درگذشت محمود مشحون؛ مردی که ایران را قهرمان آسیا کرد و زنان را به بسکتبال بین‌المللی بازگرداند

محمود مشحون، فرزند دوم عبدالکریم (پس از کمال مشحون) ۵ تیرماه ۱۳۲۰ خورشیدی در تهران به دنیا آمد. بعدها محمدرضا سومین برادر خانواده مشحون نیز متولد شد که هر سه برادر در نوجوانی به سمت بسکتبال کشیده و راهی تیم ملی شدند.

محمود مشحون که حدود ۲۲ سال بر صندلی ریاست فدراسیون بسکتبال نشسته بود ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۲ در حالی‌که دوران بازنشستگی را سپری می‌کرد و از بسکتبال دور شده بود در رستوران خود بر اثر ایست قلبی در ٨٢ سالگی درگذشت.

آغاز بسکتبال در دارالفنون

محمود مشحون سال ۱۳۳۵ با تصمیم مسعودنیا، دبیر ورزش دارالفنون به تمرینات تیم بسکتبال دبیرستان اضافه شد و توانست در ۱۵ سالگی به تیم سیکل دارالفنون بپیوندد. مشحون به سرعت خود را به عنوان بازیکنی مطرح در مسابقات آموزشگاه‌ها و سپس در رقابت‌های کشوری مطرح کرد و در ۱۳۳۹ به عضویت تیم ملی بسکتبال ایران درآمد.

آن زمان بسکتبال ایران پس از حضور در المپیک و کسب سکوی آسیایی دوران افت خود را طی می‌کرد. محمود مشحون نیز رفته رفته اشتیاقش برای حضور در زمین بسکتبال از دست می‌داد اما به سمت مناصب اجرایی کشیده می‌شد.

سرانجام سال ۱۳۴۵ رئیس هیئت بسکتبال شهر ری شد و یک سال بعد به دبیری هیات بسکتبال آموزشگاه‌های استان تهرِان رسید. دو سال بعد رییس این هیات شد. هیات بسکتبال آموزشگاه‌های تهران در آن دوران، یکی از مهم‌ترین زیرمجموعه‌های فدراسیون وقت بود چرا که مسیر اصلی رسیدن به تیم ملی از مسابقات آموزشگاه‌ها و سپس رقابت‌‌های کشوری عبور می‌کرد.

رئیس دو فدراسیون

محمود مشحون از آن دست مدیرانی بود که در بیش از یک فدراسیون فعالیت کرد. او حتی پیش از نشستن بر صندلی ریاست فدراسیون بسکتبال، در سال ۱۳۵۴ خورشیدی به سمت دبیری فدراسیون هندبال ایران رسید و یک سال بعد به ریاست انجمن هندبال آموزشگاه‌های کشور منصوب شد.

ریاست موقت شورای فدراسیون‌های جمهوری اسلامی ایران و عضویت در شورای عالی ورزش آموزشگاه‌های کشور، نخستین مناصب مشحون پس از انقلاب در ایران بود. محمود مشحون سال ۱۳۵۸ نخستین رئیس منتخب فدراسیون بسکتبال ایران پس از انقلاب نیز نام گرفت. او آن سال جانشین برادر بزرگ‌تر خود، کمال مشحون شد. اما این انتصاب فقط چند ماه طول کشید و محمود مشحون سال ۱۳۵۹ جای خود را به علی مقدسیان داد و البته همان سال برای ریاست فدراسیون هندبال ایران (که قبلا دبیر آن شده بود) انتخاب شد.

او سه سال بعد از حضورش در فدراسیون هندبال به عضویت شورای برون مرزی سازمان تربیت بدنی وقت، همچنین به عضویت بخش اجرایی کمیته ملی المپیک نیز درآمد تا دوران پرمشغله‌ای را آغاز کند. سال ۱۳۶۳ هم خزانه‌دار رقابت‌های انتخابی برای اعزام تیم‌ها به مسابقات المپیک سئول ۱۹۸۸ شد.

نایب رئیس کنفدراسیون بسکتبال آسیا

سال ۱۳۶۸ همزمان با آغاز دوران پس از جنگ ایران و عراق، دوباره برای ریاست فدراسیون بسکتبال ایران انتخاب و جانشین ناصر بیگلری شد اما سال ۱۳۷۳ صندلی ریاست فدراسیون را یک بار دیگر از دست داد و این بار عنوان ریاست فدراسیون به مهرداد آگین رسید ولی محمود مشحون همان سال نایب رییس کنفدراسیون بسکتبال آسیا و قائم مقام حوزه معاونت فنی و امور اداری فدراسیون‌ها با حفظ سمت فدراسیون بسکتبال شد.

آغاز دوران طلایی

محمود مشحون سال ۱۳۸۱ و در سال‌های پایانی دولت محمد خاتمی برای سومین‌بار به ریاست فدراسیون بسکتبال ایران رسید. در اوایل دهه ۸۰ خورشیدی با ظهور نسلی از نوجوانان و جوانان مستعد بسکتبال ایران در مسیر پیشرفت با سرعت خوبی قرار گرفته بود.

پس از چند قهرمانی در غرب آسیا و قهرمانی جوانان و امیدها در آسیا، تیم ملی بسکتبال ایران با ستارگانی چون حامد حدادی برادران نیکخواه بهرامی، مهدی کامرانی، سامان ویسی و ... پس از ۵۰ سال به مدال برنز بازی‌های آسیایی ۲۰۰۶ دوحه دست یافت‌‌‌.

یک سال بعد اتفاقی بزرگ برای مشحون، بسکتبال‌ و ورزش ایران رخ داد. تیم ملی بسکتبال کشورمان با نسل طلایی خود با هدایت رایکو ترومن در فینال مسابقات قهرمانی آسیا در توکوشیمای ژاپن برابر لبنان به برتری رسید و ضمن کسب مقام قهرمانی آسیا برای نخستین بار، برای دومین‌بار در تاریخ ورزش ایران سهمیه المپیک را نیز کسب کرد و مسافر المپیک ۲۰۰۸ پکن شد.

همان زمان فدراسیون جهانی بسکتبال به پاس قدردانی از موفقیت‌های اخیر بسکتبال ایران که منجر به قهرمانی جام ملت های آسیا و راهیابی به المپیک پکن شده بود طی مراسمی در شهر کواترو کاستلای ایتالیا لوح اسکار خود را به محمود مشحون اهدا کرد.

تاجیک: مشحون باغی تحویل گرفت که در آستانه میوه دادن بود

پویا تاجیک، که در زمان ریاست محمود مشحون سال‌ها کاپیتان تیم ملی بود به بی‌بی‌سی فارسی گفت:« آقای مشحون وقتی رییس فدراسیون شد مزرعه‌ای را تحویل گرفت که چیزی به برداشت محصولش نمانده بود. یک بستری هم پشت این باغ حاصل‌خیز بود و این امید وجود داشت که تا سال‌های آینده سبز خواهد ماند. آقای مشحون توانست باغ را به ثمر برساند و محصول آن را خوب به بازار بفروشد ولی از آنطرف هم پشتوانه سازی نکرد و به نظرم آن باغ را کم کم از بین برد.»

سامان ویسی، بازیکن سابق تیم ملی بسکتبال، هم معتقد است عملکرد محمود مشحون در کل مثبت بوده است. او به بی‌بی‌سی فارسی گفت:« نتایج تیم‌های ملی در آن مقطع گواه عملکرد خوب اوست. به نظرم عملکرد محمود مشحون را باید به دو قسمت ملی و باشگاهی تقسیم کنیم. بیشتر تمرکز او روی تیم ملی بود و لیگ را فقط برای اینکه برگزار کرده باشد، حفظ می کرد.»

تیم ملی بسکتبال به ریاست محمود مشحون در سال ۲۰۰۹ و ۲۰۱۳ نیز قهرمانی در آسیا را تکرار کرد. حضور در رقابت‌های جام جهانی ۲۰۱۰ و ۲۰۱۴ هم در زمان ریاست او اتفاق افتاد و در بازی‌های آسیایی نیز به دو مدال برنز و یک نقره دست یافت.

او به ریاست کنفدراسیون غرب آسیا هم رسید و موفقیت‌های پیاپی نسل طلایی باعث شد حضور مشحون در فدراسیون بسکتبال این‌بار یک دهه و نیم تداوم داشته باشد. او مجدد در آخرین انتخابات دوران حضور خود نیز موفق بود اما بعد از ۲ سال در آذرماه ۱۳۹۶ پرافتخارترین رییس فدراسیون بسکتبال ایران به دلیل اجرای قانون منع به کارگیری بازنشسته‌ها مجبور شد از ریاست فدراسیون بسکتبال استعفا کند.

عدم پشتوانه‌سازی نقطه تاریک

در سال‌های اخیر ریاست مشحون با از دست دادن دو المپیک لندن و ریو انتقادها نسبت به عملکرد او بیشتر شده بود و حذف ستاره‌های تیم ملی همچون صمد نیکخواه بهرامی و مهدی کامرانی آن را به اوج رساند.

پویا تاجیک هم عدم پشتوانه‌سازی را نقطه تاریک دوران ریاست مشحون می‌داند:« به نظرم کمبود نیرویی که الان در بسکتبال داریم از آن بخش عملکرد منفی دوران آقای مشحون می‌آید. متاسفانه در آن زمان برای بسکتبال پشتوانه‌سازی انجام نشد و باعث شد که در حال حاضر بسکتبال ایران عقب بیفتد و برای برگشت حالا راه طولانی در پیش داریم.»

«او بسیار آدم جنتلمنی بود اما این اواخر تصمیماتش با آن چیزی که نشان می‌داد متفاوت بود. شخصیت پنهان او به نظر من دیکتاتور بود و یک جورایی به دنبال تلافی بود، یعنی وقتی مقابل او قرار می‌گرفتی بی‌جواب نمی‌ماند. به هر حال تفکرات ما در یک جهت نبود اما من از او یاد گرفتم که روی هدفم تمرکز کنم و به نیروها و ابزارهایم اعتماد به نفس بدهم تا بتوانند لیوان‌شان را پر کنند.»

تزریق اعتماد به نفس

بازیکنان آن نسل اعتقاد دارند محمود مشحون در آن مقطع آنها را به خودباوری رسانده است. پویا تاجیک می‌گوید:« یکی از نکات مثبت محمود مشحون این بود که همیشه سقف را می‌خواست اگر هم سقف را به دست نمی‌آورد باز هم طوری آن را مطرح می‌کرد که انگار به آن رسیده است. همیشه می‌گفت ما فقط قهرمانی آسیا می‌خواهیم. یادم می‌آید وقتی برای اولین‌بار در آسیا در بازی‌های آسیایی دوحه سوم شدیم، آقای مشحون می‌گفت ما قهرمان سوم آسیا هستیم. همین اعتماد به نفسی که به بازیکنان تزریق کرد باعث شد آنها به خودباوری برسند و دست به کارهای بزرگ بزنند.»

ویسی: مشحون به بسکتبال ایران شخصیت داد

سامان ویسی هم معتقد است محمود مشحون به بسکتبال ایران شخصیت داده است:« او آدم بسیار منضبطی بود و یک سری مقررات داشت و از آنها کوتاه هم نمی‌آمد، من خودم اوایل با او بسیار به مشکل می‌خوردم اما کمی که گذشت و پخته‌تر شدم فهمیدم که نیت او خیر بوده است. از نگاه من مدیر خوب و سخت‌کوشی بود و همیشه با سن بالا در فدراسیون حضور داشت و کار می‌کرد.»

«او طرز صحبت کردن درباره تیم ملی را عوض کرد و در تمرینات طوری با ما حرف می‌زد که ما احساس می‌کردیم قهرمان دنیا هستیم. به بسکتبال ایران شخصیت داد و همین رفتار او باعث شد نگاه همه به تیم ملی بسکتبال تغییر کند.»

پایان مشحون با حضورزنان در مسابقات بین‌المللی

موفقیت‌های این مدیر ورزشی البته به بسکتبال مردان محدود نمی‌شد. با تلاش‌های فدراسیون محمود مشحون و مکاتبات علی توفیق، دبیر فدراسیون، فیبا پس از بالغ بر ۴۰ سال پوشش اسلامی بسکتبالیست‌های زن ایرانی را قبول کرد و در ۲۴ فروردین ۱۳۹۶ نماینده فدراسیون جهانی با حضور در تهران و تماشای دیدار نمادین تیم‌های زنان کوشاسپهر سبلان و گاز تهران، اعلام کرد فیبا با حضور تیم‌های بسکتبال زنان ایران با این پوشش در بازی‌های بین‌المللی مشکلی ندارد.

نقطه خوش محمود مشحون در اواخر دوران ریاستش بر بسکتبال، پایان دادن به ۴ دهه حسرت زنان بسکتبالیست ایرانی بود و با خیال آسوده رفت.