«دایره مینا»؛ فیلمی کمتر دیده شده از داریوش مهرجویی

توضیح ویدئو، «دایره مینا»؛ فیملی کمتر دیده شده از داریوش مهرجویی

منتشر شده در ۲۴ مهر ۱۴۰۵ - ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶

زمان مطالعه: ۴ دقیقه

«دایره مینا» یکی از مهمترین فیلم‌هایی است که در ایران پیش از انقلاب درباره مسائل اجتماعی جامعه ایران با نگاهی انتقادی ساخته شده و هنوز هم به لحاظ فرم، موضوع و روایت تازه به نظر می‌رسد.

فیلم «دایره مینا» در فصل مروری بر گزیده آثار داریوش مهرجویی در برنامه آپارات به نمایش درآمد.

داریوش مهرجویی که در سال‌های آغازین فیلم‌سازی خود با فیلم تحسین برانگیز و پیشرو «گاو» و بعد هم فیلم‌های «پستچی» و «آقای هالو» برای خود اعتبار و شهرتی بین‌المللی کسب کرده و به عنوان یکی از پیشگامان موج نوی سینمای ایران شناخته شده بود، در پنجمین و آخرین فیلم‌اش در قبل از انقلاب به سراغ یک موضوع حساس دیگر رفت: مساله خون و خون فروشی در جامعه‌ای در حال گذار و درگیر در فساد و سودجویی. این فیلم بر اساس داستان «آشغالدونی» نوشته غلامحسین ساعدی در سال۱۳۵۳ ساخته شد، اما تا سه سال بعد یعنی سال ۱۳۵۶ توقیف شد و در ایران اجازه نمایش نیافت. در حالی‌که فیلم در جشنواره های بین‌المللی معتبر از جمله در برلین به نمایش درآمده، مورد استقبال قرار گرفته و برنده جوایزی هم شده بود. در آن زمان در ایران «دایره مینا» به دلیل موضوع حساسیت‌برانگیز، توقیف چند ساله‌اش و حضور بازیگرانی مثل فروزان و سعید کنگرانی تبدیل به یکی از فیلم‌های جنجالی سینمای ایران شد.

از جمله دغدغه‌ها و حساسیت‌های همیشگی داریوش مهرجویی مسائل اجتماعی و روزمره در ایران بود. «دایره مینا» نمونه‌ای خاص از این دست فیلم‌های آقای مهرجویی است. نتیجه تلاش داریوش مهرجویی در «دایره مینا» ساخت یک درام قدرتمند و واقع‌گرا است که در آن فیلم‌ساز سعی کرده فیلم‌اش آیینه‌ای باشد از اتفاقاتی که در جامعه رخ می‌دهد. او انگشت می‌گذارد بر یکی از بحران‌های اجتماعی این جامعه و مناسباتی که انسان را به سقوط می‌کشاند.

داریوش مهرجویی بیش از نیم قرن در ایران فیلم ساخت، کتاب نوشت، نمایشنامه نوشت، نقاشی کرد، ترجمه کرد، جهانی متفاوت را به مخاطبانش نشان داد و بر چند نسل تاثیرگذار شد. او کارنامه‌ای پر از آثار خوب و به یاد ماندنی از خود به جا گذاشت. توقیف طولانی برخی از فیلم های او در پیش و پس از انقلاب و درگیری مداوم او با مساله توقیف و سانسور برخی آثارش از او چهره‌ای متمایز در سینمای ایران به جای نهاد، گرچه آثار فیلم‌های واپسین او چندان مورد استقبال مخاطبان قرار نگرفت.

آقای مهرجویی متولد هفدهم آذر ۱۳۱۸ بود و در ۲۲ مهر ۱۴۰۲ در خانه‌اش به اتفاق همسرش به قتل رسید. او که تحصیل کرده سینما و فلسفه در آمریکاست، از پیشگامان موج نو سینما در ایران به شمار می‌آید. با کوله باری از آثار متمایز در زمینه سینما، فهرست دستاوردهای سینمایی او بلند بالا و پر افتخار است و در عرصه نویسنده‌ گی، ادبیات و ترجمه هم آثار فوق‌العاده ای از او در دسترس است.

توضیح تصویر، داریوش مهرجویی، فیلمساز - پوستر فیلم «دایره مینا»

خلاصه ای کوتاه از فعالیت‌های هنری داریوش مهرجویی

نویسنده و کارگردان

تولد: ۱۷ آذر ۱۳۱۸، تهران

وفات: ۲۲ مهر ۱۴۰۲، زیبادشت کرج

۱۳۴۴: دانش‌آموخته فلسفه در دانشگاه یوسی‌ال‌ای (UCLA) آمریکا

۱۳۴۶: شروع فیلم‌سازی با ساخت فیلم «الماس ۳۳»

۱۳۵۰: برنده جایزه بهترین فیلم‌نامه جشنواره فیلم گوآ برای فیلم «گاو»

۱۳۵۱: برنده جایزه بخش نگاه نو جشنواره فیلم برلین برای فیلم «پستچی»

۱۳۵۷ برنده جایزه فیپرشی جشنواره فیلم برلین برای فیلم «دایره مینا»

۱۳۶۸ برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره فیلم فجر برای فیلم «هامون»

۱۳۷۲ برنده جایزه بهترین کارگردانی جشنواره سن سباستین اسپانیا برای فیلم «سارا»

۱۳۷۴ برنده سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی جشنواره فیلم فجر

۱۳۷۴: برنده بهترین کارگردانی در «جشن خانه سینما» برای فیلم «لیلا»

۱۳۷۷: برنده هوگوی نقره‌ای جشنواره فیلم شیکاگو برای فیلم «درخت گلابی»

۱۳۷۳: دریافت نشان لژیون دونور درجه شوالیه از سوی سفیر فرانسه در ایران

۱۳۸۳: دریافت جایزه بهترین فیلم جشنواره فیلم فجر برای فیلم «مهمان مامان»

فیلم‌های دیگر:

آقای هالو، پستچی، دایره مینا، مدرسه‌ای که می‌رفتیم

اجاره‌نشین‌ها، هامون، سارا، پری، لیلا

دختر دایی گمشده، درخت گلابی، مهمان مامان

سنتوری، طهران تهران، آسمان محبوب، نارنجی‌پوش، اشباح، لامینور

تحلیل فیلم:

در گفت ‌وگوی مفصل حسن صلح جو با داریوش مهرجویی در برنامه آپارات، او نزدیک به ۵۰ سال بعد از ساخت این فیلم نکات تازه ای را درباره چگونگی ساخت «دایره مینا» و مسائل مربوط به آن را مطرح کرد.

شرح کامل گفت‌وگوی حسن صلح جو با داریوش مهرجویی کارگردان فیلم «دایره مینا» را اینجا ببینید.