پنجمین تلاش رهبران جهان برای امضای معاهده اقیانوس‌ها

اِسمه استالارد، خبرنگار امور اقلیمی و علوم بی‌بی‏‌سی

رهبران جهان این هفته برای گفت‌وگوهای بیشتر برای نجات اقیانوس‌ها از بهره‌برداری بی‌رویه در نیویورک دیدار خواهند کرد.

مذاکره بر سر پیش‌نویس «معاهده دریاهای آزاد سازمان ملل» برای ده سال در جریان بوده اما هنوز امضا نشده است.

اگر این توافق نهایی شود ۳۰ درصد اقیانوس‌های جهان تا سال ۲۰۳۰ تحت پوشش مناطق حفاظت شده درخواهند آمد.

فعالان امیدوارند با امضای آن در برابر صید بی‌رویه ماهی‌ها و سایر فعالیت‌های انسانی از دریاها محافظت شود.

دو سوم اقیانوس‌های جهان درحال حاضر آب‌های بین المللی محسوب می‌شوند، که به معنی آن است که کشورها حق ماهیگیری، کشتیرانی و تحقیقات در آنها را دارند. فقط یک و دو دهم درصد دریاهای به اصطلاح آزاد تحت حفاظت هستند.

این آبزیان را در برابر خطر فزاینده تغییر اقلیم، صید بی رویه و کشتیرانی آسیب پذیرتر می‌کند.

به علاوه با توجه به اینکه اکوسیستم‌های این نواحی آزاد به درستی بررسی و ثبت نشده، این نگرانی در میان فعالان حفاظت از طبیعت وجود دارد که برخی گونه‌ها پیش از کشف منقرض شوند.

تحقیقاتی که پیشتر در سال جاری با منابع اداره ملی اقیانوس و اتمسفر آمریکا (NOAA) انجام شد نشان داد که بیش ۱۰ تا ۱۵ درصد گونه‌های دریایی اکنون در معرض خطر انقراض قرار دارند.

انجمن بین‌المللی حفاظت از طبیعت (آی یو سی ان) در جریان مذاکرات قبلی گفت که «روش‌های سنتی و ناهمگن مدیریت اقیانوس‌ها» مانع حفاظت موثر از دریاهای آزاد شده است.

این معاده بخش‌هایی از اقیانوس‌های جهان را جزو شبکه نواحی حفاظت شده قرار می‌دهد. صدور مجوز فعالیت‌های تجاری در دریا مثل معدنکاری در اعماق، فقط بعد از ارزیابی آثار زیست محیطی آن انجام خواهد شد.

معدنکاری در اعماق دریا زمانی است که کانی‌ها از جایی در عمق ۲۰۰ متری یا بیشتر در بستر دریا استخراج شوند. این مواد معدنی شامل کُبالت می‌شود که در ساخت محصولات الکترونیکی مصرف دارد، اما به گفته «آی یو سی ان» فرآیند استخراج می‌تواند برای آبزیان سمی باشد.

تا ماه مارس ۲۰۲۲ سازمان بین‌المللی بستر دریا (آی اس اِی) که این فعالیت‌ها را تنظیم می‌کند ۳۱ قرارداد برای اکتشاف اعماق دریا برای کانی‌ها صادر کرده بود.

کشورها همچنین سعی دارند تدابیری را در معاهده دریاهای آزاد بگنجانند که به کشورهای درحال توسعه یا کشورهای دور از دریا، دسترسی برابرتری به «منابع ژنتیکیِ دریایی» (ام جی آر) دهد.

منابع ژنتیکیِ دریایی مواد بیولوژیکی به دست آمده از گیاهان و حیوانات دریایی است که فوایدی برای جامعه مثل داروسازی، فرآیندهای صنعتی و غذایی دارد.

همه گیری کووید-۱۹ مانع نشست‌ها برای تنظیم این معاده شده بود که پیشرفت در مذاکرات را کند کرده است. اختلاف بر سر مفاد یک معاهده حقوقی هم باعث تاخیر شد.

برخی کشورها مثل روسیه و ایسلند می‌خواهند ماهیگیری مشمول این توافق نباشد.

در ماه مارس کشورها موافقت کردند جلسه پنجمی برای تلاش جهت امضای معاهده برگزار کنند، به طوری که ضرب‌الاجل آن آخر سال باشد.

سخنگوی اتحادیه اروپا به بی‌بی‌سی گفت که اگر این محقق نشود، همچنان به موضوع متعهد است: «اتحادیه اروپا برای ادامه سریع مذاکرات پافشاری خواهد کرد.»

«برای اطمینان از حفاظت از اقیانوس‌ها و استفاده قابل دوام از آنها برای نسل‌های کنونی و آینده باید دست به کار شویم.»

در پایان دور قبلی مذاکراتی که بی‌نتیجه ماند، رینا لی رئیس کنفرانس گفت: «معتقدم که با تعهد، عزم و ایثار مستمر، خواهیم توانست پل‌هایی بزنیم و شکاف‌های باقی مانده را پر کنیم.»

حفاظت از اقیانوس‌های جهان همچنین مهم است چون بخش بزرگی از جمعیت زمین برای مواد غذایی، درآمد و تفریح به آن اتکا دارند.

براساس تحقیقات «آزمایشگاه دریایی پلیموت» تخمین زده می‌شود که اکوسیستم‌های دریایی زمین بیش از ۴۱ تریلیون دلار ارزش اقتصادی دارند.