چرا واعظ جنجالی کویت پس از انتقاد از مفتی عمان و مذهب اباضیه برکنار شد؟

مقامات کویت شیخ سالم طویل، امام و خطیب مسجد صقر در منطقه هدیه استان احمدی را پس از حمله او به مذهب اباضیه ـ که اکثریت مردم عمان پیرو آن هستندـ برکنار کردند.

روزنامه‌های کویت، متن تصمیم وزارت اوقاف و امور اسلامی را منتشر کردند که طبق آن، پس از ثابت شدن تخلف صریح سالم طویل از دستورالعمل‌های منشور مساجد کشور، این وزارتخانه تصمیم گرفت او را برکنار کند و خانه‌ای را که به او داده بودند، پس بگیرد.

در منشور مسجد بر ضرورت اعتدال و میانه‌روی، پرهیز از هرگونه نفرت‌پراکنی و خشونت، احترام به مذاهب و دیدگاه‌های فقهی، خودداری از انتقاد یا تخریب هر مذهب اسلامی معتبر و اجتناب از پرداختن به مسائل اختلاف‌برانگیز که ممکن است باعث درگیری یا آشوب در جامعه شود، تأکید شده است.

سالم طویل با تکرار انتقاد از مذهب اباضیه و متهم کردن آن به «گمراهی و اباطیل» و انتقاد از شیخ احمد بن حمد خلیلی، مفتی عمان، موجی از خشم و نارضایتی را در عمان و شماری از کشورهای عربی برانگیخت.

سالم طویل کیست؟

این واعظ کویتی متولد ۱۹۶۲ و سنی‌مذهب است. در دانشگاه اسلامی مدینه و دانشگاه امام محمد بن سعود اسلامی در ریاض، عربستان سعودی، تحصیل کرده است.

او امام و خطیب مسجد صقر در استان احمدی کویت است.

سالم طویل از جمله واعظان شناخته‌شده و جنجالی است. او در اواخر سال ۲۰۲۰ از کارزار تحریم کالاهای فرانسوی ـ که در واکنش به چاپ کاریکاتورهای توهین‌آمیز به پیامبر اسلام در مطبوعات فرانسه شکل گرفت ـ انتقاد کرد و گفت این تحریم‌ها موجب آشوب می‌شوند. او همچنین با شکایت قضایی به اتهام اهانت به مذاهب و تضعیف وحدت ملی مواجه شد.

او همچنین با اظهاراتی درباره جنگ غزه جنجال آفرید و از جنبش حماس به دلیل انجام حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳ علیه اسرائیل انتقاد کرد و گفت این حملات «بدون داشتن هیچ‌گونه توانایی برای مقابله متوازن» انجام شد. او گفت که غزه پیش از آن که «اعضای مقاومت» با جنگ خود علیه اسرائیل آن را خراب کنند، امن و باثبات بود.

مذهب اباضیه چیست؟

اباضیه مذهبی اسلامی است که در قرن اول هجری شکل گرفت و نام آن برگرفته از امام عبدالله بن اباض است. پیروان این مذهب عمدتاً در عمان، زنگبار و بخش‌هایی از شمال آفریقا مثل لیبی، تونس و الجزایر زندگی می‌کنند.

اباضیان خود را مسلمانانی میانه‌رو می‌دانند. آمار دقیقی از جمعیت آن‌ها در جهان موجود نیست، اما گمان می‌رود که شمارشان هم‌اکنون بیش از سه میلیون نفر باشد.

پادشاهی عمان، که در انتهای جنوب شرق شبه‌جزیره عربستان واقع شده است، پایگاه اصلی اباضیان به شمار می‌رود و از دیرباز به تنوع فرهنگی و مذهبی معروف شده است.

عمان امروزه خود را کشوری با اکثریت مسلمان معرفی می‌کند که بیشتر آن‌ها پیرو مذهب اباضیه هستند و در کنار آن‌ها، عمانی‌های سنی و شیعه هم زندگی می‌کنند.

طبق وب‌سایت وزارت خارجه عمان، جامعه این کشور علاوه بر مسلمانان، شامل «هندوها، بودایی‌ها، مسیحیان، یهودیان، بهایی‌ها و مورمون‌ها» می‌شود.

سالم طویل چه گفته بود؟

سالم طویل مذهب اباضیه را از خوارج دانست - فرقه‌ای افراطی که مسلمانان مخالف خود را تکفیر می‌کند - و آن را مذهبی با «عقاید فاسد و الحادی» توصیف کرد.

او همچنین مدعی شد که شیخ احمد خلیلی، مفتی عمان و رهبر مذهب اباضیه، به اخوان‌المسلمین پیوسته و با آنها همراه است. به گفته او، خلیلی زمانی نائب‌رئیس اتحادیه جهانی علمای مسلمان بوده که ریاستش را یوسف قرضاوی، واعظ مصری و از چهره‌های شاخص فکری اخوان‌المسلمین در دهه‌های اخیر، بر عهده داشت.

شماری از کشورهای عربی ـ به‌ویژه مصر ـ فعالیت اخوان‌المسلمین را ممنوع کرده و آن را سازمانی تروریستی می‌شمارند.

سالم طویل به آنچه او «بزرگ‌نمایی شیخ احمد خلیلی به‌عنوان عالم امت» می‌نامد، انتقاد کرد و گفت که این موضوع تنها به‌خاطر حمایت خلیلی از مسائل جهان اسلام، به‌ویژه مسئله فلسطین، صورت می‌گیرد.

واکنش‌های متفاوت کاربران شبکه‌های اجتماعی

اظهارات سالم طویل باعث خشم کاربران شبکه‌های اجتماعی شد. آن‌ها معتقدند این حرف‌ها «موحدت امت اسلامی را خدشه‌دار کند و اختلافات مذهبی به وجود آورد». به همین دلیل، کاربران عمانی و عرب از دولت کویت خواستند که او را بازخواست کند تا روابط کشورهای خلیج فارس حفظ شود و از بروز فتنه‌های فرقه‌ای جلوگیری گردد.

پس از برکناری سالم طویل از سمت دینی‌اش، این کاربران از تصمیم وزارت اوقاف و امور اسلامی استقبال کردند و آن را گامی مثبت در جهت مهار اختلافات مذهبی و تقویت روابط کشورهای عربی و اسلامی، به‌ویژه کویت و عمان، دانستند.

برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی خوشحالی خود را از تصمیم مقامات کویتی علیه سالم طویل ابراز کردند و یکی از آن‌ها نوشت: «حمد و سپاس تنها از آن خداست. وزارت اوقاف کویت سالم طویل را از سمت‌اش برکنار کرد و به او اخطار داده شد که خانه‌ای را که به دلیل شغلش به او اختصاص یافته بود، تخلیه کند». این کاربر طویل را متهم کرد که به علمای دین توهین کرده و آنان را فاسق و بدعت‌گذار معرفی کرده است.

حسابی به نام «عمران عمران» نوشت: «شایان ذکر است که سالم طویل پیش‌تر هرگز از مفتی عمان یا اباضی‌ها سخنی به میان نیاورده بود و تنها پس از آنکه مفتی عمان در حمایت از رزمندگان غزه موضع گرفت، به یادشان افتاد.»

کاربر دیگری به طویل حمله کرد و گفت «او پیش‌تر گفته بود که فلسطینی‌ها باید وطن خود را ترک کنند و آن را به یهودیان واگذار کنند!!»

در فوریه ۲۰۲۵، کاربران شبکه‌های اجتماعی سالم طویل را متهم کردند که در ویدیویی از مردم غزه خواسته که اگر نمی‌توانند در سرزمینشان دین خود را اجرا کنند، آن را به یهودیان واگذار کنند. طویل در پاسخ گفت آنچه در ویدیوی قدیمی گفته شده، صرفاً نقل قولی از نظر یک شیخ دیگر بوده و برخی «بداندیشان» با تقطیع بخش‌هایی از سخنانش تلاش کرده‌اند تصویر او را مخدوش کنند.

کاربر دیگری به طعنه درباره طویل نوشت: «هیچ اعتراضی به گفته ولی‌امر وارد نیست»، یعنی همان‌طور که طویل همیشه مردم را به اطاعت از حاکم دعوت می‌کرد، حالا خودش باید تصمیم برکناری‌اش را بی‌چون‌وچرا و با روی باز بپذیرد.

کاربری به نام احمد ولی کرار نوشت: «چرا وقتی سالم طویل درباره غزه حرف می‌زد، او را برکنار نکردند؟ حالا چرا برای مفتی اباضی این‌قدر سروصدا شده است؟ آیا مفتی مهم‌تر از غزه است؟»

گروهی از کاربران کویتی در شبکهٔ ایکس از اظهارات این واعظ کویتی اعلام برائت کردند و در عین حال تأکید کردند که به «برادران عمانی» خود احترام می‌گذارند.

در مقابل، عده‌ای از طویل دفاع کردند. کاربری به نام «فؤاد عطاالله» با انتقاد از «خوشحالی اهل باطل» به خاطر لغو مجوز امامت و خطابه او نوشت: «تنها جرم شیخ این است که سَلَفی‌ صریحی است، از سرزنش در راه خدا نمی‌ترسد، حق را بی‌پرده می‌گوید و عمرش را صرف تفسیر قرآن و شرح کتاب‌های سنت کرده است.»

کاربری به نام ابو عبدالرحمن شعیبی نوشت: «کارزاری ... که اخوان … و اباضی‌ها علیه شیخ سالم طویل به راه انداخته‌اند.»

حامیان شیخ طویل معتقدند که موضع اخیر او نشان می‌دهد ادعای برخی مبنی بر اینکه او همیشه طرفدار حاکمان بوده، صحیح نیست.

بعضی دیگر هم او را متهم کردند که «بی‌محابا به مسلمانان در نقاط مختلف جهان حمله کرده و به شهدا و مجاهدان فلسطینی اهانت کرده است.»

کاربران در فضای مجازی بر وجود تنوع و تسامح میان اقشار گوناگون جامعه عمان تأکید کردند.