اسرائیل با ارتشی کوچک اما پیشرفته در برابر ایرانِ بزرگ‌تر قرار گرفته است

در ظاهر، جنگ اسرائیل با ایران ممکن است نابرابر به‌نظر برسد؛ کشوری ۹ میلیون نفری در برابر غول خاورمیانه‌ای ۸۸ میلیون نفری.

با تکیه بر ارتشی نیرومند و مدرن که بخش اعظم تسلیحاتش ساخت آمریکاست، اسرائیل توانسته در برابر حریفی بسیار بزرگ‌تر، دست بالا را داشته باشد.

در این گزارش، بی‌بی‌سی نگاهی دارد به وضعیت توازن نظامی در تازه‌ترین درگیری خاورمیانه.

اسرائیل تا این لحظه چه دستاوردهایی داشته است؟

اسرائیل مدعی است که بر آسمان تهران تسلط پیدا کرده است. نبرد هوایی به‌شکلی کامل نابرابر بوده؛ به‌طوری که هیچ نشانه‌ای از پرواز معدود جنگنده‌های فرسوده ایران دیده نشده است.

ناوگان جنگنده‌های مدرن اسرائیل، که ساخت آمریکاست، توانسته‌اند بمب‌های هدایت‌شونده را از فاصله‌ای نزدیک رها کنند؛ بی‌آن‌که نگرانی جدی از سرنگون شدن داشته باشند.

بخش بزرگی از تهدید‌های پدافند هوایی ایران در حمله‌ای که اسرائیل در ماه اکتبر انجام داد، از بین رفت؛ در آن حمله اسرائیل از تسلیحات دوربرد «استند‌-آف» برای هدف قرار دادن سامانه‌های موشکی اس-۳۰۰ استفاده کرد.

در روزهای گذشته، نیروی هوایی اسرائیل همچنان رادارها و سامانه‌های پرتاب زمینی را هدف قرار داده است. پیش از آنکه حمله رسماً آغاز شود، اسرائیل مأموران اطلاعاتی خود را در خاک ایران مستقر کرده بود تا توان واکنش ایران را مختل کنند.

مأموران موساد با بهره‌گیری از پهپادهایی که مخفیانه وارد ایران شده بودند، سامانه‌های پدافند هوایی باقی‌مانده این کشور را هدف قرار دادند.

در حملات اسرائیل شمار قابل‌توجهی از فرماندهان ارشد ایران کشته شدند که ضربه‌ای جدی به توان پاسخگویی تهران وارد کرد.

آیا ایران هنوز توانایی حمله متقابل دارد؟

پیش از شروع حملات اسرائیل، آمریکا ایران را صاحب «بزرگ‌ترین زرادخانه موشک‌های بالستیک» در منطقه خاورمیانه می‌دانست.

تخمین زده می‌شود ایران بین ۲ هزار تا ۳ هزار موشک بالستیک داشته باشد؛ بخشی از این موشک‌ها و کارخانه‌های تولیدشان پیش‌تر هدف حملات اسرائیل قرار گرفته‌اند. ارتش اسرائیل همچنین مدعی است که یک‌سوم پرتابگرهای موشک‌های زمین‌به‌زمین ایران را منهدم کرده است.

با وجود حملات اسرائیل، تهران همچنان قادر بوده است موجی پس از موج دیگر موشک‌ها را به سمت اسرائیل شلیک کند و برخی از آن‌ها از سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی اسرائیل عبور کرده‌اند.

ارتش اسرائیل اعلام کرده که یک‌سوم پرتابگرهای موشک‌های زمین به زمین ایران را منهدم کرده است. اما با وجود تضعیف برنامه موشکی ایران، این برنامه هنوز به طور کامل نابود نشده و همچنان بزرگ‌ترین تهدید مستقیم علیه اسرائیل محسوب می‌شود.

با وجود حملات اسرائیل، ایران هنوز شمار قابل توجهی موشک پدافند هوایی کوتاه‌برد در اختیار دارد.

جاستین برانک از اندیشکده دفاعی «مؤسسه سلطنتی خدمات متحد» می‌گوید که اسرائیل اگرچه ممکن است حالا برتری هوایی بر تهران را به دست آورده باشد، اما هنوز به تسلط کامل هوایی دست نیافته و تهدید موشک‌های کوتاه‌برد همچنان باقی است.

آیا ایران در این نبرد متحدی دارد و نقش آنان چیست؟

ایران سال‌هاست با ارائه مشاوره نظامی، تسلیحات و فناوری، به گروه‌هایی چون حماس در غزه و حزب‌الله در لبنان سرمایه‌گذاری کرده است.

توانایی این گروه‌ها برای تهدید اسرائیل در مرزهایش طی دو سال گذشته به‌خاطر اقدامات اسرائیل به‌شدت کاهش یافته است؛ حماس در غزه تقریباً نابود شده و حزب‌الله چنان تضعیف شده که حتی به حمله اسرائیل به حامی خود واکنشی نشان نداده است.

حوثی‌های یمن، با وجود فاصله جغرافیایی زیاد، همچنان توانسته‌اند گاه‌به‌گاه چند موشک را به سمت اسرائیل شلیک کنند.

آن‌ها در مقابل حملات هوایی مداوم آمریکا در ابتدای سال جاری دوام آوردند و موفق شدند چند پهپاد ریپر آمریکایی را با موشک‌های کوتاه‌برد زمین به هوا سرنگون کنند.

آیا ممکن است پای کشورهای دیگری هم به میان کشیده شود؟

ایران توانایی حمله به منافع غرب در منطقه را دارد. گروه‌های مسلح تحت حمایت ایران در عراق، پایگاه‌های نظامی غرب را در این منطقه هدف قرار داده‌اند. آمریکا و بریتانیا خود را برای بدترین وضعیت آماده می‌کنند.

در حال حاضر حدود ۱۰۰ نیروی نظامی بریتانیا همراه با نیروهای آمریکایی در بغداد مستقر هستند. حفظ امنیت آن‌ها یکی از دلایل دستور اخیر کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، برای اعزام جنگنده‌های بیشتر «تایفون» به قبرس بود.

نیروها و ناوهای نظامی ایالات متحده و بریتانیا نیز در بحرین مستقر هستند. هرچه این جنگ طولانی‌تر شود، خطر برای نیروهای غربی در منطقه بیشتر خواهد شد.

ایران هنوز توانایی مختل کردن یا مسدود کردن یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان در تنگه هرمز را دارد. شاید در حال حاضر گسترش دامنه درگیری به نفع تهران نباشد، اما اگر بخواهد می‌تواند این کار را انجام دهد.

آیا اسرائیل می‌تواند به اهدافش برسد؟

اسرائیل دست بالا را دارد، اما ادامه عملیات نظامی‌اش همچنان تا حد زیادی وابسته به پشتیبانی ایالات متحده است.

اسرائیل سالانه میلیاردها دلار کمک نظامی از آمریکا دریافت می‌کند. بیشتر تسلیحات شلیک‌شده از جنگنده‌های ساخت آمریکا، مستقیماً از خود آمریکا به این کشور منتقل شده‌اند. حتی برخی از موشک‌های رهگیر سیستم پدافند هوایی گنبد آهنین نیز ساخت آمریکا هستند.

بمب‌های موسوم به «سنگرشکن» که اسرائیل برای هدف قرار دادن برنامه هسته‌ای زیرزمینی ایران به کار برده، عمدتاً ساخت آمریکا هستند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تاکنون از به‌کارگیری این بمب‌ها حمایت کرده، هرچند گزارش شده که او طرح اسرائیل برای هدف گرفتن رهبر ایران، علی خامنه‌ای، را وتو کرده است.

ایالات متحده دسترسی اسرائیل به تنها سلاحی که احتمالاً برای نفوذ به تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی ایران در فردو لازم است را هم نداده است؛ بمب «نفوذگر مهمات انبوه» به وزن۱۳۶۰۰ کیلوگرم که فقط توسط بمب‌افکن‌های راهبردی بی-۲ آمریکا قابل حمل است.

با وجود ادامه حمایت‌های نظامی آمریکا، توانایی‌های اسرائیل محدود است. نیروی هوایی ممکن است برنامه هسته‌ای ایران را عقب بیندازد، اما نابود کردن کامل آن ممکن نیست. امید اسرائیل برای سرنگونی حکومت ایران، بسیار دور از دسترس به نظر می‌رسد.

عملیات‌های هوایی می‌توانند باعث ترس، آشفتگی و ویرانی شوند، اما اگر به نمونه‌هایی مثل لیبی در سال ۲۰۱۱ یا حملات مداوم اسرائیل به غزه نگاه کنیم، می‌بینیم که این حملات به ندرت به پیروزی قطعی و مشخصی منجر می‌شوند.