی به حقیقت و دیدن محاکمه و مجازات تمامی افرادی که در جنایات او همدست بودند، محروم کند.

این سازمان حقوق بشری می‌گوید که ابراهیم رئیسی طی ۴۴ سال گذشته «به طور مستقیم در ناپدیدسازی‌های قهری و اعدام‌های فراقضایی هزاران مخالف سیاسی در دهه شصت، قتل، بازداشت خودسرانه، ناپدیدسازی قهری و شکنجه هزاران معترض و آزار و اذیت خشونت‌آمیز زنان و دخترانی که از حجاب اجباری سرپیچی می‌کردند، و دیگر نقض‌های جدی حقوق بشر، مستقیما دست داشته یا بر آن‌ها نظارت داشته است.»

در بیانیه عفو بین‌الملل که بعد از سقوط بالگرد حامل آقای رئیسی در آذربایجان شرقی منتشر شد آمده: «ابراهیم رئیسی که سال ۱۳۵۹ و در سن ۲۰ سالگی به عنوان دادستان کل کرج در استان البرز منصوب شد، به سرعت در سلسله‌مراتب قضائی و اجرایی پیشرفت کرد و در سال ۱۴۰۰ به ریاست‌جمهوری رسید.»

دیانا الطحاوی، مدیر منطقه‌ای عفو بین‌الملل برای خاورمیانه و شمال آفریقا گفت که دهه‌هاست که «مجرمانی با مسئولیت کیفری در ایران از مصونیت نظام‌مند از مجازات برخوردارند.»

او تاکید کرد که جامعه بین‌المللی اکنون باید اقدام کند تا برای پاسخگویی به قربانیان جنایات بین‌المللی و نقض‌های جدی حقوق بشر که ابراهیم رئیسی و دیگر مقامات جمهوری اسلامی مرتکب شده اند، راه‌هایی بیابد.

آنها که شوخی کردند

‌‌نشریه فرانسوی شارلی ابدو در جدیدترین واکنش به مرگ ابراهیم رئیسی، کاریکاتوری به زبان فارسی در شبکه‌های اجتماعی خود منتشر کرده است.

به فارسی در بالای این طرح نوشته شده «خدا وجود دارد». به نظر می‌رسد این ارجاع به دستی است که میان چیزی مثل ابر‌ها در حال فشار دادن و خرد کردن بالگردی است که در آن یک فرد با لباس روحانیت دیده می‌شود.

در پایین آن هم نوشته شده «او ما را از شر ملاها رها می‌کنه.»

یک نسخه انگلیسی از همین کاریکاتور هم از طرف این نشریه منتشر شد.

پیشتر شارلی ابدو، در کاریکاتور دیگری زنی را با گوشواره‌هایی به شکل بالگرد به تصویر کشید که عبارت «زن، زندگی، آزادی، هلی‌کوپتر» نیز در بالای کاریکاتور نوشته شده بود.

مجله شارلی ابدو، پیش از این هم بارها کاریکاتورهایی درباره مسائل ایران منتشر کرده است از جمله در زمان اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ در ایران، این نشریه یک شماره ویژه درباره ایران و روحانیون حاکم منتشر کرد.

در یکی از مطالب درباره ابراهیم رئیسی آمده بود: «یادآوری می‌کنم که رئیس‌جمهور فعلی، ابراهیم رئیسی یکی از قضاتی بود که حکم قتل عام زندانیان سیاسی در سال ۱۹۸۸ را داد.»

وبسایت طنز آنیون هم در مطلبی برخورد بالگرد حامل آقای رئیسی را به «سنگسار» او تشبیه کرد.

این واکنش‌های خارجی به جز شوخی‌هایی است که کاربران ایرانی شبکه‌های اجتماعی و برخی هنرمندان و کاریکاتوریست‌ها با مرگ رئیس جمهور ایران کردند.