کلیسای جامع نوتردام پاریس بعد از آتش‌سوزی چگونه مرمت شده است؟

بازدید امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، از کلیسای نوتردام پاریس به‌طور زنده از تلویزیون پخش شد و از آنجایی که بخش زیادی از این بنای تاریخی در آتش‌سوزی عظیم سال ۲۰۱۹ تخریب شده یا آسیب دیده بود، از آن زمان این اولین بار بود که مردم داخل ساختمان را می‌دیدند.

تمامی ساختمان کلیسا، از مناره گرفته تا شیشه‌های رنگی کاملا تغییر یافته است. این فقط یک بازسازی پس از آتش‌سوزی نیست، بلکه یک نوسازی کامل و شامل زدودن آثار چندین دهه دوده و غبار بوده است که از زمان آخرین بازسازی بر دیوارها نشسته بود.

در اینجا به برخی از ویژگی‌های کلیدی کار تعمیر و نحوه انجام آن نگاه می‌اندازیم.

بازگشت مناره

فروریختن یکی از مناره‌های اصلی کلیسا نقطه اوج آتش‌سوزی سال ۲۰۱۹ بود. بسیاری از مردم فکر می‌کردند که این مناره در قرون وسطی ساخته شده اما در واقع، مناره اولیه در دهه ۱۷۹۰ برداشته شد چون احتمال ریزش و خطرات ناشی از آن می‌رفت.

جایگزین مناره اولیه که پنج سال پیش سوخت، دهه‌ها بعد به عنوان بخشی از بازسازی در سبک نئوگوتیک تهیه و نصب شد. این ساخت و ساز زیر نظر اوژین ویولت-لو-دوک، معمار مشهور آن زمان صورت گرفت.

این بار نجاران از ترکیبی از رویکرد سنتی و کامپیوتری برای طراحی و ساخت پایه چوبی عظیم این مناره استفاده کردند.

سازه چوبی توسط بزرگترین جرثقیل اروپا سر جای آن کار گذاشته شد و سپس داربستی نصب شد تا کارگران بتوانند پوسته سازه را به تدریج روی آن بنا کنند.

مانند بقیه بام کلیسا، سطح این گلدسته هم سرب اندود شده است. در بالای آن یک خروس طلاکاری شده جدید جایگزین خروس اصلی شده که در آتش‌سوزی از جای خود افتاده بود. آن خروس در میان خاکستر و خاک یافت شد اما آسیب به آن گسترده‌تر از آن بود که قابل تعمیر باشد.

در داخل خروس جدید اشیاء متبرک از جمله قطعه‌ای از تاج خار کلیسای جامع و طوماری با نام دو هزار نفر که در بازسازی کار کرده‌اند قرار داده شده است.

سنگ‌های درخشان

بارزترین ویژگی ساختمان بازسازی شده کلیسای جامع، درخشندگی سنگ‌کاری آن است. دلیل این است که تمام بلوک‌های سنگ آهکی به کار رفته تمیز و قسمت‌های آسیب دیده تعمیر یا تعویض شده‌اند.

سنگ جایگزین از معادن شمال فرانسه به دست آمد. کارشناسان توانستند ویژگی‌های بسیار کوچک – مانند فسیل‌های ذره بینی - را در سنگ اصلی بیابند که به آنها در تعیین محل جغرافیایی استخراج سنگ کمک کرد.

اکثر قریب به اتفاق سنگ‌ها در آتش‌سوزی آسیب ندیدند اما قشری قدیمی از گرد و غبار و البته لایه‌ای از دوده و گرد سرب ناشی از آتش‌سوزی سطح آنها را پوشانده بود.

برای پاک کردن سنگ‌ها نخست از جاروبرقی‌های پرقدرت و سپس اسپری‌‌ای استفاده شد که لایه‌های قدیمی را به صورت پوسته‌ای درآورد که به سادگی برداشته شد.

در مجموع ۴۰ هزار متر مربع دیوار سنگی تمیز یا مرمت شد.

برای بازسازی طاقی سقف زیر مناره، سنگ‌تراش‌ها ناگزیر شدند اصول معماری گوتیک را دوباره فرا بگیرند. برای نصب این سنگ‌ها، نخست یک قاب چوبی کارگذاشته و در آخرین نقطه، سنگ اصلی نصب شد.

بیش از هزار درخت بلوط

تمام ۱۰۰ متر مربع سطح این سقف چوبی در جریان آتش‌سوزی سوخت و هیچیک از الوار ۸۰۰ ساله جان سالم به در نبرد. اما به سرعت تصمیم گرفته شد که جایگزین این الوارها به نزدیک‌ترین شکل ممکن به نمونه اولیه از چوب درختان بلوط جنگل‌های فرانسه ساخته و نصب شود.

تصادفا یک دانشجوی معماری به نام رمی فرومونت به عنوان بخشی از پایان‌نامه دانشگاهی خود، مطالعه عمیقی در مورد اسکلت چوبی کلیسا انجام داده بود. پایان‌نامه او الگوی لازم را در اختیار نجاران قرار داد.

برای این منظور لازم بود حدود ۱۲۰۰ اصله درخت بلوط یافت شوند با قید این شرط که همه درختان بدون خم و چوب آنها بدون گره و شکستگی ناشی از یخبندان بوده و ۱۳ متر طول داشته باشند.

مانند نحوه تراش الوار در قرن سیزدهم، بیشتر چوب‌ها با دست اره و سپس با تبر به شکل لازم تراشیده شدند.

در طول سقف ساختمان، در مجموع ۳۵ «فرمس» (ساختارهای مثلثی برای تحمل وزن) نصب شده‌اند.

اسکن دیجیتالی گارگویل‌ها

در جریان آتش‌سوزی، استفاده از شلنگ‌های آب فشار قوی برای فرونشاندن آتش به بسیاری از مجسمه‌‌های بیرونی - از جمله گارگویل‌ها و کیمرهای معروف (اما نه ساخت قرون وسطی) – آسیب رساند به خصوص اینکه بسیاری از آنها پیش از آن هم به خاطر آلودگی هوا به شدت فرسوده شده و در شرایط خوبی نبودند.

برای تعمیر و در صورت لزوم جایگزینی این مجسمه‌ها کارگاهی در جلوی کلیسای جامع ایجاد شد.

پنج گارگویل (محصول تخیل ویولت-لو-دوک) توسط کامپیوتر اسکن و دوباره با سنگ آهک ساخته شدند.

در داخل کلیسای جامع، مشهورترین مجسمه‌ها - مانند مجسمه باکره ستون و ادای نذر لویی سیزدهم – آسیب خاصی ندیده بودند اما همه آنها هم تمیز و تعمیرات جزیی روی آنها انجام شد.

بسیاری از نقاشی‌های کلیسای جامع نیز تمیز شده‌اند، از جمله «می» - شامل صحنه‌های عظیمی از زندگی مسیح که هدیه سالانه زرگران پاریس به کلیسای جامع در قرن هفدهم بود.

بازگشت رنگ

یکی از چشمگیرترین تغییرات کلیسای جامع، بازگرداندن رنگ به محل استقرار گروه کر و بسیاری از نمازخانه‌های جانبی کلیساست.

در اینجا دوباره آتش‌سوزی فرصتی برای کشف مجدد جلوه‌های شکوهمندی را فراهم آورد که طی دهه‌ها در زیر خاک و دوده نهفته بودند.

رنگ‌های آبی، قرمز و طلایی دوباره ظاهر و با رنگ کرم سنگ آهک جوان‌سازی شده‌اند تا نمایی را ایجاد ‌کنند که قاعدتا به شرایط اولیه کلیسا نزدیکتر است.

همین وضعیت در مورد شیشه‌های رنگی نیز صادق است. این شیشه‌ها آسیب ندیدند اما کثیف بودند.

آنها را جدا، یکی یکی تمیز و به جای خود بازگردانده شدند. به پنجره‌های رز بزرگ دست نزدند.

باز هم، بسیاری از آنچه بازدیدکننده امروز می‌بیند، در واقع متعلق به قرون وسطی نیست بلکه محصول تخیل ویولت-لو-دوک از شکل قرون وسطایی آنهاست.

تمیز کردن هشت هزار لوله ارگ بزرگ

اُرگ بزرگ - ساخته شده در قرن ۱۸ - در شب آتش‌سوزی تحت تاثیر حرارت یا آب مورد استفاده برای مقابله با آتش قرار نگرفت.

آنچه که روی داد جمع شدن غبار زردرنگ مونوکسید سرب در لوله‌های آن بود.

تمام اجزاء کل این ساز – با ۱۲ متر ارتفاع، شش صفحه کلید، هفت هزار و ۹۵۲ لوله، ۱۹ دمنده – همگی پیاده و به کارگاه‌های خارج از پاریس منتقل شدند.

کیسه‌های چرم گوسفند جایگزین و کنترل‌های الکترونیکی جدید به ارگ اضافه شدند. پس از نصب مجدد، ساز دوباره کوک شد - کاری که چندین ماه طول ‌کشید زیرا هر لوله باید به طور دقیق تنظیم یا کوک شود.

در مراسم رسمی بازگشایی کلیسا روز ۷ دسامبر، اولین سخنان سراسقف پاریس هنگام ورود به ساختمان بازسازی شده این خواهد بود: «ای ارگ بیدار، بگذار ستایش پروردگار به گوش‌ها برسد!»

هشت ناقوس برج شمالی نیز در سال ۲۰۲۳ برداشته، تمیز و تنظیم شدند و چند هفته قبل به جای خود بازگردانده شدند.

با توجه به اندازه این ناقوس‌ها، برای این منظور عملیات عظیمی لازم بود. بزرگترین ناقوس کلیسا امانوئل نام دارد.

جام‌های جدید و مذبح برنز

بازدیدکنندگان همچنین متوجه تغییری در شکل و چیدمان اثاثیه مذهبی کلیسای جامع خواهند شد زیرا سکوی، منبر و نیمکت‌ها همه از میان رفتند.

اینک به جای آنها، یک مذبح برنزی ساده با جام‌های جدید برای اجرای مناسک نماز ساخته شده‌اند.

۱۵۰۰ صندلی چوبی جدید برای نمازگزاران و جایگاه جدیدی برای قرار دادن تاج خارها ساخته و تعبیه شده‌اند.

برای روحانیون هم رداهای جدیدی توسط ژان شارل دو کاستلباژاک، طراح معروف، دوخته شده‌ است.

یافتن سازه قرن سیزدهمی مدفون

برای باستانشناسان کار بازسازی نوتردام یک موهبت بزرگ بوده است زیرا به آنان امکان داد به زیرزمین کلیسا که قدمت آن به صدها سال قبل از ساخت کلیسای جامع بازمی گردد دسترسی پیدا کنند.

در میان مجموعه‌ استخوان‌هایی که آنها کشف کردند، استخوان‌هایی است که گمان می‌رود به ژواشم دوبله، شاعر عصر رنسانس، تعلق دارند.

یکی دیگر از اکتشافات مهم، یافتن بقایای پارتیشن یا صفحه جداساز جایگاه مقدس از جماعت متعلق به قرون وسطی بوده است که به دقت دفن شده بود.

بر این پارتیشن سنگی ۱۱ متری که در قرن سیزدهم ساخته شده است، مجسمه های متعدد و رنگارنگی از وقایع زندگی مسیح کنده شده است. در قرن هجدهم و پس از تغییر در قوانین کلیسا در مورد جداسازی جایگاه مقدس از جماعت، این پارتیشن برچیده شد.

روحانیون امیدوارند همه بقایای آن یافت شود زیرا به نظر می‌رسد قطعات با دقت زیادی زیر زمین قرار داده شده بودند. آنها امیدوارند که بتوان این قطعات را کنار هم قرار داد و به نمایش گذاشت.

مرحله بعد چیست؟

با وجود موفقیت آمیز بودن بازسازی تا این مرحله، کار هنوز کامل نشده است.

هنوز هم در اطراف بخش بزرگی از انتهای شرقی کلیسا داربست باقی است و در سال‌های آینده دیوارهای بیرونی زیارتگاه نیاز به رسیدگی خواهند داشت.

همچنین برای طراحی مجدد محوطه کلیسا و ایجاد موزه در بیمارستان اوتل-دیو در مجاورت آن برنامه‌هایی ریخته شده است.