انتخابات ترکیه؛ اقوام و همسایه‌ها چشم‌انتظار نتیجه

اگر اردوغان برندە شود، معلوم نیست چە بر سر ما خواهد آمد. مسالە برای او ماندن بر مسند قدرت است، برای ما مرگ و زندگی.

این گفتە شخصی است کە سرنوشت خود و خانوادەاش بە انتخابات پیش‌روی ترکیە گرە خوردە است. رودی یک دهە گذشتە را صرف ثبت جنگ داخلی سوریە کردە، با دوربین عکاسی‌اش. پاییز سال ٢٠١٩ با خانەای کە در آن بە دنیا آمدە بود وداع کرد؛ بە همراه پدر و مادر سالخوردە و همسر جوان و دختر خردسالشان.

چرا کە دونالد ترامپ، رئیس جمهوری وقت آمریکا بە ترکیە اجازە دادە بود تا بە شهرهای سری کانی (راس العین) و گری سپیر(تل ابیض) در منطقە عمدتا کردنشین سوریە، موسوم بە روژاوا، حملە نظامی‌ کند.

حالا رودی و خانوادەاش در یک آپارتمان کوچک در شهر قامشلو زندگی می‌کنند کە به جز فرودگاه و چند محلەاش، بیشتر آن در کنترل نیروهای کرد است. می‌گوید خانەشان در سری‌کانی در اشغال یک خانوادە جهادی اهل دمشق است کە تحت لوای ارتش ترکیە سازمان یافتەاند.

رودی با صدای آرامش پشت تلفن از ناروشن بودن آیندە میلیون‌ها شهروند کرد سوریە صحبت می‌کند. می‌گوید: «اگر زلزلە اخیر نمی‌آمد اردوغان برای بە دست آوردن رای ناسیونالیست‌های ترک بە شهر کوبانی هم حملە کردە بود، هر چند این تهدید هنوز رفع نشدە.»

با خندە می‌گوید: «اهمیت نتیجە انتخابات ترکیە برای ما کردهای سوریە بیشتر از خود مردم ترکیە است.»

به دنبال کنترل منطقە روژاوا به دست نیروهای کرد از سال ٢٠١٣، ترکیە نگران قدرت گرفتن آنها و تشکیل یک حکومت خودمختار کرد در امتداد مرزهای جنوبی خود شد طوری‌کە رجب طیب اردوغان بارها آن را «کریدور ترور» خواند.

نگرانی ترکیە از قدرت گرفتن کردها، حمایت تمام قد آنکارا از گروه‌های اسلامگرا در سوریە را به دنبال داشت و تا تحمل کردن گروه داعش در همسایگی خود هم پیش رفت.

ارتش ترکیە با کمک نیروهای نیابتی اسلامگرا و چراغ سبز روسیە، اوایل سال ٢٠١٨ منطقە عفرین در شمال غرب سوریە را اشغال کرد و در پاییز ٢٠١٩ با مجوز آمریکا سراغ سری کانی و گری سپی رفت.

ولی این نگرانی تنها شامل کردهای سوریە نمی‌شود. حالا گروه‌های اسلامگرای سوری کە در یک دهە گذشتە دستشان در جیب ترکیە بودە، نگران نتیجە انتخابات و رفتن رجب طیب اردوغان هستند. چرا کە یکی از برنامەهای انتخاباتی کمال قلیچداراوغلو، رقیب اصلی اردوغان، خروج نیروهای ترکیە از سوریە و بازگرداندن بیش از سە میلیون آوارە سوری ساکن ترکیە بە وطنشان است.

رقابت پیاز با ناو جنگی

برعکس کمپین انتخاباتی اردوغان، در اردوی قلیچداراوغلو خبری از ویدیوهای تبلیغی پرطمطراق نیست. این اقتصاددان و کارمند بازنشستە دولت و رهبر حزب جمهوری خلق ترکیە تصمیم گرفتە در راس ائتلاف شش حزب مخالف موسوم بە ائتلاف ملت، از آشپزخانە معمولی خانەاش یا اتاق نشیمنی کە با قفسە کتاب آراستە شدە بە جنگ اردوغان برود.

کمال قلیچداراوغلو کە مانند رقیبش از حمایت رسانەهای دولتی، امکانات ارتش و نیروهای امنیتی برخوردار نیست با انتشار ویدیوهای کوتاە در شبکەهای اجتماعی، از خانەاش با مردم و بخصوص نسل جوان از دمکراسی، عدالت، حل مسالە کرد در پارلمان، بازگشت بە دمکراسی پارلمانی و رشد اقتصادی سخن می‌گوید.

او که بعضی از هوادارانش به او لقب گاندی کمال داده‌اند، آستین‌هایش را بالا زدە، با لحنی آرام و شمردە برنامە سیاسی - اقتصادی ائتلاف ملت را شرح می‌دهد. در یک ویدیو، که تنها در توییتر بیش از صد میلیون بار دیده شده از علوی بودن خودش گفت؛ اقلیتی مذهبی که خاطره خوبی از تاریخ معاصر ترکیه ندارند.

می‌گوید خودش انتخاب نکرده علوی به دنیا بیاید، بزرگ شود و زندگی کند. اگرچه همچنان در مورد خاستگاه کردی خود سکوت پیشه می‌کند.

در ویدیویی دیگر یک پیاز در دست گرفتە می‌گوید: «اگر اردوغان در قدرت بماند قیمت این دانە پیاز ١٠٠ لیر خواهد شد». اشارە او بە سیاست‌های اقتصادی و بانکی رئیس جمهوری ترکیە است کە نرخ تورم را دو رقمی‌ کردە و میلیون‌ها شهروند این کشور را فقیرتر کردە است.

در مقابل رجب طیب اردوغان از ترفند قدیمیش یعنی سخنرانی‌های آتشین و طعنە آمیزش دست برنداشتە است. علیرغم وضعیت سلامتی‌اش، کە باعث لغو دوروزە برنامەهایش شد، در هفتەهای گذشتە بارها در جمع طرفدارانش به عنوان رهبری مقتدر و شکست‌ناپذیر حاضر شدە است؛ تصویر مردی که در مقابل غرب قد علم کرده، کشورهای منطقه از او حساب می‌برند و حرف اول و آخر را در میان کشورهای ترک‌زبان می‌زند.

او بە طعنە از رقیبش با عنوان آقا کمال نام می‌برد و او را متهم بە حمایت از تروریسم کردە. در تازەترین سخنرانی‌اش برای بیش از یک میلیون هوادار در استانبول گفت: «آقا کمال قلیچداراوغلو، هرچقدر دلت می‌خواهد آبجو بخور، این بە دادت نمی‌رسد. ملت من بە یک آدم الکلی و مست رای نمی‌دهد.»

چند هفتە پیش هم او ناو هواپیمابر «تی سی جی آنادولو» را با حضور وزیر دفاع بر عرشە بە مقصد دریای سیاه بدرقە کرد. یا در میانە نمایشگاه تکنولوژی در حالیکە الهام علی‌اف ، رئیس جمهوری آذربایجان در کنارش ایستادە بود از فرستادن اولین فضانورد ترک بە روی ماه در پایان سال جاری میلادی خبر داد. او با بە رخ کشیدن توان نظامی‌ و صنعتی ترکیە می‌خواهد بە شهروندانش بگوید این قدرت نظامی‌ است که مهم است، نه قیمت پیاز.

اما نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند کە ستارە بخت اردوغان کم‌کم رو بە افول است. در تازەترین این نظرسنجی‌ها کمال قلیچداراوغلو سە تا پنج درصد جلو است، اما کار بە شکست اردوغان نرسیدە. رهبر اپوزیسیون در مورد «اقدامات کثیف» در جریان انتخابات هشدار دادە است. اشارە او بە دستکاری ابزارهای انتخابات آنلاین است.

پیش‌بینی‌ها نشان از کشیدە شدن رقابت بە دور دوم دارد کە دو هفته پس از دور اول برگزار می‌شود؛ ماراتنی سرنوشت‌ساز برای مخالفان و موافقان دولت فعلی. اینجاست کە رای کردها وارد معادلە می‌شود.

نامه‌ای از زندان

در آستانە نوروز ٢٠١٣ عبداللە اوجالان، رهبر زندانی حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک)، با فرستادن یک نامە بیست صفحەای از زندان جزیرە امرالی بە رفقایش در کوهستان و نمایندگان کرد پارلمان ترکیە از نقشەراه صلح پردە برداشت. طرحی کە قرار بود در هماهنگی با حزب عدالت و توسعە (ا.ک.پ) در سە مرحلە سلاح‌ها را کنار بگذارند، قانون اساسی هویت کردها را بە رسمیت بشناسد و خودمدیریتی در کردستان ترکیە بە اجرا درآید.

از آن پس آتش‌بس ارتش و پ.ک.ک بە اجرا درآمد. امید بە صلح نفس تازەای در سیاست کردهای ترکیە دمیدە بود. صحبت از نامزد شدن اردوغان و اوجالان برای جایزە صلح نوبل شنیدە می‌شد و بسیاری آن را با پایان رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی مقایسە می‌کردند.

تا اینکە دو سال بعد در دور اول انتخابات ٢٠١٥ حزب عدالت و توسعە نتوانست اکثریت آرا را به دست آورد و ورق برگشت. در آن انتخابات حزب عمدا کرد دمکراتیک خلق‌ها از سد ١٠ درصد پارلمان گذشت و ٨٠ کرسی پارلمان را برد. یک پیروزی چشمگیر کە مدیون روند صلح بود و البتە زنگ خطر را برای ناسیونالیست‌های ترک و نظامیان بە صدا درآورد.

کشتە شدن مشکوک دو مامور پلیس در شهر جیلانپینار تنها چند هفتە پس از انتخابات میز صلح را بهم زد و سلاح‌ها بار دیگر بە صدا درآمدند. این بار درگیری‌ها تنها بە جنگ ارتش و پ.ک.ک محدود نشد و کردهای سوریە هم هزینە گزافی پرداخت کردند.

بیش از دە سال از پیام صلح اوجالان گذشتە و انتخابات پیش‌رو بار دیگر بخت زندە کردن آن را فراهم کرده است.

کردهای ترکیە بە بستە شدن حزب‌هایشان در برهەهای حساس سیاسی عادت کردەاند. طوری که قبل از غیرقانونی شدن یک حزب، حزب دیگری را از روی طاقچە برداشته و دوبارە وارد عرصە رقابت می‌شوند. این بار هم کە پیش‌‌بینی می‌شد در روزهای قبل از انتخابات دادگاه حزب دمکراتیک خلق‌ها (ه.د.پ) سومین حزب بزرگ ترکیە را غیرقانونی اعلام کند، کردها و متحدانشان در چارچوب حزب چپ سبز (ی.س.پ) وارد رقابت انتخابات پارلمانی شدەاند؛ با همان ساختار و هدف، تحت نام و پرچم جدید.

این بار برخلاف سال‌های گذشتە آنها نامزدی برای کرسی ریاست جمهوری معرفی نکردەاند و تمام قد پشت کمال قلیچداراوغلو ایستادەاند.

صلاح الدین دمیرتاش، رهبر مشترک سابق حزب دمکراتیک خلق‌ها، کە از چند ماە بعد از کودتای نافرجام تابستان ٢٠١٦ بە جرم تبلیغ برای تروریسم و اهانت بە رئیس جمهور زندانی شدە، بار دیگر از زندان اردوغان را بە چالش کشیدە است. او برعکس سال ٢٠١٨ کە از زندان برای سمت رئیس جمهوری نامزد شدە بود، این بار با فرستادن دست نوشتەهای کوتاە بە بیرون از دیوارهای زندان از رقیب اصلی اردوغان حمایت کردە است؛ بە امید از سرگرفتن روند صلح با همتبار علوی اش قلچداراوغلو.

البتە حزب عدالت و توسعە هم، بیکار ننشستە. گفتە می‌شود آنها برای بدست آوردن رای کردها بار دیگر به عبداللە اوجالان در زندان امرالی متوسل شدەاند. چند هفتە پیش آمد دجلە، روزنامەنگار کرد ادعا کرد کە یک هیئت از حزب حاکم بە دیدن این رهبر کرد رفتەاند تا او را قانع کنند تا از جامعە کردستان بخواهد از اردوغان حمایت کنند. ادعایی کە بعدا توسط مرال اکشنر، رهبر حزب ایئی، هم‌پیمان قلیچداراوغلو هم مطرح شد.

در مقابل حزب حاکم واکنش‌های ضد و نقیضی بە آن داشتە است. نامزد آک پارتی برای شهر دیاربکر گفت کە دولت پیوسته با رهبر زندانی پ.ک.ک در تماس بودە است. اما وزیر دادگستری از همان حزب این دیدارها را تکذیب کرد و گفت کە تنها چند تعمیرکار برای تعمیرات بە جزیرە امرالی رفتەاند.

هرچە هست کردها و متحدانشان به حدی از حزب اسلامگرای عدالت و توسعە (آک پارتی) و رهبرش رجب طیب اردوغان ناامید شدەاند کە حاضرند پشت حزبی بایستند کە همیشه هویت کردها در ترکیە را انکار کردە است. متهت سانجار یکی از رهبران حزب چپ سبز می‌گوید آنها دستکم در یک مورد با کمال قلچداراوغلو همراهند؛ پایان دادن بە رژیم یک نفرە.

انتخابات پیش رو آنقدر سرنوشت‌ساز است کە پ.ک.ک آتش‌بس یک‌طرفە اعلام کردە و رهبرانش از کوهستان از مردم خواستەاند تا در انتخابات شرکت کنند و بە گفتە خودشان بە دمکراسی فرصت دیگری بدهند.

اگر حزب چپ سبز بتواند ٨٠ کرسی سال ٢٠١٥ را بدست بیاورد با وارد شدن بە ائتلاف ملت می‌تواند کمال قلیچداراوغلو را بر روی کرسی ریاست جمهوری بنشاند و بە دو دهە حاکمیت رجب طیب اردوغان پایان دهد.

سایە جنگ بر قره‌باغ کوهستانی/آرتساخ

زیر کلاه‌خود سرمەای رنگ چشمهای سیاهش برق می‌زد. کنجکاوانە زنان و مردانی را کە سراسیمە خود را از راه پلە بە زیرزمین هتل می‌رسانند زیر نظر داشت. پهپادها و جنگندەها در تاریکی شب برفراز شهر استپاناکرتخانکندی مرکز قرەباغ کوهستانی/آرتساخ در پرواز بودند. زنان دعا می‌کردند. مردان بیشتر سیگار بە لب گوشەای کز کردە بودند. این وسط روزنامەنگارهای خارجی با کلاه‌خود و جلیقەهای ضد گلولە برتن اینجا و آنجای زیرزمین کە حالا نزدیک بە ١٠٠ نفر در آن پناه گرفتە بودند در حال گرفتن مصاحبە بودند.

سنا کە آن زمان تنها ٢٠ سالش بود مترجم یکی از این روزنامەنگارها بود. ارتش جمهوری آذربایجان با حمایت نظامی‌و سیاسی ترکیە و چراغ سبز روسیە حملە تمام عیاری را علیە منطقە مورد مناقشە قرەباغ کوهستانی آغاز کردە بود. نام بیرقدار برای مردم بی دفاع معادل شبح مرگ بود. کسی هیچ جا از بیم این پهپادهای ساخت ترکیه احساس امنیت نمی‌کرد. سربازان ارمنی هرروز تلفات بیشتری می‌دادند و قلمرو بیشتری را بە آذری‌ها واگذار می‌کردند.

«اگر زلزلە ترکیە نمی‌بود، حالا ماهها بود کە جمهوری آذربایجان حملە دیگری را علیە مردم ارمنی آغاز کردە بود.» این جملەهای سناست، پشت تلفن. می‌گوید که «متاسفم از اینکە مردم ترکیه در زلزلە اخیر جانشان را از دست دادند، ولی این بە نوعی ماشین جنگی الهام علی‌اف و اردوغان را متوقف کردە، هرچند موقتی.»

او حالا هفتەهاست بە همراه خانوادەاش و نزدیک به ۱۲۰ هزار شهروند ارمنی در قرەباغ کوهستانی در محاصرە نیروهای جمهوری آذربایجان هستند، بدون گاز و برق و نگران.

می‌گوید دست‌بە‌دعا منتظر باخت اردوغان هستند، چرا کە «اگر قلیچداراوغلو انتخابات را ببرد سیاست کاهش تنش منطقه‌ای را در پیش می‌گیرد و آذربایجان نمی‌تواند بە ما حملە کند.»

می‌گوید: «شب را با ترس می‌خوابیم و با نگرانی از فرود آمدن بمب روزها را بە شب می‌رسانیم.»

گفتەهای سنا شباهت زیادی بە حرف‌های رودی در قامشلو سوریە دارد. کسانی کە زندگیشان ظرف یک شب زیرورو شدە. زیر سایە مردی کە نشان دادە برای ماندن در قدرت بە هر کاری دست می‌زند. مردی کە کودتای نافرجام ٢٠١٦ را «هدیە خدا» خواندە بود.