فیفا میتواند جام جهانی را از اعتراضات ایران دور نگه دارد؟
منبع تصویر، Getty Images
سعید پیرامون توپ را با ضربهای استثنایی به تور دروازه برزیل چسباند، گلی که حتی اگر در فینال و مقابل برزیل هم نبود، زیباییاش برای انفجار خوشحالی گلزن کافی بود. ستاره تیم ملی ایران اما آرام ماند و به شکل نمادین موهای خود را برید؛ نشانهای آشکار برای همبستگی با اعتراضات سراسری مردم ایران.
اقدام سعید پیرامون با واکنش گسترده و اغلب ستایشآمیز کاربران فضای مجازی روبرو شد. اما این تمام ماجرا نبود. به دنبال حرکت پیرامون و همچنین اقدام سایر بازیکنان تیم ملی ساحلی ایران که پس از گرفتن جام خوشحالی نکردند، کمیته فوتبال ساحلی فدراسیون فوتبال ایران بیانیه داد.
این کمیته با اشاره به «مقررات جمهوری اسلامی ایران و منشور اخلاقی المپیک و قوانین فیفا» خواهان «پرهیز از هرگونه رفتارهای سیاسی در میادین ورزشی» شد و تهدید کرد «با اشخاصی که در این خصوص اخلاق حرفهای و ورزشی را رعایت ننمودهاند، وفق مقررات رسیدگی خواهد شد.»
این در حالی است که فدراسیون فوتبال ایران پیش از این با اجرای مراسم مذهبی در ورزشگاه فوتبال که خلاف مقررات فیفا است، جریمه شده بود. فدراسیون فوتبال ایران در آبان ۱۳۹۵ در بازی با کره جنوبی که همزمان با روز تاسوعا برگزار شد، مراسم سینهزنی برگزار کرد و از سوی فیفا جریمه شد.
مهدی تاج، رییس آن زمان و کنونی فدراسیون فوتبال ایران به دنبال اعتراض شماری از روحانیون نسبت به برگزاری این بازی در روز تاسوعا گفته بود:«ما حسینیه صدهزار نفری در ورزشگاه آزادی تشکیل میدهیم.»
منبع تصویر، EPA
حالا بسیاری افراد و همچنین تعدادی از فدراسیونهای اروپایی نگران این هستند که ممنوعیت فعالیتهای سیاسی و مذهبی به اعتراضات حقوق بشری هم برسد.
فیفا چند روز پیش به تمامی تیمهای حاضر در جام جهانی قطر توصیه کرد که تمرکز خود را فقط روی فوتبال بگذارند و نگذارند مسایل سیاسی و ایدئولوژیک به فوتبال راه پیدا کند.
این نامه با اعترضات مختلف در دنیا و از جمله ده فدراسیون فوتبال اروپایی روبرو شد، فدراسیونهایی که میگویند: «حقوق بشر مفهومی جهانی است و همه جا باید اجرا شود.»
قطر، میزبان جام جهانی مدتهاست که به دلیل مسائل حقوق بشری، رفتارش با کارگران مهاجر و همچنین قوانینش نسبت به همجنسگرایان، با انتقادات زیادی روبرو است.
این نامه که رسانهها محتوای آن را روز جمعه - ۱۳ آبان، چهارم نوامبر - منتشر کردند به امضای جانی اینتفانتینو، رئیس و فاطمه سمورا، دبیرکل فیفا رسیده و در آن به تیمهای حاضر در جام جهانی گفته شده: «اجازه ندهید مسایل سیاسی و عقیدتی جاری در جهان به فوتبال سرایت کند. لطفا بگذارید فقط روی فوتبال تمرکز کنیم.»
با این حال فدراسیون فوتبال انگلیس که یکی از ۱۰ کشور اروپایی است که به نامه فیفا واکنش نشان داده و قبلا گفته بود که هری کین، کاپیتان تیم ملی را هم با بازوبند رنگینکمانی برای حمایت از دگرباشان جنسی به زمین میفرستد، میگوید: «ما معتقدیم که قدرت فوتبال میتواند تغییرات مثبت و معتبری در راه تغییر جهان باشد.»
به دنبال حمله روسیه به اوکراین بسیاری از نهادهای بینالمللی ورزشی شروع به اعمال برخی محرومیتها نسبت به ورزشکاران این کشور و بلا روس کردند. اما شاید بتوان گفت که سختترین تصمیمها از سوی فیفا و نهاد برگزاری مسابقات تنیس در بریتانیا بود.
فیفا تیم ملی روسیه را از مسابقات مقدماتی جام جهانی قطر بیرون انداخت و ویمبلدون هم برخلاف بسیاری از نهادهای ورزشی که به ورزشکاران روس و بلاروس اجازه حضور در مسابقات بدون پرچم روسیه را میداد، ورزشکاران روسیه و بلاروس را از حضور در قدیمیترین گرنداسلم تنیس جهان محروم کرد. اقدامی که موجب شد نهادهای جهانی تنیس امتیاز دوره گذشته ویمبلدون را از ردهبندی جهانی حذف کنند.
در ادامه ماجرا و پس از این که مشخص شد روسیه از پهپادهای ایرانی در جنگ با اوکراین استفاده میکند، فدراسیون فوتبال این کشور روز دوشنبه ۳۱ اکتبر خواهان حذف ایران از جام جهانی قطر شد.
منبع تصویر، EPA
اوکراین دلیل این درخواست را «نقض سیستماتیک حقوق بشر که احتمالا ناقض منشور فیفا هم هست» و «قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل» درباره تحریم و نقش ایران در هجوم نظامی روسیه به اوکراین اعلام کرد. پیش از این هم کارزاری بینالمللی با ارائه درخواست رسمی به فیفا خواستار حذف تیم ایران از جام جهانی قطر شده بود.
با این حال در آخرین نشست شورای فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا)، موضوع حذف ایران از جام جهانی ۲۰۲۲ مطرح نشد.
حمایت از معترضان ایرانی و به خصوص زنان این روزها نه تنها بین ورزشکاران، هنرمندان و چهرههای سرشناس بلکه در مسابقات مختلف دیده میشود. هنوز چند روزی از حمایت تونی کروس، ستاره آلمانی باشگاه رئال مادرید از زنان ایرانی نگذشته که تماشاگران دورتموند در بازی روز شنبه (۵ اکتبر) مقابل بوخوم با بنری بزرگ از زنان ایرانی حمایت کردند.
به این ترتیب احتمالا بسیاری از طرفداران فوتبال و بخصوص ایرانیها در انتظار واکنش فیفا نسبت به اقدامهای احتمالی طرفداران ایرانی و فعالان حقوق بشر و به خصوص زنان ایرانی خواهند ماند.
آیا فیفا چنان که در مورد روسیه به دلیل ابعاد انسانی، یک رخداد سیاسی را مبنای تصمیمگیری قرار داد، عمل خواهد کرد یا در قطر هم سرکوب گسترده معترضان ایرانی را که تا کنون به گفته سازمانهای حقوق بشری موجب کشته شدن بیش از ۳۰۰ نفر از جمله ۵۰ کودک شده است را مسئلهای صرفا سیاسی تلقی خواهد کرد.
