بهترین «دوست-دشمن‌ها»؛ ممکن است رابطه ترامپ با اروپا این بار بهتر از بار قبل باشد

«احمقانه است! ما به سمت انتخابات پارلمانی خودمان ‌می‌رویم. کشور احساس می‌کند خرد شده است. اقتصاد ما در رکود است... اما به نظر می‌رسد توجه اکثر رسانه‌های آلمانی فقط به ترامپ، ترامپ، ترامپ است!»

آیریس مولر، معلم رشته مهندسی در شمال شرق آلمان از جمله بسیاری از رای‌دهندگان است که من در آستانه انتخابات زودهنگام پارلمانی آلمان در ماه فوریه با آنها صحبت کرده‌ام. او در ابراز این نظر تنها نیست.

اروپاییان با وجود رویارویی با انبوهی از مشکلات داخلی - به ویژه در کشورهای پیشرو اتحادیه اروپا، یعنی آلمان و فرانسه - از زمان پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در ماه نوامبر، بیشتر روی او متمرکز بوده‌اند.

آخرین باری که ترامپ در کاخ سفید بود، قاره اروپا مسیری پر دست انداز را طی کرد.

بسیاری از اروپاییان می‌ترسند که دوره دوم ترامپ بسیار بدتر از قبل باشد. و قدرت‌های سنتی اروپا در حال حاضر با مشکلات داخلی خود دست و پنجه نرم می‌کنند.

فرانسه و آلمان در انبوه مشکلات سیاسی و اقتصادی گیر کرده‌اند، از نظر رقابت تجاری، اتحادیه اروپا عموما از چین و ایالات متحده عقب است، در حالیکه در بریتانیا، بخش خدمات عمومی در وضعیت اسفناکی قرار دارد.

بنابراین سوال این است که: آیا قاره اروپا برای دونالد ترامپ آمادگی دارد یا (یک بار دیگر) پشت فرمان چرت می‌زند؟

تاجری که متحدان را نادیده می‌گیرد

وقتی از تجارت و دفاع صحبت می‌شود، ترامپ بیشتر شبیه به یک تاجر معامله‌گر عمل می‌کند تا یک دولتمرد آمریکایی که برای اتحاد فراآتلانتیک که قدمت آن به جنگ جهانی دوم بازمی‌گردد ارزش قایل است.

آنگلا مرکل، صدراعظم سابق آلمان به من گفت: «به صراحت بگویم، او به مشارکت برد-برد اعتقادی ندارد.»

مرکل شرایط دوره قبلی ترامپ را تجربه کرده و به این نتیجه رسیده است که او جهان را از منظر برنده‌ها و بازنده‌ها می‌بیند.

ترامپ بر این اعتقاد است که اروپا سال‌ها از آمریکا سوء استفاده کرده است و این سوء استفاده باید متوقف شود.

رهبران اروپایی در هفته‌های پس از پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا - برای دومین بار - با دهان باز شاهد تحولات بوده‌اند. او به جای تمرکز خشم خود بر کشورهایی مانند چین که آنها را تهدیدهای استراتژیک می‌داند، آشکارا متحدان خود را در اروپا و کانادا مورد انتقاد قرار داده است.

ترامپ در برابر متحدان اروپایی با موضوع خروج ناتو، یعنی یک ائتلاف نظامی فراآتلانتیکی را که اروپا برای چندین دهه برای امنیت خود به آن تکیه کرده است، بازی می‌کند. او گفته است که اگر کشورهای اروپایی عضو ناتو بودجه دفاعی خود را افزایش ندهند، روسیه را تشویق می‌کند تا «هر کاری را که دلش خواست» با آنها بکند.

وقتی صحبت از تجارت به میان می‌آید، در حال حاضرترامپ به وضوح به همان اندازه دوره اول ریاست‌جمهوری‌ خود از عملکرد اتحادیه اروپا احساس نارضایتی می‌کند.

صادرات اتحادیه به آمریکا به مراتب بیشتراز واردات از آمریکاست. مازاد تجاری اروپا با آمریکا در ژانویه ۲۰۲۲ به ۱۵ میلیارد و ۴۰۰ میلیون یورو رسید.

راه حل مورد نظر ترامپ چیست؟ او می‌گوید در نظر دارد بر تمام واردات از خارج تعرفه‌های ۱۰ تا ۲۰ درصدی اعمال کند و برای برخی کالاها مانند خودرو تعرفه‌های بالاتری نیز در نظر دارد.

برای آلمان که به صادرات و به ویژه صادرات خودرو متکی است، این یک سناریوی فاجعه‌بار خواهد بود.

اقتصاد آلمان در حال حاضر آشفته است و سال گذشته ۰/۲ درصد کوچک شد.

مشکلات مالی آلمان به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد منطقه یورو، به‌طور کلی بر ارز مشترک اروپا یعنی یورو تاثیر می‌گذارد.

آلمان در صدر فهرست ضربات ترامپ

مرکل گفته است که ترامپ در دوره قبلی ریاست جمهوری‌اش هم آلمان را هدف قرار داده بود.

ایان باند، معاون مرکز اصلاحات اروپایی، معتقد است که آلمان در «راس فهرست هدف‌های ضربات ترامپ در اروپا باقی خواهد ماند.»

او می‌افزاید «ترامپ در گذشته هم گفته بود نمی‌خواهد در خیابان‌های نیویورک مرسدس بنز ببیند. البته این کمی نابجاست چون در واقع، بیشتر مرسدس‌ بنزهایی که در خیابان های نیویورک می‌بینید در آلاباما و کارخانه بزرگ مرسدس بنز در آن ایالت ساخته می‌شوند.»

ترامپ بیش از هر کشور دیگری در اروپا با آلمان خصومت داشته است. ممکن است در صورتیکه در پی انتخابات عمومی آینده یک دولت جدید و محافظه‌کارتر در آلمان روی کار بیاید، ترامپ رویکرد بهتری نسبت به این کشور داشته باشد اما خیلی هم نمی‌شود به چنین تغییری امید بست.

بریتانیا امیدوار است از تعرفه‌های ترامپ اجتناب زیرا این کشور دارای نابرابری عمده تراز تجاری با آمریکا نیست اما اگر جنگ تجاری آمریکا و اروپا آغاز شود، احتمالا دامنگیر بریتانیا هم خواهد شد.

اروپا واقعا چقدر آمادگی دارد؟

با توجه به دوره اول ریاست جمهوری ترامپ، رویکرد تهاجمی او نسبت به اروپا نمی‌تواند تعجب‌آور باشد.

ابهام واقعی اروپا در حال حاضر غیرقابل پیش بینی بودن اوست: چه اندازه از حرف‌های او صرفا حرف و هیاهو برای ارعاب است و چه اندازه وعده‌هایی است که به آنها عمل خواهد کرد؟

ایان لسر، معاون اندیشکده آلمانی وابسته به مارشال فاند ایالات متحده، معتقد است که تهدیدات ترامپ در مورد وضع تعرفه وارداتی علیه اروپا واقعی است و اروپا هنوز آماده نیست.

او می‌گوید: «آنها آمادگی ندارند، هیچکس واقعا آماده نیست. این رویکرد بسیار متفاوت نسبت به تجارت جهانی، بسیاری از روابط اقتصاد بین‌المللی را که طی دهه‌ها تکامل یافته است، بر هم می‌زند.»

کمیسیون اروپا مدعی است که برای هر گونه حرکت ترامپ در بازگشت به کاخ سفید آماده است. این اتحادیه یک قدرت تجاری بزرگ در صحنه جهانی است. اما آقای لسر می‌گوید اگر ترامپ یک جنگ تجاری تهاجمی را علیه چین به راه بیندازد، این اقدام بیشترین تاثیر را بر اروپا خواهد داشت.

این وضعیت می‌تواند منجر به اختلال در زنجیره عرضه کالا به اروپا شود و چین قادر شود بازارهای اروپایی را با محصولات بیشتر و حتی ارزانقیمت‌تر انباشته کند که به زیان کسب و کارهای بومی خواهد بود.

او می‌افزاید: «برای اروپا، نتیجه چنین اقدامی قرار گرفتن در معرض دو فشار است: آنچه آمریکا ممکن است انجام دهد و آنچه که چین در واکنش به آن انجام خواهد داد.»

تجارت، دفاع و عامل ماسک

آنچه که اوضاع را پیچیده‌تر می‌کند این است که از نظر ترامپ و دولتش بخش‌های تجارت و دفاع مباحث جداگانه‌ای نیستند. او اخیرا حاضر نشد گزینه‌ اقدام اقتصادی و یا نظامی را علیه دانمارک، یعنی یک عضو اتحادیه اروپا و ناتو، در صورت عدم موافقت آن کشور با واگذاری سرزمین خودگردان گرینلند به ایالات متحده، منتفی بداند.

و در پاییز امسال به نظر می‌رسید که جی‌دی ونس، که امروز معاون رئیس جمهوری است، این نظر را مطرح می‌کند که شرط آمریکا برای دفاع از اروپا این است که نهادهای نظارتی اتحادیه اروپا در صدد محدودیت شبکه اجتماعی ایکس نباشند.

جی دی ونس هشدار داد که اگر اتحادیه اروپا به کنکاش قدیمی خود در مورد شبکه ایکس - متعلق به ایلان ماسک، فرد مورد علاقه ترامپ – ادامه دهد، ممکن است ایالات متحده حمایت از ناتو را متوقف کند.

اخیراً آقای ماسک نیز به جهت‌گیری در سیاست اروپایی تمایل نشان داده است.

او مرتبا رهبران چپ میانه اروپا، مانند سر کی‌یر استارمر، نخست وزیر بریتانیا، و اولاف شولز، صدراعظم مستعفی آلمان را هدف انتقادهای اینترنتی قرار داده است.

ماسک در پستی در ایکس نوشت که حزب ای اف دی، که یک حزب تندرو مخالف مهاجرپذیری است، تنها امید آلمان است.

این اظهارات بسیاری از ناظران را در اروپا شوکه کرد، اما نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که پست‌های جنجالی آقای ماسک تأثیر چندانی بر اروپاییان ندارد.

یک نظرسنجی جدید که به سفارش شورای روابط خارجی اروپا تهیه و با عنوان اتحادیه اروپا و افکار عمومی جهانی پس از انتخابات ایالات متحده منتشر شده، به وضوح نشان داده است که اروپاییان عمدتا نسبت به آقایان ترامپ و ماسک بی‌اعتماد هستند.

از تملق غرور افزا تا پول نقد

در نهایت، به گفته آگاهان، رهبران مختلف اروپایی شیوه‌هایی متفاوت برای «رام کردن ترامپ» دارند. برخی از آنها از راه تملق و استفاده از عادت مشهور او به خودستایی وارد می‌شوند.

امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، متخصص این شیوه است.

او یکی از اولین رهبران جهان بود که پس از انتخاب مجدد ترامپ در ماه نوامبر در رسانه‌های اجتماعی به او تبریک گفت و از رئیس جمهوری منتخب به سرعت دعوت کرد در مراسم پر زرق و برق بازگشایی کلیسای نوتردام در پاریس شرکت کند.

مکرون در دوره اول ریاست جمهوری خود هم از ترامپ دعوت کرد تا به عنوان میهمان افتخاری در نمایش رژه نظامی روز باستیل در پاریس شرکت کند که شکوه آن رئیس جمهوری آمریکا را شگفت‌زده کرد.

در طرف دیگر، بریتانیا می‌داند که ترامپ برای اسکاتلند، که مادرش در اصل از آنجا مهاجرت کرده است، و برای خانواده سلطنتی بریتانیا نقطه ضعف دارد. او به وضوح از شرکت در ضیافت شام الیزابت دوم، ملکه فقید بریتانیا در سال ۲۰۱۹، لذت برد. همین پائیز سال گذشته هم او بعد از ملاقات با شاهزاده ویلیام، ولیعهد بریتانیا، به ستایش از او پرداخت.

برخی دیگر در اروپا از طریق نشان دادن پول در صدد راهیابی به قلب ترامپ هستند.

کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا به رهبران اروپایی توصیه کرده است که به جای اینکه در فکر تلافی تعرفه‌های پیشنهادی ترامپ باشند، «استراتژی دفترچه چک» را انتخاب کرده و به مذاکره با ترامپ روی آورند.

اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، از خرید بیشتر گاز طبیعی مایع (و کمی گران‌تر) از آمریکا به عنوان بخشی از تلاش اروپا برای تنوع بخشیدن به منابع تامین انرژی خود صحبت کرده است.

از زمان تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، اروپاییان اتکای خود به گاز ارزانقیمت روسیه را به تدریج قطع کرده‌اند.

منابع کمیسیون اروپا همچنین از احتمال خرید بیشتر محصولات کشاورزی و تسلیحات از ایالات متحده صحبت می‌کنند.

آیا اروپا باید خودکفاتر باشد؟

در همین حال، مکرون مدت‌هاست در پی پیشبرد سیاستی است که آن را «استقلال استراتژیک» می‌نامد. منظور این است که اروپا باید اساسا یاد بگیرد که برای بقای خود، خودکفاتر باشد.

او بهار امسال گفت: «اروپا... ممکن است بمیرد و این کاملا به انتخاب‌های ما بستگی دارد.»

همه‌گیری کووید به اروپاییان نشان داد که چقدر به واردات چینی مانند دارو وابسته هستند. حمله ولادیمیر پوتین به اوکراین، وابستگی بیش از حد اروپا به انرژی روسیه را آشکار کرد.

مکرون اکنون در مورد اهداف اصلی ایالات متحده آشکارا هشدار می‌دهد: «برای ایالات متحده آمریکا دو اولویت مطرح است. اول خود ایالات متحده آمریکا، و این هدفی مشروع است، و دوم، مساله چین. و برای آن کشور مساله اروپا در سال‌ها و دهه‌های آینده یک اولویت ژئوپلیتیکی نیست.»

بازگشت ترامپ به کاخ سفید باعث می‌شود تا رهبران اروپایی به نقاط ضعف کل این قاره فکر کنند.

پرسش بزرگ در مورد دفاع

وقتی صحبت از دفاع به میان می‌آید، اصرار ترامپ بر اینکه اروپاییان باید در این زمینه بیشترهزینه کنند به طور کلی پذیرفته شده است (این که چه مقدار باید هزینه کنند، موضوع مباحثات داغ شده است). اما در حالیکه ترامپ در مورد افزایش هزینه نسبت به تولید ناخالص داخلی صحبت می‌کند، اروپاییان در حال بحث در این مورد هستند که چگونه بودجه دفاعی خود را عاقلانه‌تر و با اتحاد بیشتر در راستای تقویت امنیت قاره هزینه کنند.

امانوئل مکرون خواهان سیاست مشترک در صنایع دفاعی در سراسر اتحادیه اروپا شده است. او می‌گوید که جنگ در اوکراین نشان داد که «تکه‌تکه بودن ما یک نقطه ضعف است... ما به عنوان اروپاییان دریافتیم که کالیبر تفنگ‌هایمان یکی نیست، موشک‌هایمان با هم مطابقت ندارند.»

اروپا نگران است که ممکن است برخلاف بایدن، ترامپ نخواهد همچنان کمک‌کننده اصلی نظامی به اوکراین باشد.

رهبران اتحادیه اروپا از بریتانیا - یکی از دو قدرت بزرگ نظامی اروپا – به یک نشست غیررسمی در ماه آینده دعوت کرده‌اند تا درباره همکاری موثرتر در زمینه امنیت و دفاع مشترک به تبادل نظر بپردازند.

کایا کالاس، مسئول امور دفاعی اتحادیه اروپا و نخست‌وزیر سابق استونی، معتقد است که وحدت هدف اروپا امری لازم است. او گفته است: «ما باید به صورت متحد عمل کنیم. در چنین صورتی، ما قوی هستیم، در صحنه جهانی نیز جدی گرفته می‌شویم.»

اروپای امروز ضعیف‌تر و شکسته‌تر شده است؟

تحلیلگرانی هستند که معتقدند اروپا برای مقابله با ترامپ شماره دو در وضعیتی بسیار ضعیف‌‌تر و شکسته‌تر نسبت به سال ۲۰۱۶، سالی که ترامپ برای اولین دوره ریاست جمهوری انتخاب شد، قرار دارد. پاسخ من این است: هم بله و هم نه!

بله چون همانطور که در این مقاله ذکر شد، اروپا اکنون گرفتار کندی رشد اقتصادی و بی‌ثباتی سیاسی است.

در بسیاری از کشورهای اروپایی احزاب پوپولیست ملی‌گرا و مردد نسبت به عضویت در اتحادیه اروپا در بسیاری از کشورهای اروپایی در حال قدرت گرفتن هستند. برخی از آنها مانند ای دف دی در آلمان، رویکرد ملایمی نسبت به مسکو دارند در حالیکه برخی دیگر مانند جورجیا ملونی، نخست وزیر ایتالیا، ممکن است وسوسه شوند که به جای تقویت اتحاد با اروپا، روابط با آمریکای ترامپ را در اولویت قرار دهند.

اما مراقب باشید که به رویکرد ترامپ به اروپا پس از انتخاب در اولین دوره ریاست جمهوری با عینک خوشبینی نگاه نکنید.

از نظر مالی، در آن زمان کشورهای شمال اروپا قطعاً عملکردی بهتر از حالا داشتند اما از لحاظ وحدت سیاسی، بحران مهاجران در سال ۲۰۱۵ باعث شکاف عمیق در میان کشورهای قاره شده بود.

احزاب پوپولیستی مردد نسبت به عضویت در اتحادیه اروپا نیز پس از رای‌گیری برگزیت در حال صعود بودند.

در ژوئن ۲۰۱۶، بسیاری پیش‌بینی می‌کردند که به زودی کشورهای دیگری اتحادیه اروپا را ترک خواهند کرد و این اتحادیه از هم خواهد پاشید.

اما با رسیدن به سال ۲۰۲۵، اتحادیه اروپا برگزیت، همه‌گیری کووید، بحران مهاجرت و اولین دوره ریاست جمهوری ترامپ را پشت سر گذاشته است و کشورهای اروپایی در پی تهاجم تمام عیار روسیه به اوکراین متحدتر شده‌اند.

در واقع این بحران‌های پیاپی به معنی زمین خوردن‌های موقتی بود و اتحادیه اروپا همچنان پابرجاست. زخم برگزیت هم با گذشت زمان بهبود یافته است.

اتحادیه اروپا بریتانیای پس از برگزیت را متحد نزدیکی می‌داند که ارزش‌های مشابهی در دنیایی دارد که با خطرات چین جاه‌طلب، روسیه توسعه‌طلب و رئیس‌جمهور غیرقابل پیش‌بینی آمریکا مواجه است.

در همین حال، اگرچه ناتو نگران تعهد ترامپ به این سازمان است، اما از نظر نظامی و ژئواستراتژیکی با عضویت سوئد و فنلاند، همسایه روسیه، پس از تهاجم پوتین به اوکراین، تقویت شده است.

احتمال دارد - و این فقط یک احتمال است - که ترامپ این بار شاهد اختلافات کمتری با اروپا باشد که باعث نومیدی او شود.

این اروپایی است که نیاز به بودجه بیشتر دفاعی را، آنطور که او می‌خواهد، درک کرده است. آن ‌طور که او انتظار دارد، نسبت به چین بسیار محتاط‌تر است، و آن‌طور که او ترجیح می‌دهد در صحنه سیاست بیشتر به سمت راست گرایش یافته است.

آیا این اروپایی هم هست که اگر رهبرانش احساس کنند که ترامپ از حد و مرز مشخصی عبور کرده، در برابر او بایستند؟ چه بر سر حقوق بشر یا آزادی بیان باشد و چه در سر و کله زدن با دیکتاتورها.

فصل بعدی در روابط بین دوست-دشمن‌های دو سوی اتلانتیک در حال نوشته شدن است.