اونروا چیست و چرا اسرائیل آن را ممنوع کرده است؟

پارلمان اسرائیل غروب روز دوشنبه رأی به ممنوعیت فعالیت آژانس پناهندگان فلسطینی سازمان ملل (اونروا) در درون اسرائیل و مناطق اشغالی بیت‌المقدس شرقی داد.

تماس میان کارکنان اونروا و مقامات اسرائیلی ممنوع خواهد شد و فعالیت این نهاد را در غزه و مناطق اشغالی اسرائیل در کرانه غربی غیرممکن خواهد کرد.

تقریباً تمامی بیش از ۲ میلیون نفر مردم غزه وابسته به کمک‌ها و خدمات این سازمان هستند.

این اقدام با محکومیت گسترده‌ای روبرو شده و اونروا هشدار داده است که قانون جدید می‌تواند در هفته‌های آینده باعث «فروپاشی» زنجیره تأمین کمک‌ها شود.

اسرائیل از این اقدام خود دفاع کرده است و اتهامات خود را تکرار کرده است ‌که شماری از کارکنان این سازمان در حملات ۷ اکتبر حماس در سال گذشته که منجر به کشته شدن ۱۲۰۰ نفر شد دخالت داشته‌اند.

اما مخالفت اسرائیل به اونروا به دهه‌‌های گذشته نیز باز می‌گردد.

اونروا چیست و چه می‌کند؟

سازمان امداد و کمک‌رسانی پناهندگان فلسطینی یا اونروا در سال ۱۹۴۹ تأسیس شد و در غزه، کرانه غربی، سوریه، لبنان و اردن فعالیت دارد و ابتدا متکفل مراقبت از ۷۰۰ هزار فلسطینی بود که پس از تشکیل دولت اسرائیل به زور از خانه‌های‌شان رانده شده یا گریخته بودند.

اونروا طی چندین دهه تبدیل به یکی از بزرگ‌ترین نهادهای سازمان ملل شده که در غزه فعالیت دارد. این سازمان بیش از ۱۳ هزار نفر کارمند دارد و نقشی کلیدی در تلاش‌های بشردوستانه ایفا می‌کند.

منبع مالی این نهاد عمدتاً از طریق کمک‌های مالی داوطلبانه کشورهای عضو سازمان ملل است و خود سازمان ملل هم مقادیری کمک مستقیم به آن می‌دهد.

این سازمان کمک‌ها را توزیع کرده و پناهگاه‌ها و زیرساخت‌های کلیدی مانند مراکز درمانی، مراکز آموزش معلمان و نزدیک به ۳۰۰ مدرسه ابتدایی را اداره می‌کند.

این سازمان می‌گوید که از زمان آغاز جنگ غزه، به حدود ۱.۹ میلیون نفر بسته‌‌های غذایی رسانده است. این نهاد همچنین حدود ۶ میلیون مورد مشاوره پزشکی در این منطقه در طی این درگیری ارایه کرده است.

به گفته این سازمان، بیش از ۲۰۰ کارمند اونروا در حملات اسرائیل از اکتبر سال ۲۰۲۳ به این سو در ضمن انجام وظایف‌شان کشته شده‌اند.

چرا میان اسرائیل و اونروا تنش وجود دارد؟

مدت‌هاست که اسرائیل از اونروا انتقاد می‌کند و عده‌ زیادی در اسرائیل به حتی نفس وجود این سازمان معترض هستند.

سرنوشت پناهندگان یکی از مسائل کلیدی درگیری اعراب و اسرائیل بوده است و رؤیای فلسطینان برای بازگشت به خانه‌های‌شان در سرزمین تاریخی که حالا در اسرائیل واقع است بخشی از این ماجراست.

اسرائیل ادعای آن‌ها را رد می‌کند و ساختار آنروا را به‌خاطر اینکه وضعیت پناهندگی را به نسل‌های بعدی منتقل می‌کند، مورد انتقاد قرار داده است.

اسرائیل می‌گوید که این موضوع باعث ادامه وضعیت فلسطینی‌ها به عنوان پناهنده می‌شود و به امید آن‌ها برای حق بازگشت دامن می‌زند.

دولت اسرائیل همچنین مدت‌هاست که تدریس و کتاب‌های درسی این سازمان را محکوم کرده است چون به نظرش مروج دیدگاه‌های ضد اسرائیلی است.

در سال ۲۰۲۲، یک نهاد دیده‌بان اسرائیلی اعلام کرد که مطالب آموزشی انروا به دانش‌آموزان می‌آموزد که اسرائیل در تلاش است تا «هویت فلسطینی را از بین ببرد».

کمیسیون اروپا آنچه را که «محتوای ضد یهودی» در کتاب‌های درسی می‌نامد، شناسایی کرده است که «حتی شامل تشویق به خشونت» نیز می‌شود. پارلمان اروپا بارها خواستار این شده است که ادامه کمک‌های مالی اتحادیه اروپا به دولت فلسطینی مشروط به حذف اینگونه محتوا باشد.

اونروا پیش‌تر گفته است که گزارش‌ها درباره مطالب درسی‌اش «نادقیق و گمراه‌کننده» بوده‌اند و بسیاری از کتاب‌های مورد بحث حتی در مدارس‌ وابسته به این نهاد استفاده نمی‌شوند.

چرا کنست حالا اونروا را ممنوع کرده است؟

پس از حملات حماس در ۷ اکتبر، اتهاماتی مبنی بر دخالت کارکنان اونروا در این حملات مطرح شد که مطالبات در اسرائیل را برای ممنوعیت این سازمان تشدید کرد.

نیروهای نظامی اسرائیل مدعی شدند که در مجموع بیش از ۴۵۰ کارمند اونروا عضو «سازمان‌های تروریستی» بودند. پس از اعلام این اتهامات، حدود ۱۶ کشور غربی به طور موقت بودجه این سازمان امدادرسانی را به تعلیق درآوردند.

سازمان ملل ادعاهای اسرائیل را بررسی کرد و ۹ نفر را اخراج کرد ولی گفت که اسرائیل شواهدی برای اتهامات دیگر ارایه نکرده است و اونروا نیز منکر هرگونه ارتباط با حماس شد.

نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو در سخنانی در شب دوشنبه این اتهامات را تکرار کرد و در شبکه ایکس نوشت که «کارکنان اونروا که در فعالیت‌های تروریستی علیه اسرائیل دست دارند باید جوابگو باشند.»

تحت قانون جدید – که ۹۲ عضو پارلمان آن را تصویب کرده و فقط ۱۰ نفر به آن رأی منفی دادند – ارتباط میان اونروا و مسئولان اسرائیلی ممنوع شده است.

اثر بالقوه این ممنوعیت چیست؟

هر چند بیشتر پروژه‌های اونروا در غزه و مناطق اشغالی کرانه غربی انجام می‌شوند، فعالیت‌اش وابسته به توافق با اسرائیل است. این شامل انتقال کمک‌ها از طریق ایست‌های بازرسی میان اسرائیل و غزه می‌شود.

اونروا در کنار هلال احمر فلسطینی مسئول توزیع تقریباً تمام کمک‌ها در غزه از طریق ۱۱ مرکز در این منطقه است. این سازمان همچنین خدماتی را به ۱۹ اردوگاه پناهندگان در کرانه غربی ارایه می‌کند.

ویلیام دی‌یر مدیر اونروا به بی‌بی‌سی گفته است که از نظر عملی، ممنوعیت ارتباط با مسئولان اسرائیلی به این معناست که ادامه فعالیت کارکنان این سازمان در این کشور تقریباً غیرممکن خواهد شد.

او می‌‌گوید: «ما دیگر نخواهیم توانست بدون قرار گرفتن در معرض حملات احتمالی در غزه جابه‌جا شویم و کارکنان بین‌المللی این نهاد نیز دیگر نخواهند توانست ویزا بگیرند.»

مدیر اجرایی برنامه غذایی سازمان ملل نیز گفت که بدون حضور اونروا در غزه، سازمان‌های امدادرسانی نخواهند توانست غذا و داروهای ضروری را توزیع کنند.

سیندی مک‌کین به بی‌بی‌سی گفت: «آن‌ها تمام کارها را در آن‌جا انجام می‌دهند. ما کس دیگری نداریم. توانایی پیدا کردن افراد دیگری را هم نداریم چون اوضاع در آن‌جا به شدت وخیم است.»

نخست وزیر نتانیاهو شب دوشنبه گفت که به رغم ممنوعیت اونروا «کمک‌های بشردوستانه پایدار باید در غزه وجود داشته باشد» و اسرائیل با شرکای بین‌المللی‌اش برای تضمین آن همکاری خواهد کرد.

اما روز دوشنبه، وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد که اسرائیل باید «اقدامات بسیار بیشتری» برای تسهیل ورود کمک‌های بین‌المللی به غزه انجام دهد. این هشدار دو هفته پس از آن صادر شد که به اسرائیل مهلت ۳۰ روزه‌ای داده شده بود تا امکان تأمین کمک‌ها را افزایش دهد، در غیر این صورت با خطر قطع برخی از کمک‌های نظامی روبه‌رو خواهد شد.