کاندوئیت چیست و چطور به مردم داخل ایران کمک کرده تا فیلترینگ اینترنت را دور بزنند؟

به گفته سایفون، تلاش ایرانیان خارج کشور برای رساندن اینترنت آزاد به کاربران داخل ایران باعث شده است که میلیون‌ها نفر به سایفون متصل شوند. بنا به برآورد این شرکت، دست‌کم دو میلیون نفر از آنان از مسیر اپ کاندوئیت به اینترنت دسترسی یافته‌اند.

در پایان سومین هفته قطع اینترنت در ایران، حالا دیگر عده بیشتری از مردم توانسته‌اند با استفاده از فیلترشکن‌ها و ابزارهای دیگر گاهی به اینترنت وصل شوند. هرچند خیلی ناپایدار و غیرقابل‌ اتکا.

در روزهای گذشته بین ایرانیان خارج کشور موجی از تلاش برای مشارکت در رساندن فیلترشکن به مردم داخل ایران راه افتاده است؛ از جمله با اپ کاندوئیت (Conduit) برای کمک به عملکرد فیلترشکن سایفون که برای ایرانیان رایگان است و این‌ روزها به یکی از موثرترین راه‌های دسترسی کاربران داخل ایران به اینترنت آزاد تبدیل شده است.

​​در پاسخ به سوال من، سایفون گفته شمار افرادی که از ایران به سایفون وصل می‌شوند، تقریبا هر روز افزایش داشته است. روز پنج‌شنبه ۲۹ ژانویه، ۹ بهمن، این شمار به ۸ میلیون نفر رسید. تیم سایفون برآورد می‌کند از این تعداد، دست‌کم ۲ میلیون نفر به کمک کاندوئیت به اینترنت وصل شده‌اند.

کیث مک‌منمن، مدیر داده و تحلیل در سایفون، همچنین به من گفت که ۴۶ درصد کل پهنای باند که الان از طریق سایفون به مردم داخل ایران می‌رسد، از مسیر کاندوئیت است.

کاندوئیت چیست؟

کاندوئیت یک ابزار مستقل دور زدن فیلترینگ نیست، بلکه لایه‌ای تکمیلی در شبکه سایفون است که برای افزایش تاب‌آوری این سامانه در زمان فیلترینگ سنگین طراحی شده است.

در این مدل، به‌جای اتکای صرف به سرورهای سایفون که در ۱۸ سال فعالیت این فیلترشکن بارها فیلتر شده‌اند، کاربرانی که به اینترنت آزاد دسترسی دارند می‌توانند با به‌ اشتراک‌گذاشتن پهنای باند اینترنتی خودشان، نقش واسطه‌های موقت را ایفا کنند. این واسطه‌ها مسیرهای جایگزینی ایجاد می‌کنند تا کاربران بتوانند به زیرساخت اصلی سایفون متصل شوند و فیلترینگ سرورهای سایفون را بی‌اثر کنند.

نام کاندوئیت به عنوان پروژه سایفون سال ۲۰۲۴ مطرح شد و از سال ۲۰۲۵، در سطح جهانی در اختیار کاربران و داوطلبان قرار گرفت.

استقبال ایرانیان خارج کشور از کاندوئیت که در روزهای اخیر اوج گرفته، باعث شده این اپ از یک ابزار کمکی به یکی از اجزای کلیدی راهبرد سایفون تبدیل شود.

میزان تاثیر در جریان اختلال اخیر

کیث مک‌منمن، مدیر داده و تحلیل‌های سایفون، می‌گوید کاندوئیت در دوره اخیر «لایه‌ای بسیار ارزشمند از تاب‌آوری در برابر سانسور» ایجاد کرده است.

او می‌گوید در جریان اختلال اخیر، وابستگی کاربران به کاندوئیت به‌طور محسوسی افزایش یافته است.

مدیر داده و تحلیل‌های سایفون می‌گوید از اواخر هفته گذشته، با بازگشایی محدود برخی مسیرهای «پروتکل دروازه‌ای مرزی» (بی‌جی‌پی) بخشی از ترافیک داده‌های ایران بازگشت، اما سطح فیلترینگ نسبت به پیش از قطع اینترنت هم‌چنان بالاتر باقی ماند.

به گفته سایفون، شبکه این فیلترشکن حالا علاوه بر ده‌ها هزار سرور اختصاصی‌اش، روی صدها هزار ایستگاه فعال کاندوئیت هم اتکا کرده است که در مجموع سطح دسترسی کاربران را در برابر مسدودسازی گسترده افزایش می‌دهد.

آماری که در وبسایت سایفون به طور عمومی در دسترس است می‌گوید میزان مشارکت داوطلبان در کاندوئیت، ظرف کمتر از ده روز، بیش از ۴ برابر افزایش داشته است.

روز ۲۱ ژانویه، اول بهمن، کاندوئیت ۱۳۲ هزار ایستگاه داشت. اما این رقم روز ۳۰ ژانویه، ۱۰ بهمن، به ۵۳۸ هزار ایستگاه نزدیک شده است.

این آمار فقط شامل دستگاه‌های گوشی تلفن و لپ‌تاپ و دسکتاپ داوطلبان است و سرورهای متعددی که در همین مدت داوطلبان برای اجرای کاندوئیت راه انداخته‌اند، هنوز در این تعداد نیامده است.

سایفون توصیه می‌کند کاربرانی که تلاش می‌کنند به این فیلترشکن وصل شوند، صبوری کنند و فرصت دهند که ارتباط دستگاهشان با سرورهای سایفون برقرار شود.

کاندوئیت چه‌ قدر امن است؟

داوود سجادی، کارشناس امنیت سایبری، می‌گوید اطمینان از امنیت کاندوئیت بالاست چون یک نرم‌افزار متن‌باز (اوپن سورس) است و کد آن در معرض بررسی همگان است و به این ترتیب اگر ضعف یا ایرادی داشته باشد، به چشم برنامه‌نویسان دیگر می‌آید. کارشناسان با این حال هشدار می‌دهند که کاندوئیت مانند دیگر شبکه‌های داوطلب‌محور، ریسک‌های امنیتی‌ای را به همراه دارد که ذاتی سامانه‌های متکی بر مشارکت گسترده کاربران است.

شرکت کیور۵۳ که در زمینه ارزیابی امنیتی نرم‌افزارها فعالیت می‌کند، در گزارش سال ۲۰۲۴ خود از کاندوئیت اعلام کرده است که در زمان انجام آزمون‌ها، آسیب‌پذیری جدی یا وابستگی ناامن در این سامانه شناسایی نشده و شواهد کافی از اولویت‌دادن به ملاحظات امنیتی در یکپارچه‌سازی کاندوئیت با سایفون مشاهده شده است. البته این گزارش بر لزوم انجام ارزیابی‌های امنیتی دوره‌ای نیز تاکید می‌کند.

داوود سجادی یادآوری می‌کند که در اینترنت، امنیت صد در صدی وجود ندارد ولی کاندوئیت ابزار امنی به نظر می‌رسد. او می‌گوید حالت مطمئن این است که کاربران، این اپ را از منبع اصلی دریافت کنند؛ نه از محل نامعتبر که با فورمت apk دست‌به‌دست می‌شود.

این متخصص امنیت سایبری به کسانی که نگران اطلاعات حساس هستند، پیشنهاد می‌کند چنین اپلیکیشن‌هایی را روی دستگاهی اجرا کنند که به این اطلاعات حساس دسترسی ندارد.

کارشناسان همچنین می‌گویند از آنجا که کاندوئیت نقش خروجی ترافیک اینترنت را بر عهده ندارد، در مقایسه با برخی شبکه‌های داوطلب‌محور دیگر، با نگرانی‌های امنیتی و حقوقی کمتری مواجه است.

آیا کاندوئیت آینده سایفون است؟

کاندوئیت نقطه خروجی اینترنت نیست. ترافیک کاربران از آی‌پی داوطلبان به اینترنت آزاد وارد نمی‌شود و در نهایت از طریق زیرساخت سایفون خارج می‌شود. این تفاوت معماری، کاندوئیت را از شبکه‌های کاملا غیرمتمرکزی مانند «تور» متمایز می‌کند و ریسک‌های حقوقی و امنیتی برای داوطلبان را کاهش می‌دهد.

خود سایفون نیز کاندوئیت را جایگزین کامل معماری فعلی نمی‌داند. به گفته کیث مک‌منمن، این فناوری بیش از آنکه یک تحول بنیادین باشد، تقویت‌کننده ظرفیت موجود است.

در حالی که شبکه داوطلبان امکان دسترسی در شرایط بحرانی را افزایش می‌دهد، زیرساخت متمرکز سایفون همچنان برای مدیریت امنیت، خروج ترافیک و تغییر سریع پروتکل‌ها ضروری باقی می‌ماند.

داوود سجادی می‌گوید پیش از این هم، سه سال پیش که حکومت ایران در میانه اعتراضات گسترده پس از کشته‌شدن مهسا (ژینا) امینی اینترنت را خیلی محدود کرد، کاربران ایرانی خارج کشور با استفاده از افزونه اسنوفلیک، از فناوری تور که عملا نتیجه مشابهی می‌دهد، برای کمک به اتصال کاربران داخل ایران به اینترنت بهره گرفتند.

همان زمان هم تور در گزارشی گفته که یک جهش بزرگ در استفاده از این فناوری مشاهده شده است.

مشارکت ایرانیان خارج از کشور؛ فراتر از بهره‌برداری

گروهی از جامعه فنی ایرانی که توسعه‌دهنده نرم‌افزار هستند، در قالب یک پروژه متن‌باز به بهبود کد کاندوئیت کمک کرده‌اند؛ موضوعی که به گفته سایفون، نشان‌دهنده تاب‌آوری و هم‌بستگی جامعه فناوری ایران در شرایط فشار است.

مدیر داده و تحلیل سایفون می‌گوید که کمک ایرانیان خارج از کشور به کاندوئیت فقط محدود به در اختیار گذاشتن دستگاه‌هایشان نمانده است.

برای شمار بسیار زیادی از کاربران داخل ایران که در این روزها توانسته‌اند به کمک کاندوئیت به فیلترشکن سایفون و اینترنت آزاد وصل شوند، اهمیت کاندوئیت نه در مباحث فنی، بلکه در تجربه روزمره معنا پیدا می‌کند. زمانی که وی‌پی‌ان‌های متعارف از کار افتادند یا قیمت‌های بالایی طلب کردند، به نظر می‌رسد این ابزار به‌نسبت نوظهور که تا پیش از آن کمتر دیده شده بود، به یکی از معدود مسیرهای باقی‌مانده برای دسترسی به اطلاعات مستقل تبدیل شده است.