هفته جهانی شیردهی نوزادان: هفت باور نادرست درباره شیردهی نوزادان

در آخرین آمار یونیسف، صندوق کودکان سازمان ملل، برآورد شده است که سالانه حدود ۱۶٪ از موارد مرگ و میر نوزادان به دلیل شیردهی ناکافی است.

سازمان بهداشت جهانی جوامع و کارشناسان بهداشتی سراسر جهان را به حمایت بیشتر و گسترده‌تر از شیردهی با شیر مادر تشویق می‌کند.

حمایت از شیردهی مادران شامل ایجاد سیستم‌های بهداشتی و درمانی هماهنگ با امکان شیردهی نوزادان، احترام به حق مادران برای شیردهی نوزاد در هر زمان و ایجاد محیط اجتماعی سالم برای پذیرش شیردهی مادران می‌شود.

هر سال اولین هفته ماه اوت هفته تغذیه نوزاد با شیر مادر نامیده می‌شود. موضوع این هفته در سال ۲۰۲۴ «حمایت از همه مادران برای شیردهی نوزادان» تعیین شده است.

با این حال هنوز باور‌های نادرستی درباره تغذیه نوزاد با شیر مادر وجود دارد که مادران را از این کار باز‌می‌دارد. در گفتگو با دو کارشناس به راستی‌آزمایی چند مورد از رایج‌ترین باور‌های نادرست می‌پردازیم.

کاتریونا ویت، استاد فارماکولوژی یا دارو‌شناسی بالینی و بهداشت جهانی در دانشگاه لیور‌پول و از پژوهشگران کالج دانشگاهی علوم بهداشتی مکرری در شهر کامپالا واقع در اوگانداست. الستر ساتکلیف هم استاد طب اطفال در کالج دانشگاهی لندن است.

باور نادرست اول: شیردهی به طور معمول باعث درد و حساسیت نوک پستان‌ می‌شود

پروفسور ویت می‌گوید: پاسخ به این پرسش آسان نیست چون کمی آزردگی اولیه در شیردهی با پستان طبیعی است و نوک پستان تا مدتی حساس می‌شود. شیردهی با پستان نباید باعث آزردگی و درد شدید شود. چنین وضعیتی نشانه عفونت نوک پستان‌ یا به دلیل این است که نوزاد به خوبی پستان را به دهان نگرفته است.

ناراحتی‌های جزئی به‌ویژه برای مادرانی که برای بار اول بچه‌دار می‌شوند تا زمانی که به شیردهی عادت کنند طبیعی است. اگر درد و آزردگی تحمل‌ناپذیر باشد بهتر است با پزشک یا افراد متخصص مشورت کنید.

باور نادرست دوم: اگر شیردهی را بلافاصله پس از زایمان شروع نکنید، دیگر نمی‌توانید این کار را انجام دهید

پروفسور ساتکلیف می‌گوید: هر آنچه که مادران را به شیردهی نوزادان تشویق کند، از بسیاری جهات برای سلامت انسان مفید است. اعمال هر نوع محدودیت و بازدارندگی غیر‌طبیعی بر رفتار‌های انسانی و تعیین زمان محدود و سخت‌گیرانه برای شیردهی بنیان علمی ندارد.

شیردهی نوزاد با شیر مادر از همان بدو تولد فواید بسیاری دارد.

مغذی بودن شیر مادر اولین و بارز‌ترین دلیل آن است. همچنین شیردهی باعث شروع انقباضات رحم می‌شود که باعث پیشگیری یا کاهش خون‌ریزی‌های پس از زایمان می‌شود. در اولین روزهای پس از زایمان بدن مادر سرشار از پروتئین ویژه‌ای به نام کلستروم یا شیرماک است که به آن اولین شیر هم می‌گویند. این ماده سرشار از اجزای زندگی‌بخش و ایمنی‌ساز و آغازگر ماجرای شیر‌دهی نوزاد است.

باور نادرست سوم: در دوران شیردهی نمی‌توانید هیچ دارویی مصرف کنید

پروفسور ویت می‌گوید: این شاید اولین پرسش هر مادری در هر کجای جهان باشد. «آیا این دارو برای فرزندم خطر دارد؟» حقیقت این است که بسیاری از داروها به مقدار بسیار جزئی به نوزاد می‌رسد. اگر پزشک استفاده از دارو را برای مادر تجویز کند می‌توانید در مورد آن پرس‌و‌جو کنید. اما به احتمال زیاد استفاده از داروی تجویز شده در دوران شیردهی بی‌ضرر است. آنچه نوزاد بیش و پیش از هر چیز نیاز دارد، مادری سالم است. بیشتر دارو‌هایی که برای عفونت، افسردگی یا درد عمومی تجویز می‌شوند را می‌توان در دوران شیردهی مصرف کرد.

تعداد محدودی از دارو‌ها وجود دارند که در دوران شیردهی نباید مصرف شوند. بیشتر این دارو‌ها برای موارد درمانی خاص و نادر یا بیماری‌هایی مانند سرطان تجویز می‌شوند. دارو‌هایی هم وجود دارد که سود و زیان آنها باید سنجیده شود. هر زنی که در دوران شیردهی برایش دارویی تجویز شده، حق دارد درباره دارو از تجویز‌کننده سوال بپرسد.

یکی از مواردی که باید مادران در مورد آن احتیاط کنند، دارو‌های بدون نسخه‌ برای سرما‌خوردگی و عوارض آن است که می‌توان از داروخانه‌ها تهیه کرد. این دارو‌ها حاوی مواد ضدّ احتقان و باز‌کننده مجاری تنفسی است که باعث کاهش میزان شیر مادر می‌شود. در مورد دارو‌های گیاهی هم بهتر است مادران در دوران شیردهی احتیاط کنند چون به طور دقیق از مواد موجود در دارو‌های گیاهی اطلاع ندارید و در مورد بسیاری از آنها تحقیقات کافی انجام نشده است.

باور نادرست چهارم: باید فقط غذا‌های ساده بخورید و از غذاهای تند و ادویه‌دار پرهیز کنید

پروفسور ویت می‌گوید: هیچ ماده غذایی خاصی وجود ندارد که لازم باشد در دوران شیردهی از مصرف آن پرهیز کنید. البته ترکیب شیر تابع رژیم غذایی شما است. در برخی موارد مادر باید الگو‌های خاصی را بیابد و مواردی را در رژیم غذایی رعایت کند. برای مثال خود من هنگام شیردهی یکی از فرزندانم هر بار آب مرکبات مانند آب پرتقال می‌نوشیدم، فرزندم مشکلات گوارشی پیدا می‌کرد.

گاهی خودتان می‌توانید تشخیص دهید که نوزاد به ماده غذایی یا نوشیدنی خاصی در رژیم غذایی شما واکنش نشان می‌دهد. اما از دیدگاه پزشکی هیچ ماده غذایی مضری وجود ندارد که لازم باشد از آن پرهیز کنید.

باور نادرست پنجم: اگر تغذیه با شیر مادر را انتخاب کنید، دیگر نمی‌توانید از شیر خشک استفاده کنید

پروفسور ویت می‌گوید: هیچ قطعیتی در این مورد وجود ندارد. تولید شیر و شیردهی در بدن مادر تابع قانون عرضه و تقاضاست. بدن زن به طور شگفت‌انگیزی این قابلیت را دارد که بتواند شیر کافی برای نوزاد را تأمین کند. وقتی نوزاد نوک پستان را مک می‌زند باعث ترشح هورمون‌هایی در بدن مادر می‌شود که منجر به تولید مقدار کافی شیر می‌شود. به همین دلیل اگر نوزاد ریز‌جثه یا بزرگ‌جثه یا حتی دوقلو‌‌ها را شیر دهید، بدن شما به مقدار مورد نیاز شیر تولید خواهد کرد.

اگر شروع به تغذیه نوزاد با شیر خشک کنید این چرخه مختل می‌شود. بدن شما دیگر پیام‌های لازم برای نیاز بیشتر نوزاد به شیر را دریافت نمی‌کند. اگر فکر می‌کنید شیر شما کم است و به همین دلیل سراغ شیر خشک رفته‌اید ممکن است راه‌حل کوتاه‌مدتی باشد اما در نهایت وضعیت را بدتر خواهد کرد.

اگر شب سختی را گذرانده‌اید یا بیمار و خسته‌اید و شریک زندگی‌تان به نوزاد کمی شیر خشک می‌دهد تا شما بتوانید کمی استراحت کنید، به معنای آن نیست که دیگر نمی‌توانید به تغذیه نوزاد با شیر خودتان ادامه دهید. پاسخ قطعی در مورد آن وجود ندارد اما استفاده از شیر خشک کمکی به تولید شیر مادر نمی‌کند.

باور نادرست ششم: هنگام بیماری مادر نباید به نوزاد شیر بدهد

پروفسور سوتکلیف می‌گوید: این باور نادرست است. تنها مواردی که مادر در صورت ابتلا نباید به نوزاد شیر دهد بیماری ایدز و هپاتیت است. بنابر تجربه‌ها و مشاهدات تلخی که داشته‌ایم ویروس این بیماری‌ها از طریق شیردهی به نوزاد منتقل می‌شود.

در بیشتر موارد مادر در صورت بیماری می‌تواند به شیردهی ادامه دهد چون بدن او با تولید آنتی‌بادی‌هایی از نوزاد محافظت می‌کند. در موارد بسیار نادری بیماری نوزاد از طریق شیردهی ممکن است به مادر منتقل شود.

باور نادرست هفتم: اگر بیش از یک سال به نوزاد شیر بدهید، از شیر گرفتن او سخت می‌شود

پروفسور ویت می‌گوید: سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند بهتر است شش ماه نوزاد را فقط با شیر مادر تغذیه کنید و سپس می‌توانید از تغذیه تکمیلی استفاده کنید، و تغذیه با شیر مادر را هم تا هر زمان که خواستید ادامه دهید. هیچ زمان پیشنهادی مشخصی برای پایان دوران شیردهی وجود ندارد.

در برخی کشور‌های پر‌در‌آمد مانند بریتانیا بیشتر کودکان بین یک تا دو سالگی از شیر گرفته می‌شوند. در‌حالی‌که در کشور‌های کم‌در‌آمد‌تر جهان مانند اوگاندا شیردهی با شیر مادر تا دو و حتی سه سالگی کودکان ادامه پیدا می‌کند. مشکل جهانی این است که در بیشتر کشور‌ها مادران مرخصی کافی برای مراقبت از نوزاد خود ندارند تا بتوانند به همان میزان و زمان توصیه‌شده سازمان بهداشت جهانی به نوزادان خود شیر دهند.