ماجراهای فیفا و جام جهانی باشگاه‌ها؛ «پارتی‌بازی» برای داشتن مسی؟

لیونل مسی و تیم اینتر میامی با وجود اینکه هفته گذشته در مرحله اول پلی‌آف لیگ آمریکا، ام‌ال‌اس، حذف شدند، اما جواز حضور در جام جهانی جدید باشگاه‌ها در سال آینده را که برای نخستین بار با حضور ۳۲ باشگاه برگزار می‌شود، به‌دست آوردند.

این تیم هفته گذشته در مرحله اول پلی‌آف «ام‌ال‌اس» به طرز غیرمنتظره‌ای در برابر آتلانتا یونایتد حذف شد. اما چون دو هفته پیش از آن به عنوان پرامتیازترین تیم در مرحله اول «میجر لیگ» به پلی‌آف صعود کرده بود، فیفا، متولی اصلی این مسابقات، جواز حضور در جام جهانی باشگاه‌ها را به این تیم داد. اینکه جانی اینفانتینو، رییس فیفا، شخصا به میامی رفت تا راه‌یابی این تیم به جام جهانی را تبریک بگوید، نشان‌دهنده اهمیت حضور لیونل مسی در جام جهانی باشگاه‌ها برای فیفا است.

بازاریابی و درآمدزایی تورنمنت جدید بحث‌برانگیز فیفا که سال آینده از ۱۵ ژوئن تا سوم ژوئیه در ایالات متحده برگزار می‌شود، به مشکل خورده و حضور لیونل مسی می‌تواند کمک بزرگی به آن کند.

دادن جواز به اینتر میامی، که یکی از مالکینش دیوید بکام است، پیش از تعیین قهرمان این فصل لیگ آمریکا را باید در همین راستا دانست. قهرمان فصل لیگ آمریکا در ماه دسامبر در پایان مرحله پلی‌اف تعیین می‌شود. اما از قرار معلوم فیفا تا آن زمان نمی‌خواست برای تعیین سهمیه میزبان جام جهانی باشگاه‌ها صبر کند.

راز سهمیه میزبان

چگونگی راهیابی تیم‌ کشور میزبان جام جهانی باشگاه‌ها در واقع مدت‌ها یک راز بود. این در حالی است که شیوه صعود ۳۱ تیم دیگر از طرف فیفا رسماً اعلام شده بود. در هر قاره قهرمانی در مهم‌ترین لیگ آن تعیین‌کننده است. به عنوان نمونه لیگ قهرمانان یوفا در اروپا.

به همین دلیل تیم آمریکایی سیاتل ساوندرز به عنوان برنده لیگ قهرمانان آمریکای شمالی پیش از اینتر میامی راهیابی‌اش قطعی شده بود. سایر تیم‌ها هم بر اساس یک رده‌بندی مشخص می‌شوند که نحوه امتیازدهی آن را هم فیفا اعلام کرده بود. در کل از هر کشور حداکثر دو تیم می‌توانند بازی کنند به استثنای زمانی که بین سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۴ بیش از دو تیم از یک کشور رقابت قاره‌ای را برده باشد.

۱۲ تیم از اروپا، ۶ تیم از آمریکای جنوبی، ۱۲ تیم از آسیا، آفریقا و آمریکای شمالی، یک تیم از اقیانوسیه و یک تیم هم سهمیه کشور میزبان. سهمیه میزبان تنها تیمی بود که فیفا شیوه تعیین‌اش را اعلام نکرده بود و همواره می‌گفت: «جزییات دقیق‌تر اعلام خواهد شد.»

در واقع چگونگی سهمیه گرفتن کشور میزبان را فیفا عملاً باز گذاشته بود و تازه در روز اعطای جایزه به میامی به عنوان پرامتیازترین تیم مرحله اول از سوی اینفانتینو اعلام شد که معیار اعطای سهمیه کشور میزبان چه بوده است. با دادن جواز به اینتر میامی تقریباً تکلیف همه ۳۲ تیم روشن شده است به جز یک تیم از آمریکای جنوبی.

تیم‌های شرکت‌کننده در جام جهانی باشگاه‌ها

تا کنون راه‌یابی این باشگاه‌ها به جام جهانی باشگاه‌ها در سال ۲۰۲۵ قطعی شده است:

جام جهانی باشگاه که پیش از این تنها با حضور هفت تیم از قاره‌های مختلف برگزار می‌شود، سال آینده با ۳۲ تیم در هشت گروه چهار تیمی انجام خواهد شد. دو تیم اول هر گروه هم به مرحله یک‌هشتم نهایی صعود می‌کنند. بازی رده‌بندی هم وجود نخواهد داشت. قرعه‌کشی و گروه‌بندی مسابقات در ماه دسامبر انجام خواهد شد. مسابقات در هشت ورزشگاه از جمله در استادیوم هارد راک اینتر میامی برگزار می‌شوند. دیدار نهایی در ورزشگاه «مت‌لایف» در نیوجرسی خواهد بود.

دردسرهای فیفا و نیاز به مسی

حالا که اینتر میامی هم به جام جهانی باشگاه‌ها راه پیدا کرد و مشخص شد که دیدار افتتاحیه جام جهانی باشگاه‌ها پانزدهم ژوئن با لیونل مسی برگزار می‌شود، شاید فیفا یک نفس راحتی بکشد. چون تا کنون، کمتر از هفت ماه مانده به شروع مسابقات، فیفا هنوز نتوانسته برای بسته‌های حقوق اسپانسرینگ و حقوق پخش این مسابقات مشتری پیدا کند.

با توجه به این که باشگاه‌های پرطرفداری مثل منچستر یونایتد، بارسلونا، آث میلان یا لیورپول در جام جهانی باشگاه‌های ۲۰۲۵ آمریکا حضور ندارد و کریستیانو رونالدو هم با النصر عربستان از راهیابی به این مسابقات بازماند، حضور لیونل مسی اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند.

فیفا برای مدتی به دنبال بستن قرارداد با «اپل تی‌وی» برای فروش جهانی حقوق پخش این مسابقات بود، اما مذاکرات طرفین به نتیجه نرسید. فدراسیون جهانی فوتبال برای هر بازاری در قاره‌های مختلف مزایده‌های جداگانه‌ای برگزار کرد. در آگهی‌های این مزایده‌ها فیفا از «عصر جدیدی در تاریخ فوتبال باشگاهی» صحبت می‌کند.

گفته می‌شود که تاکنون پیشنهادات کمتر از حد انتظار فیفا بوده است. چندین رسانه انگلیسی گزارش داده‌اند که در پی آن اینفانتینو اواسط سپتامبر کنفرانس ویژه‌ای را با پخش‌کنندگان بالقوه برگزار کرد و شخصا اداره آن را برعهده گرفت تا دوباره برای این مسابقات تبلیغ کند.

اما برگزاری این مزایده‌ها بسیار کوتاه‌مدت است و فرصت زیادی وجود ندارد. در واقع بودجه بسیاری از شبکه‌ها و سرویس‌های پخش اینترنتی بسته شده است. اما اینفانتینو حالا امیدوار است با قطعی شدن حضور اینتر میامی و لیونل مسی، شبکه‌ها تمایل بیشتری به پخش این مسابقات و خرید حقوق تلویزیونی آن داشته باشند.

در این مزایده‌ها فیفا حقوق پخش مسابقات در یک دوره چهار ساله را به فروش گذاشته که شامل جام جهانی باشگاه‌های ۲۰۲۹ هم می‌شود. اما میزبان این دوره از مسابقات هنوز مشخص نیست. در کنار استرالیا، سه کشور اسپانیا، پرتغال و مراکش هم اعلام کرده‌اند که به صورت مشترک به میزبانی و برگزاری جام جهانی باشگاه‌ها در سال ۲۰۲۹ علاقمندند.

مشکلات با اسپانسرها

علاوه بر حقوق پخش تلویزیونی، وضعیت اسپانسرهای جام جهانی باشگاه‌ها هم نامعلوم است. فیفا تازه سی‌ام اکتبر قرارداد با «هایسنس»، شرکت چینی تولیدکننده لوازم الکترونیک، را به عنوان اولین اسپانسر جام جهانی باشگاه قطعی کرد. فیفا به دنبال توافق با اسپانسرهای جدید دیگری هم برای جام جهانی باشگاه است و گفته می‌شود در آستانه توافق با «بانک آو آمریکا» و صندوق سرمایه‌گذاری دولتی عربستان سعودی «پیف» قرار دارد.

این در حالی است که وضعیت اسپانسرهای قدیمی فیفا برای جام جهانی باشگاه‌ها نامشخص است و تصمیم برای بستن قرارداد با اسپانسرهای جدید، حتی باعث اختلاف جدی با شرکای قدیمی‌اش، آدیداس و کوکاکولا هم شده است.

تولیدکننده ورزشی آلمانی و غول آمریکایی نوشابه، هر دو تا سال ۲۰۳۰ قراردادی به ارزش ۷۰ میلیون دلار با فیفا دارند و مدعی‌اند که طبق توافق‌شان با فیفا این قراردادها شامل حقوق کلیه مسابقات فیفا می‌شود. اما فیفا می‌گوید بسته‌های حقوقی جام جهانی باشگاه‌ها جدا است و این شرکت‌ها باید جداگانه در مزایده شرکت کنند. روزنامه گاردین چندی پیش به نقل از منابع داخلی در این دو شرکت از ناخشنودی آنها از این وضعیت خبر داد. بنا بر گزارش این روزنامه کار این اختلاف به مرکز داوری سوییس کشیده شده و انتظار می‌رود در هفته‌های آتی بررسی این پرونده‌ها در زوریخ آغاز شود.

میزان درآمد در نظر گرفته شده از محل مسابقات جام جهانی باشگاه‌ها هم هنوز معلوم نیست و فیفا رقم دقیقی را اعلام نکرده است. جانی اینفانتینو تنها در کنگره فیفا در ماه مارس در کیگالی، پایتخت رواندا، به اعضا وعده درآمد ۱۱ میلیارد دلاری برای دوره چهار ساله بعدی را داد و اعلام کرد که این رقم، جام جهانی باشگاه‌ها را دربرنمی‌گیرد و با این مسابقات «چند میلیارد دیگر» به این درآمد اضافه خواهد شد.

برای همین است که فیفا مزایده‌های جداگانه‌ای را برای فروش حقوق اسپانسرینگ و حقوق پخش در نظر گرفته است. اما بدون فروش آنها کسب این درآمد دشوار خواهد بود و این پرسش به وجود می‌آید که درآمد باشگاه‌های شرکت‌کننده در آن که گفته می‌شد برای هر باشگاه بالغ بر ۵۰ میلیون دلار است، چقدر خواهد بود.

نارضایتی اتحادیه‌های بازیکنان و لیگ‌ها

به دردسرهای فیفا برای جام جهانی جدید باشگاه‌ها باید اختلاف با بازیکنان و لیگ‌های ملی را هم اضافه کرد. با بزرگ‌تر شدن مسابقات مختلف بین‌المللی مانند جام جهانی، جام ملت‌ها و لیگ‌ قهرمانان و افزایش تعداد بازی‌ها، فشار روی بازیکنان هم بیشتر شده است. تا حدی که برخی از بازیکنان علناً تهدید به اعتصاب کرده‌اند. لیگ‌های ملی کشورهای مختلف هم با ورود فیفا به عرصه رقابت‌های باشگاه با برگزاری یک جام جهانی بزرگ، نگران رقابتی جدید بر سر درآمدهای تلویزیونی‌اند.

به همین دلیل «فیف‌پرو»، اتحادیه جهانی بازیکنان فوتبال، و اتحادیه لیگ‌های اروپا که نماینده ۳۹ لیگ و ۱۱۳۰ باشگاه در ۳۳ کشور است، در ماه ژوئیه در اعتراض به آنچه « سوءاستفاده از تسلط فیفا» خوانده‌ شد، یک شکایت مشترک به کمیسیون اروپا ارائه کرد.

دعواهای حقوقی در جبهه‌های مختلف با اسپانسرها، بازیکنان و لیگ‌ها بدون شک در بلندمدت به نفع فیفا و مسابقات‌اش نخواهد بود.