بازار مشترک افغانستان-ازبکستان؛ آزادی تجارت در سایه نگرانی از محدودیت‌ها بر زنان و مالیات یک‌جانبه

بازار مشترک افغانستان – ازبکستان که چند ماه پیش بازگشایی شد، در حال رونق گرفتن است و روزانه صدها تن از شهروندان افغانستان برای خرید به این بازار می‌روند.

این بازار که در آن سوی رود آمو در منطقه مرزی شهر ترمز ازبکستان گشوده شده است، فرصتی را برای تاجران و فروشندگان هردو کشور فراهم کرده تا فراورده‌ها و کالاهای تجارتی‌ خود را در این بازار بفروش برسانند. شهروندان ازبکستان نیز روزانه از این بازار خرید می‌کنند.

این بازار در ۲۹ آگوست با حضور عبدالله آریپوف، نخست‌وزیر ازبکستان افتتاح شد. در مراسم افتتاح یک هیئت حکومت طالبان و مقامات قرقیزستان، قزاقستان و جمهوری آذربایجان نیز دعوت شده بودند.

نگرانی تاجران افغانستان از تعرفه‌های گمرکی و مالیات

با آنکه مقامات ازبکستان می‌گویند بازرگانان افغان اجازه دارند از تجارت بدون مالیات در این منطقه آزاد استفاد کنند اما تاجران افغان در این بازار هنوزهم از احتمال وضع مالیات بر عایدات شان نگران هستند.

جمعه الدین حاجی‌زاده، منشی تاجران افغان در این بازار، می‌گوید «تاجران افغان در ابتدا در مورد این بازار زیاد مطمین نبودند که آیا موفق خواهد بود یا خیر تا اینکه مقامات افغانستان و ازبکستان به آنها اطمینان دادند که سرمایه تاجران در این بازار مصون خواهد بود» به گفته وی تاجران افغان نگران آن بودند که اگر در این بازار سرمایه‌گذاری کنند، شاید روزی این مرز بسته شود.

با این حال شماری از فروشندگان افغان در این بازار می‌گویند هنوزهم آنها با مشکلاتی روبرو هستند.

جمال، یکی از فروشندگان افغان در این بازار می‌گوید هنگام سفر از حیرتان به این بازار در ازبکستان آنها بعضی روزها ساعت‌ها در صف منتظر می‌مانند و مشتریان شان قبل از آنها به بازار می‌رسند. آنها در این بازار جای ندارند تا شبها اقامت کنند و باید حتما به شهرک حیرتان و مزارشریف به جانب افغانستان برگردند. او می‌گوید هنوزهم نگران وضع محصولات گمرکی و مالیات از سوی مقامات ازبکستان است.

با این حال محمد نادر یک تاجر فروشنده دیگر افغان می‌گوید از کار در این بازار راضی است که در این مدت توانسته است کار و کاسبی اش را رونق دهد. به گفته وی تاجران افغان در این بازار از مالیات معاف هستند.

سفر به خارج بدون ویزا

این مکان ۳۶ هکتاری در سمت ازبکستان واقع شده است. بر اساس توافقنامه بین حکومت طالبان و ازبکستان، شهروندان افغانستان می‌توانند بدون ویزا به این بازار بروند و در صورت نیازمی‌توانند تا ۱۵ روز در این منطقه آزاد اقتصادی میان دو کشور اقامت کنند.

صابر منگل که از کابل برای دیدار به این بازار آمده است، می‌گوید این بار اول است که بدون ویزا به یک کشور خارجی سفر می‌کند.

مسئولان ازبکستان که اداره این بازار را در دست دارند، می‌گویند در بلاک اول این بازار مشترک که در حال حاضر فعال است، ۳۶۳ مغازه وجود دارد که ۲۷۵ مغازه آن برای بازرگانان و فروشندگان ازبکستانی و ۸۸ مغازه آن برای فروشندگان افغان اختصاص یافته است.

در منطقه آزاد این بازار یک بیمارستان مجهز هم ساخته شده است که توانسته افغان‌هایی‌ را که به دنبال درمان هستند، جلب کند. روزانه ده‌ها تن از افغانها شامل زنان و مردان برای درمان به این بیمارستان مراجعه می‌کنند. به گفته آنها از آنجا که دریافت ویزای پاکستان برای افغان‌ها دشوار شده است، حالا انها بدون نیاز به ویزا به این بیمارستان مراجعه می‌کنند.

در این مجمع همچنین یک خوابگاه، هتل هیلتون و یک رستوران هم ساخته شده که غذاهای ترکی و ازبکی را به مشتریان ارائه می‌کند.

محدودیت بر سفر دختران و زنان بدون «محرم شرعی»

هر چند روزانه مردان زنان و خانواده‌های افغان هم برای خرید و هم بازدید و تفریح به این بازار می‌روند اما مسئولان طالبان در بندر مرزی حیرتان از مدتی به این سو بر رفتن زنان و دختران جوان به این بازار محدودیت وضع کرده‌اند. مقامات حکومت طالبان می‌گویند در مواردی دیده شده که دختران و پسران جوان بدون اینکه به همدیگر «تعلق شرعی» داشته باشند، می‌خواستند به این زون (منطقه) آزاد سفر کنند از این رو حالا دختران و زنان باید در گذرگاه حیرتان اسنادی ارائه کنند که تایید کند، مرد همراه محرم آنها است.

شماری از خانواده‌ها در مزار شریف گفته‌اند در مواردی افراد طالبان حتی به زنانی‌که با اعضای خانواده‌شان می‌خواسته‌اند از افغانستان به این بازار بروند، اجازه رفتن را نداده‌اند.

چندی پیش مقامات حکومت طالبان همچنین از ازبکستان خواستند تا کنسرت‌ها و برنامه‌های موسیقی در این بازار مشترک مرزی را لغو کند.

مسئولان ازبکستانی می‌گویند این منطقه آزاد به گونه‌ای طراحی شده است که در آینده بتواند ۱/۴ میلیون دلار تجارت ماهانه داشته باشد و سالانه بیش از ۱/۵ میلیون نفر را جذب کند.

به گفته آنها در بیشتر از دو ماهی که این بازار به فعالیت آغاز کرد، حدود پنجاه هزار نفر از آن بازدید کرده‌اند.

انتظار می‌رود که این منطقه آزاد تجاری برای حدود ۳ هزار نفر زمینه کار را فراهم کند که یک سوم از این مشاغل به افغان‌ها اختصاص دارد. به گفته مقامات ازبکستان خدمات بس بین مزارشریف و منطقه آزاد آماده می شود تا انتقال روزانه برای کارگران افغان فراهم شود.

چینی‌ها و روس‌ها به این بازار «می‌پیوندند»

مقامات ازبکستان می‌گویند افغان‌هایی‌که می‌خواهند تجارت خود را در اینجا راه اندازی کنند، به قرضه و کمک‌ مالی دسترسی خواهند داشت.

علاوه بر شرکت‌های ازبکستانی و و تاجران افغان، روس‌ها، اوکراینی‌ها و بلاروسی‌ها قبلاً به خرید غرفه‌ها در این بازار علاقه نشان داده‌اند.

به گفته مقامات ازبکستانی اما چینی‌ها بیشترین علاقه را به این بازار نشان داده اند و در حال حاضر یک بخش بزرگی از این بازار در حال ساخت برای تاجران چینی است.

طالبان در حیرتان بازار آزاد بین‌المللی می‌سازند

مسئولان حکومت طالبان در ولایت بلخ می‌گویند که آن‌ها در حال حاضر کار روی طرحی را آغاز کرده‌اند که بر اساس آن در منطقه بندری حیرتان یک بازار بزرگ تجاری آزاد و بین‌المللی ساخته خواهد شد.

امیر محمد متقی، رئیس صنایع و تجارت بلخ، به بی‌بی‌سی گفت که این بازار بزرگ تجاری آزاد و بین‌المللی با استانداردهای جهانی و در مساحت وسیعی ساخته خواهد شد، که تاجران کشورهای آسیای میانه و دیگر کشورها در کنار تاجران افغان در آن فعالیت خواهند کرد.