ورزشکار زن: زیر پرچم سه رنگ افغانستان می‌خواهم در المپیک پاریس شرکت کنم

یکی از اولین دختران تیم ملی تکواندکاران ولایت هرات در غرب افغانستان و مربی‌ یکی از باشگاه‌های تکواندو و اروبیک در شهر هرات می‌گوید: «نفس کشیدن راحت هم برای زنان افغانستان ممنوع شده است، چه برسد به ورزش».

خدیجه، (اسم مستعار) ۲۳ ساله، که مجوز فعالیت ورزشی دارد و قبل از مسلط شدن دوباره طالبان در آگوست ۲۰۲۱ باشگاه ورزشی داشت، می‌گوید: «بار اول مخفیانه و بدون اجازه طالبان باشگاهی را باز کردم، دو بار در هفته به زنان تکواندو و یک بار در هفته اروبیک آموزش می‌دادم. ولی استخبارات طالبان بسیار قوی است، کسی ما را لو داد، طالبان نابهنگام به کلب (باشگاه) آمدند، وسایل ما را شکستند و ما را از کلب بیرون انداختند.»

طالبان در ادامه اعمال محدودیت‌ها بر زنان و دختران، زنان را از رفتن به باشگاه‌های ورزشی و پارک‌ها منع کرده‌اند. اما برخی از زنان با ایجاد باشگاه‌های ورزشی مخفی در بخش‌های مختلف به فعالیت‌ خود ادامه می‌دادند.

در سال‌های اخیر باشگاه‌های ورزشی با وسایل پیشرفته، صفحه‌های پلاسما و موسیقی در بین زنان شهری محبوبیت زیادی کسب کرده بودند. این کلب‌ها نه تنها زمینه ورزش اروبیک، زامبا و دیگر ورزش‌ها را برای زنان فراهم می‌کردند، بلکه رفتن به آن‌ها فرصتی بود برای ملاقات و معاشرت ایمن برای زنان.

خدیجه به بی‌بی‌سی گفت: «بار دوم بازهم مخفیانه باشگاهی را با چند دختر دیگر بازکردم، طالبان باز اطلاع یافتند، به کلب آمدند، وسایل ما را شکستند، ما را از باشگاه بیرون انداختند و گفتند به شما گفته بودیم که دیگر این کار را نکنید، این کار شما حرام است، برای خانم‌ها در چارچوب اسلام چنین کارهایی مناسب نیست.»

خدیجه و شاگردانش که نمی‌خواستند به‌سادگی تسلیم شوند، خواستند با آن‌ها استدلال کنند و گفتند «در ورزشگاه تنها خانم‌ها هستند و ورزش می‌کنند. این چه مشکلی دارد؟»

اما خدیجه می‌افزاید: «با ما رفتار بسیار زشت کردند و بازهم ما را از ورزشگاه بیرون کردند. با جاوید رسولی، نماینده فدراسیون تکواندوی هرات و قاری حمیدالله کبیر، ‌آمر تربیت بدنی و ورزش ولایت هرات و شمار دیگری از استادان و مربیان هرات تماس گرفتم و گفتم من مجوز مربیگری دارم و می‌خواهم بکار خود به عنوان مربی تکواندو و اروبیک ادامه بدهم. اما آن‌ها هربار می‌گفتند هیچ کاری نکن و منتظر باش تا شرایط مساعد شود.»

خدیجه می‌گوید حتی با اداره امر به معروف طالبان تماس گرفته‌ ولی اصلا «جواب قطعی» دریافت نکرده است. آن‌ها می‌گویند هر زمانی که «شرایط مساعد شد» ما به شما اطلاع می‌دهیم. اما سوال زنان ورزشکار افغانستان این است که شرایط چه وقت مساعد می‌شود و آن‌ها تا چه وقت باید منتظر بمانند؟

موضع کمیته بین‌المللی المپیک در مورد ورزشکاران زن افغانستان

اخیرا هیأت اجرایی کمیته بین‌المللی المپیک بعد از نشستی در لوزان سوئیس که گزارشی از وضعیت ورزش زنان در افغانستان دریافت کردند، «نگرانی جدی» خود را در این مورد ابراز و محدودیت وضع شده علیه ورزش زنان را به‌شدت محکوم کردند.

«کمیته بین‌المللی المپیک بارها از مقام‌های ذیربط در افغانستان خواسته است که محدودیت‌های موجود را فورا لغو کنند و دسترسی ایمن به ورزش زنان و دختران جوان در کشور را تضمین کنند.»

اما تا به حال هیچ پیشرفت ملموسی در زمینه ورزش زنان در افغانستان صورت نگرفته‌ است و براساس گزارش‌های سازمان ملل و سازمان‌های غیردولتی از این کشور، «وضعیت زنان و دختران جوان هر روز وخیم‌تر می‌شود.»

خدیجه با عالمی از ناامیدی می‌گوید: «من فکر نمی‌کنم زنان افغانستان دیگر بتوانند ورزش کنند یا به باشگاه‌های ورزشی بروند. درس و تحصیل که جزو حقوق اساسی هر انسان و لازمه حیات بشر است برای زنان ممنوع شده‌ است، ورزش که حالا برای سلامتی بدن مهم است. هربار اقدام کردیم با شکست روبرو شدیم، در داخل افغانستان راحت نفس کشیدن برای زنان ممنوع شده است، ما حتی نمی توانیم به‌راحتی نفس بکشیم، تمام آرزوهای ما با خاک یکسان شده‌ است. اکنون برای امرار معاش در خانه بولانی پخته می‌کنم. برادر کوچکم آن را در جاده‌ها می‌فروشد.»

در خارج از افغانستان هم ورزشکاران زن به دلیل تغییر رژیم در افغانستان با محدودیت‌های زیادی روبرو هستند. با آنکه این ورزشکاران هر روز به موفقیت‌های چشم‌گیری دست پیدا می‌کنند، اما محدودیت‌ها و بلاتکلیفی ورزشکاران آنها را ناامید و سرخورده کرده‌ است.

ذکیه خدادادی، تکواندوکار افغانستان، در ماه آگوست ۲۰۲۳ پس از شکست حریفانش از اوکراین و ترکیه در وزن ۴۷ کیلوگرم، به مدال طلای رقابت‌های قهرمانی پارا اروپا دست یافته است.

او پس از قهرمانی در روتردام هلند، در حالی‌که اشک می‌ریخت، مدال خود را به زنان افغانستان تقدیم کرد و گفت آرزو داشت این مدال را برای کشور خود می‌گرفت.

ذکیه خدادادی حالا عضو‌ تیم مهاجرین افغانستان است، در سال ۲۰۲۱ پس از اشتراک در رقابت‌های پاراالمپیک، به دومین ورزشکار زن افغانستان مبدل شد که در این رقابت‌ها شرکت می‌کند.

اکنون این مدال‌آور افغانستان امیدوار است که بتواند در رقابت‌های المپیک ۲۰۲۴ پاریس، مدال کسب کند. او می‌گوید کارت دعوت المپیک ۲۰۲۴ پاریس را به دست آورده ‌است و هدفش به دست آوردن مدال قهرمانی این رقابت‌ها است.

ذکیه گفت: «پس از سقوط افغانستان به دست طالبان، دست‌آوردهای درخشانی داشته‌ام، اما هر بار به عنوان مهاجر در رقابت‌ها شرکت کرده‌ام، توانایی‌ام در پیشرفت را ناتوانی‌ام در نمایندگی از کشورم، دوری از وطن و درد خانه بدوشی تحت الشعاع قرار می‌دهد.»

او به امید این که بتواند پس از پیروزی در مسابقات پرچم ملی افغانستان را به اهتزاز درآورد، به هر مسابقه آن را با خود می برد، اما هر بار به او اجازه چنین کاری داده نمی‌شود، و او ناامید می‌شود.

قرار است سال آینده بتاریخ ۲۶ ژوئیه، ۵ مرداد/اسد ۱۴۰۳، بازی‌های المپیک تابستانی ۲۰۲۴ پاریس برگزار شود. این بازی‌ها با رژه ورزشکاران از کشورهای شرکت کننده سوار بر قایق‌ از روی رودخانه سن در قلب پاریس، افتتاح می‌شود.

مراسم افتتاحیه این بار در بیرون از استادیوم برگزار می‌شود و قرار است حدود ۶۰۰ هزار نفر با حضور در حاشیه ۶ کیلومتر از طول رودخانه سن و چهار مورد از پل‌های روی آن، مراسم افتتاحیه المپیک را از نزدیک تماشا کنند.

اما ورزشکاران از افغانستان در این بازی‌ها «به دسترسی ایمن زنان و دختران افغان به ورزش» مشروط شده است. کمیته بین‌المللی المپیک در دسامبر سال ۲۰۲۲ به طالبان هشدار داد که در صورتی به نمایندگان افغانستان تحت حاکمیت آن‌ها در بازی‌های المپیک پاریس اجازه مشارکت خواهد داد که ممنوعیت ورزش زنان و دختران افغان را لغو کنند.

طالبان: در بازی‌های المپیک ۲۰۲۴ شرکت می‌کنیم

هرچند الله‌محمداتل مشوانی، سخنگو و رییس اطلاعات و آگاهی عامه کمیته ملی المپیک و ریاست عمومی تربیت بدنی طالبان، به بی‌بی‌سی گفت: «ما در مسابقات المپیک پاریس اشتراک می‌کنیم ولی هنوز مشخص نیست که ورزشکاران ما شرایط آن‌ها را برآورده کرده می‌توانند یا خیر.»

آقای اتل مشوانی افزود که هنوز در سهمیه افغانستان چیزی نمی‌داند چرا که هنوز [کمتر از] یک سال به این بازی‌ها مانده و «باید شرایط آن‌ها را برآورده» کنند.

او با اطمینان گفت: «ورزشکاران ما اشتراک می‌کنند ولی هنوز تعدادشان مشخص نیست. هر فدراسیون معیارهای مربوط به خود را دارد و اگر ورزشکاران این فدراسیون‌ها معیارهای لازم را پوره (تکمیل) کنند باز به آن‌ها اجازه اشتراک داده می‌شود. بعضی از فدراسیون‌ها این معیارها را پوره کرده‌اند ولی بعضی هنوز نه، و بعد از چند ماه مشخص می‌شود که آیا ما می‌توانیم معیار و شرایط (کمیته بین‌المللی المپیک) را پوره کنیم یا نه. در قسمت اشتراک زنان هنوز مشخص نیست که آنها می‌توانند شرکت کنند یا نه.»

در سال ۱۹۹۹ هم افغانستان از شرکت در بازی‌های المپیک بدليل ممنوعيت ورزش زنان از طرف طالبان، محروم شده بود. اما پس از سقوط رژیم طالبان، برای نخستين بار دو ورزشکار زن از افغانستان در بازی‌های المپيک تابستانی ۲۰۰۴ در آتن شرکت کردند.

یکی از آنها فريبا رضایی، ۳۷ ساله، در رشته جودو بود. فریبا رضایی، که موسس سازمان «زنان رهبران فردا» که زمینه تحصیلات عالی برای زنان مهاجر از افغانستان را فراهم می‌کند، هم است. فریبا در سال ۲۰۱۱ از افغانستان به کانادا مهاجرت کرد و اکنون در تلاشی برای فراهم ساختن زمینه شرکت زنان افغان در بازی‌های المپیک سال ۲۰۲۴ پاریس است.

فریبا با کمیته بین المللی المپیک (IOC) تماس گرفته و از آن خواسته‌ است بدون به رسمیت شناختن طالبان، ورزشکاران زن افغانستان را به رسمیت بشناسد و به آن‌ها اجازه بدهد به نمایندگی از افغانستان در این بازی‌ها شرکت کنند.

در بخشی از ایمیل فریبا که بی‌بی‌سی آن را دیده‌، آمده‌ است: «زنان ورزشکار افغان باید بتوانند رابطه مستقلی با آی او سی داشته باشند و در بازی‌های المپیک پاریس ۲۰۲۴ بدون دخالت طالبان شرکت کنند… آی‌ او سی باید از ورزشکاران زن افغان در تمام رشته‌های ورزشی حمایت کند تا آن‌ها بتوانند به امکانات ورزشی دسترسی پیدا کنند و (در نهایت با آمادگی) در بازی‌های المپیک سال آینده شرکت کنند.»

بلاتکلیفی در مورد چگونگی شرکت ورزشکاران افغان در المپیک ۲۰۲۴ پاریس

در بخشی از پاسخی کمیته بین‌المللی المپیک در جواب به ایمیل خانم رضایی آمده‌است: «بر اساس اصول و قوانین منشور المپیک، انتخاب و ورود ورزشکاران افغان به بازی‌های آتی به عهده رهبری کمیته ملی المپیک افغانستان است.»

با این حال، خانم رضایی معتقد است که کمیته ملی المپیک افغانستان در کنترل طالبان است. او می‌گوید بر این اساس، هیچ شانسی وجود ندارد که به ورزشکاری که فراری تلقی می‌شود، اجازه داده شود تا در بازی‌های المپیک ۲۰۲۴ پاریس زیر پرچم افغانستان شرکت کند.

تنها جایگزین برای چنین ورزشکاران در حال حاضر تیم المپیک پناهندگان کمیته بین‌المللی المپیک است. تنها ده ورزشکار (مرد و زن) در حال حاضر از بورسیه همبستگی المپیک بهره می‌برند و با کمک کمیته ملی المپیک کشورهای میزبان خود در خارج از کشور تمرین می‌کنند.

کمیته بین‌المللی المپیک افزوده‌ است که «به حمایت خود از ورزشکارانی که قصد شرکت در بازی‌های المپیک پاریس ۲۰۲۴ را دارند، ادامه می‌دهیم».

این کمیته تبعیض علیه دختران و زنان را در افغانستان «به‌شدت محکوم» کرده و مقام‌های ذیربط را تهدید کرده است که ورزشکاران این کشور را در المپیک راه نخواهد داد اما تا به حال اقدام جدی انجام نداده و یا تحریمی را علیه ورزشکاران مرد از افغانستان وضع نکرده است.

فریبا رضایی گفت: «طالبان حقوق زنان را به رسمیت نمی‌شناسند. آنها منشور کمیته بین‌المللی المپیک در مورد حقوق بشر را نقض کرده‌اند.» او افزود تا زمانی که زنان ورزشکار افغان از داخل افغانستان در این بازی‌ها شرکت نکنند، افغانستان نباید حق عضویت در این کمیته را داشته باشد.

کمیته بین‌المللی المپیک در بخش دیگر این ایمیل افزوده است که هنوز تصمیم‌گیری در مورد چگونگی شرکت ورزشکاران زن از افغانستان در بازی‌های المپیک ۲۰۲۴ پاریس زود است، اما آنچه کاملا واضح است این است که در صورت شرکت در بازی‌ها، ورزشکاران تنها با پرچم و نام کشوری شرکت خواهند کرد که از طرف جامعه جهانی به رسمیت شناخته شده باشد.

«ورزش زنان در افغانستان مرده است»

ذکیه می‌گوید: «آرزوی من اینست که در المپیک پاریس ۲۰۲۴ مدال کسب کنم اما در زیر پرچم کشور افغانستان. اما نمیتوانم بگویم امکان پذیر است یا نه چون من یک پناهنده هستم.»

خدیجه می‌گوید: «زنان همه در داخل خانه هستند، همه افسرده شده‌اند، شاگردانم هر روز تماس می‌گیرند و می‌پرسند چه وقت باشگاه را باز می‌کنید، التماس می‌کنند که باشگاه را مخفیانه باز کنید.»

ولی خدیجه می‌گوید: «من دیگر نمی‌توانم این ریسک را قبول کنم. چرا که هرکسی که در مقابل طالبان قیام کند یا شعار بدهد، مانند من و خواهرم، صدمه می‌بیند. من در تظاهرات علیه ممنوعیت آموزش برای دختران شعار دادم که در نتیجه مصدوم شدم، پایم سه ماه در گچ بود، خواهرم دو بار مجروح شد.»

خدیجه می‌گوید زندگی برای زنان هر روز سخت‌تر و سخت‌تر می‌شود.

او می‌افزاید: «دیگر در بخش ورزش خانم‌ها روشنی و امیدی وجود ندارد. ورزش زنان در افغانستان مرده است، هیچ کسی نمی‌تواند تکان بخورد، حتی در سطح محل و شهر مسابقه‌ای وجود ندارد، چه برسد به شرکت در بازی‌های المپیک و بیرون از کشور! ولی بزرگترین آرزویم شرکت در مسابقات المپیک است.»