«خداحافظی» کارلوس کی‌روش؛ چهره‌ای که تغییر کرد

رسانه‌ها در ایران، از «جدایی» کارلوس کی‌روش، سرمربی تیم ملی فوتبال ایران، خبر می‌دهند. استدلال آن‌ها مبتنی بر آخرین متنی است که کی‌روش در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده است.

سرمربی پرتغالی در پیامی، با هواداران، مدیران و اعضای ایرانی تیم ملی فوتبال ایران که او را در قطر همراهی کرده بودند خداحافظی کرده است.

همچنین گفته شده، سرمربی تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۲ روز دوشنبه پرتغال را به مقصد قطر ترک کرده و ممکن است به زودی به عنوان سرمربی تیم ملی فوتبال آن کشور معرفی شود

در هفته‌های گذشته، برخی رسانه‌های اصولگرا و نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، خواهان تمدید قرارداد کارلوس کی‌روش شده بودند. حمید سجادی، وزیر ورزش و جوانان، در پایان رقابت‌های جام جهانی به فدراسیون فوتبال و معاونت ورزش قهرمانی و حرفه‌ای خود ماموریت داده بود از آقای کی‌روش «برنامه‌ای مدون» برای حضور در جام ملت‌های ۲۰۲۳ آسیا بخواهند.

خبرگزاری ایسنا، اعلام رسمی جدا شدن آقای کی‌روش را «اتفاق خوب» دانست و به وقت‌کشی فدراسیون فوتبال در انتخاب سرمربی تیم ملی اشاره‌ داشت. هیئت رئیسه فدراسیون فوتبال پس از جام جهانی قطر، وظیفه انتخاب سرمربی آینده تیم ملی را به مهدی تاج رئیس این فدراسیون سپرد؛ گفته می‌شود که او یکی از جدی‌ترین حامیان ادامه حضور کارلوس کی‌روش بود.

سرمربی پرتغالی با یک صعود «دقیقه ۹۰» در انتخابی جام جهانی ۲۰۱۴ و یک صعود امن و مطمئن در انتخابی جام جهانی ۲۰۱۸ پایگاهش را در فوتبال ایران حفظ کرد؛ تا جایی که حتی بخشی از منتقدان و مخالفان آقای کی‌روش، در زمان مطرح شدن بحث جانشینی او با دراگان اسکوچیچ، موافق بازگشت او بودند. مردی که گفته می‌شد به این دلیل بازگردانده شده بود که با توجه به مهارتش در ساختن سازمان دفاعی، بتواند نتایجی آبرومند مقابل انگلیس و آمریکا بگیرد.

جدایی دوباره سرمربی پرتغالی از تیم ملی ولی برخلاف دوره گذشته، مخالفانی اندک و موافقانی پرشمار در ایران داشت. عملکردهای فنی، رفتاری و گفتاری کارلوس کی‌روش، بخش گسترده‌ای از جامعه فوتبال ایران که او را از «بزرگترین مربیان تاریخ فوتبال کشور» می‌دانستند، مقابلش قرار داده بود.

رکوردهای کی‌روش

تا پیش از آغاز جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، سنگین‌ترین شکست تیم ملی فوتبال ایران (پنج بر صفر)، در دیدارهای رسمی روز هفتم خرداد ۱۳۳۷ مقابل تیم ملی فوتبال کره جنوبی ثبت شده بود.

پیش از آن، باز هم در هفتم خرداد ولی این باز در سال ۱۳۲۹ در دیداری دوستانه و به میزبانی استانبول، تیم ملی ایران مقابل ترکیه شکست ۶ بر ۱ را تجربه کرد؛ سنگین‌ترین شکست، اما در بازی‌ غیررسمی.

سی‌ام آبان ۱۴۰۱، با سوت پایان دیدار تیم‌های ملی ایران و انگلیس، یک نتیجه جدید بدترین باخت تیم ملی ایران شد: شکست ۶ بر ۲ در نخستین بازی، سنگین‌ترین باخت تاریخ فوتبال ایران در ادوار جام جهانی هم بود.

این نتیجه، برای همیشه در تاریخ فوتبال ایران با نام کارلوس کی‌روش پیوند خورد. مردی که سال‌ها در مصاحبه‌هایش، فوتبال ایران را «وامدار» و «مدیون» خود می‌دانست.

تا قبل از دیدار تیم ملی ایران مقابل انگلیس، شکست ۴ بر یک در جام جهانی ۱۹۷۸ مقابل پرو و و شکست ۰-۳ مقابل هلند در همان جام سنگین‌ترین شکست‌های فوتبال ملی ایران در ادوار جام جهانی بودند.

ایران البته با کی‌روش دو بر صفر مقابل ولز پیروز شد و بهترین نتیجه فوتبال ایران در جام جهانی را هم به نام خودش ثبت کرد.

آقای کی‌روش در جام ملت‌های آسیا نیز رکورد سنگین‌ترین شکست تاریخ فوتبال ایران را به نام خود ثبت کرده است. بیستم آذر ۱۳۶۷ نخستین بار تیم ملی ایران با مربیگری مرحوم پرویز دهداری در مرحله گروهی مقابل کره‌جنوبی تن به شکست سه بر صفر داد. پس از آن با مربیگری‌ کارلوس کی‌روش در جام ملت‌های ۲۰۱۹ همین نتیجه را مقابل ژاپن در نیمه نهایی مسابقات ثبت کرد؛ آقای کی‌روش در دو شکست بزرگ تاریخ فوتبال ایران نامش ماندگار شده است.

تیم ملی فوتبال ایران با مربیگری کارلوس کی‌روش، هیچ‌گاه پس از آن‌که گل اول را در مسابقات رسمی یا دوستانه دریافت کرد، پیروز نشد؛ منتقدان آقای کی‌روش این ضعف دائمی را نشانه‌ای از سردرگمی و نداشتن «نقشه جایگزین» در زمان عقب افتادن از حریفان می‌دانند.

رو در روی معترضان ایرانی

آقای کی‌روش در نخستین کنفرانس خبری‌اش در قطر، به خبرنگاران اسکای که از او در مورد «حقوق گرفتن از حکومت کودک‌کش» سوال کرده بود گفت: «برای پاسخ به این سوال چقدر به من پول می‌دهید؟»

او پیش از دیدار ایران مقابل ولز، به سمت خبرنگار بی‌بی‌سی جهانی رفت و از او در مورد «نیروهای نظامی بریتانیا و آمریکا در خاورمیانه» سوال کرد.

این‌ها بخشی از واکنش کی‌روش در زمانی بود که بسیاری از مردم ایران توسط نیروهای حکومتی سرکوب می‌شدند و جانشان را از دست می‌دادند.

در اسنادی که گروه بلک ریوارد از بولتن‌های محرمانه خبرگزاری فارس منتشر کرد، عبارت‌هایی مانند: «همراستا بودن سرمربی تیم‌ ملی با نهادهای امنیتی» و «اطمینان از کنترل وضعیت اردوی تیم ملی از سوی سرمربی» دیده می‌شد.

کارلوس کی‌روش در جریان جام جهانی قطر، از تماشاگران ایرانی انتقاد کرده بود. او در کنفرانس خبری‌اش از هوادارانی که در ورزشگاه‌ یا خارج از ورزشگاه، شعارهایی همسو با معترضان در ایران می‌دادند انتقاد کرد و از آن‌ها خواست اگر تیم ملی را تشویق نمی‌کنند، دیگر به ورزشگاه نیایند.

حکومت در همین رقابت‌ها با اعزام افرادی از نیروهای برگزیده خود که به «تماشاگران رانتی» معروف شدند، سعی در به حاشیه بردن صدای معترضان داشت.

استاندارد دوگانه؛ جانشین شدن خوب بود یا بد؟

کارلوس کی‌روش منتقدان و مخالفان خود را با عبارت‌هایی نامتعارف معرفی می‌کرد. او بهمن سال ۱۳۹۶ در جریان مناظره علی کریمی و محمدرضا ساکت در برنامه ۹۰ برای عادل فردوسی‌پور پیامکی ارسال کرد و از او خواست آن را روی آنتن زنده خطاب به علی کریمی بخواند.

کی‌روش در این پیام، ستاره سابق فوتبال ایران را که هم‌اکنون از منتقدان جمهوری اسلامی است «ترسو» خطاب کرد.

او از عبارت‌هایی مانند «مار» و «افعی» برای رسانه‌های منتقد خود استفاده می‌کرد. همچنین بارها از برانکو ایوانکوویچ سرمربی وقت پرسپولیس به دلیل آن‌چه «تلاش برای نشستن روی نیمکت سرمربی‌گری تیم ملی» نام می‌برد انتقاد کرد.

آقای کی‌روش سال ۲۰۲۲ «استاندارد دوگانه‌اش» را به نمایش گذاشت. او درحالی که دراگان اسکوچیچ سرمربی کروات، با بهترین عملکرد تیم ملی را به جام جهانی قطر رسانده بود، در فاصله کمتر از سه ماه مانده به این مسابقات، جای او را گرفت.

بارزترین رفتار کی‌روش در این زمینه پستی بود که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و آشکارا از علاقه او به گرفتن شغل اسکوچیچ خبر می‌داد.

به گفته ناظران، در حقیقت، آن‌چه کارلوس کی‌روش طی بیش از دو سال به عنوان «کارشکنی»، «خیانت» و «برنامه‌ریزی هدفمند» به برانکو ایوانکوویچ نسبت می‌داد، در نهایت توسط شخص او در فوتبال ایران عملی شد.

مردی که عذرخواهی نمی‌کند

کارلوس کی‌روش یکی از مربیان بزرگ فوتبال جهان است که سال‌ها سابقه حضور در بالاترین سطح این رشته را داشته است. او ویژگی‌هایی دارد که به نوعی امضای حرفه‌ای او به شمار می‌روند: نظم و انضباط و جذبه‌اش مقابل بازیکنان، اصرار بر ایده‌آل بودن اردوهای آماده‌سازی، ایجاد ساختار دفاعی سازماندهی شده و اجازه ندادن به حریف برای رسوخ به آن و....

اما شاید بتوان گفت یک ویژگی، کارلوس کی‌روش را نسبت به بسیاری مربیان فوتبال متمایز می‌کند؛ او هرگز بابت شکست‌های بزرگ یا کوچک خود عذرخواهی نکرده است؛ شکست را نمی‌پذیرد و «مقصر» یا «مقصرانی» از داخل یا خارج از مجموعه‌اش را به عنوان عامل ناکامی معرفی می‌کند.

او حتی پس از ثبت بدترین شکست تاریخ فوتبال ایران در جام جهانی و سومین حذف مکرر با تیم ملی در این مسابقات، حاضر به یک عذرخواهی ساده هم نشد.

مهم‌ترین سیبل او، تا پیش از رقابت‌های جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، رسانه‌های فارسی‌زبان و داوران بودند.

سوم بهمن ۱۳۹۳ تیم ملی فوتبال ایران در مرحله یک چهارم نهایی جام ملت‌های آسیا پیش‌روی تیم ملی عراق قرار گرفت.

تیم ایران پس از تساوی ۳ بر ۳ در ۱۲۰ دقیقه ماراتن فوتبال، در ضربات پنالتی مقابل عراق شکست خورد. کارلوس کی‌روش چه در کنار زمین و چه در کنفرانس خبری پس از بازی، بنجامین ویلیامز، داور استرالیایی را عامل شکست دانست.

۲۸ اسفند ۱۳۹۵ تیم ملی ایران در ورزشگاه آزادی، پشت درهای بسته و در بازی دوستانه مقابل عراق یک بر صفر شکست خورد. داوری این بازی را علیرضا فغانی، پرافتخارترین داور فوتبال ایران برعهده داشت. خبرگزاری ایسنا ادعا کرده بود آقای کی‌روش در پایان بازی، در رختکن تیمش داور بازی را مقصر شکست دانسته و گفته بود: «کاش بنجامین ویلیامز امروز داور بود.»

چهارم تیر ۱۳۹۷ در جریان دیدار تیم‌های ملی ایران و پرتغال، در رقابت‌های جام جهانی روسیه، کارلوس کی‌روش بیشترین تمرکز خود را روی آن‌چه «بازی روانی با تیم داوری» نامیده می‌شود، گذاشت. تصویر مشاجره آقای کی‌روش با انریکه کاسرس، داور پاراگوئه‌ای این مسابقه سال بعد روی بولتن به روزرسانی قوانین و دستورالعمل‌های داوری فیفا قرار گرفت.

اعتراضات سرمربی پرتغالی تیم ملی فوتبال ایران درحالی تا پس از سوت پایان بازی ادامه داشت که آقای کاسرس یک ضربه پنالتی در دقایق پایانی به سود ایران اعلام کرده بود.

اوج اعتراضات کارلوس کی‌روش به داوران، به هجدهم بهمن ۱۳۹۷ برمی‌گردد؛ نیمه نهایی جام ملت‌های آسیا ۲۰۱۹ و شبی که یکی از دو سنگین‌ترین شکست تاریخ فوتبال ایران در جام ملت‌های آسیا رقم خورد. ایران در حالی مقابل ژاپن سه بر صفر تن به شکست داد که در صحنه گل نخست، بازیکنان تیم ملی و کادر فنی ایران با رها کردن جریان بازی، به داور مسابقه اعتراض می‌کردند.

یورگن کلینزمن، کاپیتان و مربی پیشین آلمان در جریان رقابت‌های جام جهانی ۲۰۲۲ نیز به روند اعتراضات مکرر کارلوس کی‌روش و بازیکنان تیم ملی ایران به داوری‌ها به عنوان «فرهنگ فوتبال ایران» اشاره کرد. رفتاری که گویا برگرفته از خصوصیت‌های فنی آقای کی‌روش است.

پایان تلخ

کارلوس کی‌روش را می‌توان یکی از ناکام‌ترین مربیان چهار سال اخیر فوتبال جهان دانست.

سرمربی پرتغالی، پس از شکست سنگین با تیم ملی ایران در جام ملت‌های آسیا برابر ژاپن، به کلمبیا رفت و پس از ناکامی در رقابت‌های مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۲ برکنار شد.

سپس سرمربی مصر شد و مدعی همیشگی قهرمانی در قاره آفریقا با در اختیار داشتن ستاره‌ای مانند محمد صلاح را نه به قهرمانی جام ملت‌های آفریقا رساند و نه به جام جهانی قطر. با ایران به دوحه رفت و با شکست‌هایی سنگین برای سومین بار پیاپی در مرحله گروهی جام جهانی حذف شد.

کارلوس کی‌روش در دوره قبلی حضورش در تیم ملی ایران محبوبیتی فوق‌العاده پیدا کرد و گفته می‌شد در آن دوره هشت ساله یکی از مهم‌ترین عوامل بقای سرمربی پرتغالی روی نیمکت ایران، علاقه‌ای بود که بخش عمده‌ای از هواداران به او داشتند.

محبوبیتی که حتی با دو دوره حذف از دور گروه جام جهانی و نمایش تیمی که اصلا «چشم‌نواز» نبود، خیلی خدشه‌دار نشد.

گرچه به مرور زمان و با جنجال‌های فراوانی که کی‌روش ایجاد کرد و همچنین شیوه بازی و باخت ایران به ژاپن در جام ملت‌های آسیا بخشی از آن محبوبیت از بین رفت، ولی حتی قبل از جام جهانی قطر هم بسیاری معتقد بودند که با نشستن کی‌روش روی نیمکت، تیم ملی در اختیار دستان مطمئنی قرار گرفته است.

این بار و با توجه به تمام اتفاقاتی که در قطر افتاد اما بعید به نظر می‌رسد دل افراد زیادی برای مردی که روزگاری بزرگ‌ترین پشتوانه‌اش «محبوبیت مردمی» بود، تنگ شود.