جریمه مالی و قطع آب؛ برنامه دولت برای کاهش مصرف آب در تهران

کمبود آب در تهران به سطح هشدار رسیده و عباس علی‌آبادی وزیر نیروی ایران گفته با افرادی که به‌صورت غیرمجاز آب مصرف می کنند، برخورد قاطع خواهد شد.

دولت ایران استاندارد مصرف آب را ۱۳۰ لیتر به‌ازای هر نفر در شبانه‌روز تعیین کرده است. به گزارش ایرنا، وزیر نیرو گفته برخی از مشترکان بیش از ۲۰۰ لیتر در روز مصرف می‌کنند که در نخستین مرحله این مشترکان پرمصرف جریمه‌های سنگین مالی می‌شوند و اگر مصرف‌شان کم نشود، آب آنها قطع می‌شود.

بنابر نامه‌ای که وزارت نیرو در ۳۱ فروردین امسال به شرکت آب و فاضلاب داده، قیمت هر مترمکعب آب برای مشترکین پرمصرف یا مازاد بر الگوی مصرف ۹ هزار تومان در نظر گرفته شده است در حالی بنابر قانون بودجه امسال قیمت هر متر مکعب آب مصرفی بر اساس الگوی مصرف برای مشترکان خانگی ۲۰۰ تومان در نظر گرفته شده است.

با بحرانی شدن وضعیت سدهای آب تهران، وزارت نیرو به مشترکان آب هشدار داده که برای جلوگیری از کاهش فشار و قطع آب، مصرف خود را دستکم ۲۰ درصد کم کنند.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که آب در برخی نقاط به خصوص در ساختمان‌های بلندمرتبه، قطع شده یا فشار آب به شدت کم شده است. شرکت آب و فاضلاب تهران با تائید کاهش فشار آب، از شهروندان تهرانی خواسته که برای جبران محدودیت افت فشار، در ساختمان‌ها مخزن آب و پمپ بگذارند.

شرکت آب و فاضلاب تهران می‌گوید که برای کاهش مصرف ناچار به «اعمال مدیریت فشار شبکه برای توزیع همگن و عادلانه آب» شده است و امیدوار است ۲۰ تا ۳۰ درصد مصرف آب کم شود.

خشک شدن سدهای تامین کننده آب تهران

کاهش شدید بارش و خشکسالی چند ساله باعث شده تا آب کافی پشت سدهای تامین کننده آب تهران جمع نشود. وزیر نیرو گفته احتمال می‌رود سد ماملوی تهران با تداوم رفتارهای پرمصرف خشک شود و «ممکن است ما تا یک ماه آینده سد ماملو را از دست بدهیم و به ترتیب لتیان، لار و کرج از مدار خارج شوند.»

سد ماملو یکی از پنج سد تامین کننده آب شرب مصرفی تهران است که در پائین‌دست سد لتیان در شرق تهران قرار دارد که بر روی رودخانه جاجرود احداث شده است.

حجم ذخیره این پشت سد ماملو سالانه ۲۵۰ میلیون مترمکعب است که در حال حاضر حدود ۲۴ میلیون مترمکعب ذخیره دارد و این کمترین میزان ذخیره آبی این سد از زمان بهره برداری این سد در سال ۱۳۸۶ است.

وضعیت سدهای لتیان و لار نیز مشابه سد ماملو است. بنابر برآورد وزارت نیرو، سد لتیان حدود ۱۲ میلیون متر مکعب و سد لار ۱۵ میلیون متر مکعب آب دارد.

بیشتر از ۴۰ درصد آب مصرفی شهر تهران را پنج سد لتیان، ماملو، امیرکبیر کرج، لار و طالقان تامین می‌کنند و بقیه آب مصرفی از طریق چاه‌های آب و از منابع زیرزمینی تامین می‌شود.

میزان مصرف سالانه آب در تهران حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون متر مکعب است و به این ترتیب مصرف پایتخت ایران روزانه بیشتر از سه میلیون متر مکعب برآورد می‌شود.

حجم کل مخازن سدهای تهران در اول خرداد امسال ۴۶۵ میلیون متر مکعب بود که نسبت به میانگین بلند مدت که ۹۶۷ میلیون متر مکعب بود، ۵۰۲ میلیون متر مکعب کاهش داشت.

زمانی بیشتر از ۶۰ درصد آب مصرفی تهران از سدها تامین می‌شد ولی در سال‌های اخیر به دلیل افزایش مصرف و خشکسالی این رقم به ۴۰ درصد کاهش پیدا کرده است و بقیه نیاز ساکنان شهر تهران از آب‌های زیرزمینی تامین می‌شود.

با آنکه بخش زیادی از آب مصرفی شهر تهران از آب‌های زیرزمینی تامین می‌شود، ولی شرکت آب و فاضلاب تهران می‌گوید که آب منابع سفره‌های زیرزمینی برای تامین آب شهروندان کافی نیستند.

به گزارش وب‌سایت آب و فاضلاب تهران، محسن اردکانی مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب تهران گفته که طرح‌های انگشت شماری برای تامین آب تهران در دست اجراست و «ظرفیت قابل دسترس دیگری در پیرامون تهران وجود ندارد که بتوان به راحتی از آن برای تامین آب استفاده کرد. بنابر این در دسترس‌ترین راه برای تامین آب پایدار تهران، مدیریت مصرف آب با به کارگیری روش‌های فنی و مهم‌تر از آن همراهی و همکاری مشترکان و شهروندان تهرانی است.»

این شرکت به شهروندان تهرانی توصیه کرده تجهیزات کاهنده مصرف روی شیرآلات نصب کرده و زمان حمام کردن را خود به پنج دقیقه محدود کنند. علاوه بر این، از شهروندان تهرانی خواسته شده برای کاهش مصرف آب از ظرفیت کامل ظرفشویی و لباسشویی استفاده کرده و از نظافت حیاط و اماکن عمومی با آب شرب خودداری کنند.

دکتر بنفشه زهرایی استاد منابع آب دانشگاه تهران در گفتگو با محمد فاضلی می‌گوید: «سرانه آب خانگی مردم تهران بین ۱۸۰ تا ۱۹۰ لیتر در شبانه روز است در حالی که میانگین سرانه کشور ۱۵۰ لیتر به ازای هر نفر است.»

خانم زهرایی که سال‌ها مدیر دفتر مدیریت مصرف وزارت نیرو و دبیرکارگروه سازگاری با کم آبی بوده در این گفتگو که در یوتیوب منتشر شده، می‌گوید که بیش از ۵۰ درصد آب در سرویس بهداشتی و حمام مصرف می‌شود و بقیه در آشپزخانه، لباسشویی و ظرفشویی و فضای سبز وگلدان‌ها مصرف می‌شود. برای همین عمده صرفه جویی را می‌توان در سرویس بهداشتی و حمام انجام داد.

میانگین بلندمدت بارش سالانه تهران حدود ۲۸۰ میلی متر است که به گفته محسن اردکانی این رقم در سال آبی جاری در ده ماه گذشته به ۱۴۹ میلی متر رسیده یعنی حدود ۴۵ درصد بارش‌های سالانه کاهش یافته است.

به گفته خانم دکتر زهرایی، میزان بارش از میانه دهه هفتاد کم شده و درجه حرارت هوا نیز افزایش پیدا کرده است و از سال ۱۳۷۶ به بعد ۱۹ سال متوسط بارش از میانگین بلند مدت کمتر بوده است. این یعنی سال‌های کم بارش داریم و رژیم بارش‌ها هم طوری است که منجر به تغذیه آب زیرزمینی نمی‌شوند. قبلا باران طولانی و پیوسته و با شدت بالا می‌آمد و می‌توانست آبخوان را تغذیه کند در حالی که الان باران کم و در چند مرحله می‌بارد که بخش عمده این باران تبخیر می‌شود.

خانم زهرایی می‌گوید تنها چند هفته فرصت برای پیشگیری از بحران جدی بی‌آبی باقی مانده و «تصور کنید یک شهر ده میلیونی برای روزهای متوالی و ساعت های طولانی و پشت سرهم آب نداشته باشد و در این شرایط گرما واقعا شرایط 'آخرالزمانی' خواهد بود.»

نگرانی از تکرار بحران شهر همدان

عمده آب مورد نیاز شهر تهران مصرف خانگی است برای همین هم وزارت نیرو از مردم خواسته با کاهش زمان حمام کردن، استفاده بهینه از ماشین لباسشویی و نصب شیرهای کاهنده مصرف در مدیریت منابع آبی مشارکت کنند.

در شرایط فعلی راه دیگری برای گذر از بحران پیش رو وجود ندارد و به عقیده کارشناسان، اگر مردم مصرف خود را کاهش ندهند، در هفته‌های آینده، فشار آب کاهش بیشتری خواهد یافت و آب قطع و جیره‌بندی خواهد شد.

وضعیتی که یادآور‌ مرداد سال ۱۴۰۱ است که شهر همدان برای چند هفته با قطعی گسترده آب مواجه شد. بعد از قطع آب نیز تجمع‌های اعتراضی در آن شهر برپا شد و تعدادی از معترضان نیز دستگیر شدند.

در طی چند هفته، نیروهای نظامی و دولتی تعداد زیادی تانکر حمل آب در شهر مستقر کردند تا بتوانند آب مردم را تامین کنند و مردم هم برای تامین آب ساعت‌ها در صف بودند تا مقداری آب ذخیره کنند.

حالا وضعیت آب در تهران نیز مشابه اتفاقی است که برای شهر همدان در چهار سال پیش رخ داد. کارشناسان می‌گویند در شرایط فعلی جز کاهش مصرف شهروندان هیچ اقدام دیگری نمی‌شود انجام داد. به عقیده این کارشناسان، دولت تعداد بیشتری چاه حفر کرده اما آب‌های زیرزمینی شهر تهران قابلیت بیشتری ندارد و نمی‌توان آب بیشتری برداشت کرد. بنابر این در حال حاضر به نظر می‌رسد تا پائیز از راه برسد و با شروع فصل آبی، باران بیاید و مشکل کم آبی برطرف شود تنها راه عملی صرفه‌جویی در مصرف است.