دنیا از زمانی که ترامپ کاخ سفید را ترک کرد چه تغییراتی کرده است؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, شبنم شعبانی
- شغل, بیبیسی
با روشن شدن نتیجه انتخابات آمریکا و پیروزی قاطع دونالد ترامپ حالا جهان آماده حضور دوباره او در کاخ سفید میشود: تنها هفتاد روز دیگر.
پرسشهای بسیاری درباره نحوه حکمرانی او در دور دوم ریاست جمهوریاش مطرح است.
اما این نکته هم واقعیتی بزرگ است: جهان امروز با روزی که آقای ترامپ کاخ سفید را ترک کرد، تفاوتهایی عمده دارد.
از ژانویه ۲۰۲۱ تا ژانویه ۲۰۲۵ خاورمیانه و جهان تغییرات بزرگی را از سر گذراندهاند.
منبع تصویر، Getty Images
صلح و ثبات در خاورمیانه: پیمان ابراهیم، جنگ غزه، رویارویی نظامی ایران و اسرائیل
پیمان ابراهیم که در آخرین سال ریاست جمهوری دونالد ترامپ برای عادی سازی روابط دیپلماتیک اسرائیل و چند کشور عربی امضا شد، حالا پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل و جنگهای ویرانگر در غزه و لبنان، به محاق رفته و به نظر نمیرسد، چشماندازی کوتاه مدت برای اجرای چنین توافقی وجود داشته باشد.
در این مدت تنش چند دههای ایران و اسرائیل تا مرحله بیسابقه حملات نظامی به خاک یکدیگر پیش رفت و همین حالا هم این تنش به سطح پیشین خود فروکش نکرده و به باور بعضی خطر جنگ تمام عیار بین ایران و اسرائیل هنوز منطقه و جهان را تهدید میکند.
در فاصله بین دو دولت آقای ترامپ، جنگ و تنش در سوریه کاهش قابل ملاحظه یافته اما در یمن وضعیت تفاوت چندانی نکرده و گاه وخیمتر هم شده است.
صلح و ثبات جهانی: از شرق دور تا اروپا
تنها چند ماه پس از این که دونالد ترامپ دولت را ترک کرد، در پاییز سال ۲۰۲۱ تنش مزمن سیاسی و نظامی بین چین و تایوان اوج گرفت.
به گفته وزیر دفاع تایوان: «بالاترین خطر، حمله تصادفی و آغاز جنگ و بدترین در نوع خود طی چهل سال گذشته.»
از آن مهمتر چالشی که اروپا و قدرتهای اروپایی، شرکای عمده آمریکا و ناتو با آن مواجه شدند: تهاجم روسیه به اوکراین. جنگی که هنوز ادامه دارد و روسیه مناطق بزرگی از خاک اوکراین را اشغال کرده و تصمیم به الحاق آنها به خاک خود دارد.
حمله روسیه به اوکراین جدا از پیامدهای نظامی، تبعات دیگری هم داشت: صادرات نفت و گاز روسیه به دلیل اعمال تحریمها علیه مسکو بر بازار انرژی اثر گذاشت و از سوی دیگر همکاریهای نظامی ایران و روسیه را شدت بخشید: ایران متهم شد که ادوات نظامی، از جمله پهپاد و موشکهای بالستیک برای مسکو فراهم میکند.
منبع تصویر، Getty Images
پرونده هستهای ایران و ذخایر اورانیوم غنیشده
دونالد ترامپ در حالی از کاخ سفید خارج شد که تبعات تصمیمش برای خروج آمریکا از برجام در ماه می ۲۰۱۸ هنوز آن چنان ظاهر نشده بود.
طرف ایرانی تنها گامهای تلافیجویانه جزئی تا پایان دولت او برداشته بود اما در طول چهار سال دولت جو بایدن، مذاکرات طرفها برای احیای برجام هرگز موفقیتآمیز نبود و نتیجه آن ادامه تحریمها علیه ایران و البته توسعه چشمگیر برنامه هستهای تهران بود.
یک نمونه مقایسه ذخیره اورانیوم با غنای شصت درصد ایران که مطابق برجام غنیسازی در این سطح برای ایران اکیدا ممنوع بود. در ژانویه ۲۰۱۲ ذخیره اورانیوم شصت درصدی کمی بیش از سه کیلو و نیم بود اما امروز بر مبنای گزارشهای آژانس بین المللی انرژی اتمی نزدیک به هجده کیلو است و انتظار میرود تا زمان آغاز دور دوم ریاست جمهوری آقای ترامپ این ذخیره بالاتر هم برود.
در عین حال چشماندازی برای احیای توافق هستهای یا انعقاد توافقی دیگر برای کنترل برنامه هستهای ایران وجود ندارد. از سوی دیگر با وجود تاکیدها بر وجود فتوای حرام بودن سلاح هستهای آیتالله خامنهای، مقامهای بلندپایه سیاسی و نظامی ایران در چند سال گذشته بارها از امکان تغییر دکترین هستهای ایران گفتهاند.
خطر جنگ هستهای
از دست رفتن بخش عمده نظارت توافق هستهای بر ایران، هرچند که تهران هنوز پایبند انپیتی است، تنها نگرانی هستهای موجود جهان نبود. جنگ اوکراین و خطر استفاده روسیه از تسلیحات اتمی و البته پیشرفت برنامه نظامی هستهای کره شمالی موجب شد تا ساعت مشهور آخرالزمانی محاسبهگر جنگ هستهای در جهان تغییر کند.
زمانی که آقای ترامپ کاخ سفید را ترک میکرد، ساعت صد ثانیه به نیمه شب را نشان میداد اما حالا تنها نود ثانیه به نیمه شب مانده: به زبان ساده خطر جنگ هستهای نه تنها افزایش یافته که حتی بیشتر از زمان بحران موشکی کوبا است.
همه اینها نشانهای از جهانی متفاوتتر از روزی که دونالد ترامپ کاخ سفید را ترک کرد با زمانی که به آن بازمیگردد!
