چرا ارزش دلار آمریکا به پایین‌ترین سطح چهار سال اخیر رسید و آیا باز هم سقوط می‌کند؟

پس از پایان سال پرفراز و نشیب ۲۰۲۵ که در آن اعلام تعرفه‌های دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، باعث شد ارزش دلار سقوط کند، معامله‌گران ارز انتظار داشتند سال آرام‌تری در پیش باشد.

اما تحولات هفته‌های اخیر این خوش‌بینی را از میان برد.

دلار آمریکا در روزهای اخیر در برابر سبدی از ارزهای جهانی به پایین‌ترین سطح خود در چهار سال گذشته سقوط کرد و با افت حدود ۳ درصد طی نزدیک به یک هفته، به کمترین سطح چندساله در برابر یورو و پوند رسید.

هرچند از آن زمان سرعت این افت کمتر شده، اما تحلیلگران می‌گویند این وقفه در افت احتمالا موقتی است.

کریس ترنر، رئیس جهانی پژوهش بازارهای مالی در بانک آی‌ان‌جی، می‌گوید: «بیشتر فعالان بازار معتقدند دلار امسال احتمالا بیش از این تضعیف خواهد شد. هنوز درباره زمان دقیق چنین اتفاقی اجماع وجود ندارد، اما درباره جهت حرکت، تردید کمتری دیده می‌شود.»

ضعیف شدن دلار قدرت خرید آمریکایی‌ها را کاهش می‌دهد؛ موضوعی که مسافران خارجی به خوبی آن را لمس می‌کنند. به گفته تحلیلگران اگر این روند ادامه پیدا کند، می‌تواند با گران‌تر شدن کالاهای وارداتی، به افزایش تورم در داخل آمریکا دامن بزند.

این افت ارزش همچنین پرسش‌ها و تردیدهای بزرگ‌تری را درباره جایگاه دلار به‌عنوان ارز مرجع جهانی مطرح کرده است؛ جایگاهی که دهه‌ها به پایین ماندن نسبی هزینه‌های استقراض در آمریکا کمک کرده و اکنون ممکن است با تهدید روبه‌رو شود.

چه عواملی باعث افت دلار شده و پیامدهای آن چیست؟

چه بر سر دلار آمده است؟

دلار پس از بیش از یک دهه قدرت، وارد مسیر نزولی شده است، به ویژه پس از جهش‌های سریع بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲. در آن زمان رشد اقتصادی آمریکا پس از همه‌گیری و نرخ‌های بهره نسبتا بالا، تقاضای سرمایه‌گذاران برای این ارز را افزایش داد.

اما در سال گذشته میلادی شاخص دلار، که ارزش آن را در برابر سبدی از ارزها می‌سنجد، نزدیک به ۱۰ درصد افت کرد و بدترین عملکرد آن از سال ۲۰۱۷ را رقم زد. بخش عمده این کاهش در هفته‌های پس از اعلام تعرفه‌های موسوم به «روز رهایی» ترامپ در بهار گذشته رخ داد.

در ماه ژانویه ۲۰۲۶، هم‌زمان با بالا گرفتن تنش میان آمریکا و اروپا بر سر گرینلند، دلار باز هم افت کرد.

افت قیمت هفته گذشته نیز در پی گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر این‌که آمریکا ممکن است اقداماتی برای تضعیف بیشتر دلار در نظر داشته باشد، ادامه یافت؛ از جمله فروش دلار در هماهنگی با با ژاپن برای کمک به تقویت ارزش ین که خود با موج فروش روبه‌رو شده بود.

چرا دلار در حال سقوط است؟

تحلیلگران می‌گویند بخشی از افت دلار بازتاب نگرانی بازارها از سیاست‌های دولت دونالد ترامپ است.

رابین بروکس، پژوهشگر ارشد موسسه بروکینگز و استراتژیست پیشین بازار ارز در گلدمن ساکس، می‌گوید: «به نظر من، واکنش بازارها بیشتر به ماهیت نامنظم سیاست‌گذاری در این دولت برمی‌گردد؛ تشدید تنش و سپس عقب‌نشینی.» او به شباهت واکنش‌ها به ماجرای تعرفه‌ها و بحران گرینلند اشاره می‌کند.

به گفته او کاهش ارزش دلار «در اصل بازتاب این پیام بازار است که این نوع رفت‌وبرگشت‌های پرآشوب، بیش از هر کس دیگری به خود آمریکا ضربه می‌زند.»

تیه‌ری ویزمن، استراتژیست جهانی ارز و نرخ بهره در شرکت مالی مک‌کواری، می‌گوید در حالی که بازارها در ابتدای سال نسبت به انباشت مسائل ژئوپلیتیک بی‌تفاوت به نظر می‌رسید، تشدید سریع تنش‌های تجاری بر سر گرینلند این وضعیت را تغییر داد.

او می‌افزاید: «فکر می‌کنم این موضوع مردم را نگران کرده است.» به گفته او نه‌تنها ارزش دلار در اولین ماه سال ۲۰۲۶ افت کرده، بلکه میزان گمانه‌زنی‌ها درباره نوسان‌های آینده این ارز هم افزایش یافته است.

عوامل دیگری هم دخیل هستند، از جمله افزایش فرصت‌های سرمایه‌گذاری در خارج از آمریکا و در روزهای اخیر، موج فروش در بازار اوراق قرضه ژاپن.

این فروش گسترده باعث شد برخی معامله‌گران از معاملاتی که بر اختلاف ارزش میان ین و دلار متکی بود، خارج شوند.

اظهارات اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، که دخالت واشنگتن برای کمک به ژاپن را رد کرد، به ثبات نسبی دلار در هفته گذشته کمک کرد.

با این حال تحلیلگران می‌گویند هنوز درباره اقدامات بعدی دولت آقای ترامپ قطعیتی وجود ندارد.

پول‌ها کجا می‌روند؟ آیا این به معنای «فروش آمریکا» است؟

روی‌گردانی از دلار، به جهش قیمت طلا دامن زده و بهای آن را طی یک سال گذشته تقریبا دو برابر کرده است، زیرا سرمایه‌گذاران به دنبال محل امن‌تری برای پول خود هستند.

هرچند سال گذشته ارزهای ملی دیگر سود چندانی از این جابه‌جایی سرمایه نبردند، اما نشانه‌هایی وجود دارد که این وضعیت ممکن است در حال تغییر باشد.

یورو و پوند از جمله ارزهایی بودند که این ماه در برابر دلار جهش قابل توجهی داشتند. همچنین گزارش موسسه آکسفورد اکونومیکس نشان می‌دهد ۱۱ مورد از ۱۹ ارز بازارهای نوظهور، بیش از یک درصد رشد داشته‌اند.

برخی سرمایه‌گذاران جهانی نیز ممکن است در حال فاصله گرفتن از آمریکا باشند، چنان‌که صندوق‌های بازنشستگی در آمستردام و دانمارک در حال کاهش دارایی‌های خود در قالب اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا هستند.

با این حال، کریس ترنر از بانک آی‌ان‌جی می‌گوید به باور او بازارها هنوز با سناریوی «فروش تمام‌عیار دارایی‌های آمریکا» فاصله زیادی دارند و خاطرنشان می‌کند که موج فروش عمدتا به دلار محدود بوده است.

او و دیگران یادآوری می‌کنند که بازار سهام آمریکا همچنان نزدیک به اوج‌های تاریخی نوسان می‌کند و تحولات بازار بدهی دولت آمریکا نیز نسبتا محدود بوده است.

با این حال، آی‌ان‌جی پیش‌بینی می‌کند ارزش دلار امسال ۴ تا ۵ درصد دیگر هم افت کند، چرا که چشم‌انداز رشد اقتصادی خارج از آمریکا بهبود یافته است.

آیا ترامپ واقعا خواهان دلار ضعیف‌تر است؟

به گفته رابین بروکس، فعلا افت ارزش دلار آن‌قدر نیست که اثر آن برای مصرف‌کنندگان آمریکایی چیزی فراتر از «همهمه» باشد.

اما ادامه مسیر تا حدی به عملکرد اقتصاد آمریکا و سرعت کاهش نرخ‌های بهره از سوی بانک مرکزی این کشور بستگی دارد.

آقای ترامپ کارزار شدیدی برای کاهش سریع‌تر نرخ‌های بهره به راه انداخته و برای این کار فردی همسو با این خواسته‌ها را برای ریاست بانک مرکزی معرفی کرده است.

اگر نرخ‌ها کاهش یابد، ممکن است دلار باز هم تضعیف شود، زیرا سرمایه‌گذاران در جست‌وجوی بازدهی بالاتر به بازارهای دیگر روی می‌آورند.

اما کاخ سفید ممکن است این را اتفاقی مثبت بداند، چرا که دونالد ترامپ و دیگر مقام‌های دولت او پیش‌تر از ایده دلار ضعیف‌تر استقبال کرده‌اند، زیرا به باور آن‌ها می‌تواند صادرات آمریکا را رقابتی‌تر کند.

آقای ترامپ در ماه ژوئیه گفته بود: «شاید خوب به نظر نرسد، اما با دلار ضعیف خیلی بیشتر پول درمی‌آورید… تا با دلار قوی.» این هفته هم در پاسخ به پرسشی درباره افت ارزش دلار گفت که به نظرش این ارز «خیلی خوب عمل می‌کند».

آقای بروکس می‌گوید افت پایدار ارزش دلار می‌تواند به شرکت‌های آمریکایی کمک کند، اما هشدار می‌دهد اگر این اتفاق به دلایل «نادرست» رخ دهد، دستاورد آن محدود خواهد بود.

او می‌افزاید اگر این افت نتیجه قضاوت بازار درباره سیاست‌های بد باشد، «احتمالا نشانه‌ای بسیار مهم است».