چین در حال ساخت بزرگترین سد برق‌آبی جهان است، چرا هند نگران است؟

چین ساخت آنچه را که قرار است بزرگ‌ترین سد برق‌آبی جهان باشد، در قلمروی تبت آغاز کرده‌ است؛ پروژه‌ای که موجب بروز نگرانی‌هایی در هند و بنگلادش شده است.

لی چیانگ نخست‌وزیر چین، در مراسم افتتاح ساخت این سد بر رودخانه یارلونگ تسانگپو شرکت کرد.

این رودخانه از فلات تبت عبور می‌کند. این پروژه به دلیل تأثیر احتمالی آن بر زندگی میلیون‌ها نفر از ساکنان هند و بنگلادش در پایین‌دست رودخانه، و همچنین اثراتی که بر محیط زیست اطراف رودخانه و ساکنان محلی تبتی خواهد داشت، مورد انتقاد قرار گرفته است.

پکن می‌گوید این طرح که برآورد می‌شود ۱.۲ تریلیون یوان (معادل ۱۶۷ میلیارد دلار) هزینه داشته باشد، اولویت را به حفاظت زیست‌محیطی می‌دهد و موجب شکوفایی محلی خواهد شد.

هنگامی که این پروژه - که با نام ایستگاه برق‌آبی موتوآ نیز شناخته می‌شود - به اتمام برسد، از سد «سه ‌دره» پیشی خواهد گرفت و به بزرگ‌ترین سد جهان تبدیل خواهد شد و می‌تواند سه برابر بیشتر انرژی تولید کند.

کارشناسان و مقام‌ها هشدار داده‌اند که این سد جدید ممکن است چین را قادر سازد کنترل یا انحراف مسیر رودخانه فرامرزی یارلونگ تسانگپو را در دست گیرد؛ رودخانه‌ای که به سمت جنوب، به ایالت‌های آروناچال پرادش و آسام در هند و سپس بنگلادش جریان دارد، جایی که وارد رودخانه‌های شیانگ، براهماپوترا و جامونا می‌شود.

در گزارشی که در سال ۲۰۲۰ توسط مؤسسه لووی، اندیشکده‌ای مستقر در استرالیا، منتشر شد، آمده است: «کنترل این رودخانه‌ها [در فلات تبت] عملاً به چین اجازه می‌دهد که اقتصاد هند را تحت فشار قرار دهد.»

پما خاندو، سروزیر ایالت آروناچال پرادش، در اوایل ماه جاری در مصاحبه‌ای با خبرگزاری پی‌تی‌آی ابراز نگرانی کرد که ممکن است رودخانه‌های شیانگ و براهماپوترا پس از تکمیل سد، «تا حد زیادی خشک شوند».

او افزود: «این سد قرار است تهدیدی برای موجودیت قبایل ما و معیشت‌مان باشد. این موضوع کاملاً جدی است، زیرا چین حتی ممکن است از این سد به‌عنوان نوعی «بمب آبی» استفاده کند.»

او گفت: «فرض کنید این سد ساخته شده و ناگهان آب آزاد شود، تمام منطقه سیانگ ما نابود خواهد شد. به‌ویژه، قبیله آدی و گروه‌های مشابه... همه دارایی‌ها، زمین‌ها و به‌خصوص جان انسان‌هایشان تحت تأثیرات ویرانگری قرار خواهند گرفت.»

در ماه ژانویه، سخنگوی وزارت امور خارجه هند اعلام کرد که نگرانی‌هایی را درباره تأثیر سدهای غول‌آسا با چین در میان گذاشته‌اند و از پکن خواسته‌اند «اطمینان حاصل کند که منافع مناطق پایین‌دست آسیب نبیند». همچنین بر «لزوم شفافیت و مشورت با کشورهای پایین‌دست» تأکید شده است.

هند قصد دارد سد برق‌آبی‌ بر رودخانه شیانگ بسازد تا در برابر آزادسازی ناگهانی آب از سوی سد چین، نقش مانع داشته و مانع از وقوع سیل در مناطق خود شود.

وزارت امور خارجه چین پیش‌تر در سال ۲۰۲۰ در پاسخ به هند گفته بود که چین «حق قانونی» برای احداث سد بر این رودخانه دارد و تأثیرات پایین‌دستی را در نظر گرفته است.

بنگلادش نیز در ماه فوریه نگرانی خود را نسبت به این پروژه ابراز کرد و مقام‌های این کشور نامه‌ای رسمی به پکن فرستادند و اطلاعات بیشتری درباره سد درخواست کردند.

مقام‌های چینی از مدت‌ها پیش چشم به پتانسیل برق‌آبی محل احداث این سد در منطقه خودمختار تبت دوخته بودند.

این سد در دره‌ای عظیم واقع شده که گفته می‌شود عمیق‌ترین و بلندترین دره خشکی در جهان است، در بخشی از مسیر رودخانه یارلونگ تسانگپو - طولانی‌ترین رودخانه تبت - جایی که این رودخانه پیچ تندی به دور کوه نامچا باروا می‌زند.

در حین این پیچ - که با عنوان «پیچ بزرگ» شناخته می‌شود - رودخانه صدها متر از ارتفاع خود را از دست می‌دهد.

گزارش‌های پیشین حاکی از آن بود که مقام‌ها قصد دارند چند تونل به طول ۲۰ کیلومتر از طریق کوه نامچا باروا حفر کنند تا بخشی از آب رودخانه را منحرف کنند.

گزارش خبرگزاری شین‌هوا خاطرنشان می‌کند مهندسان عملیات «صاف‌سازی» و «انحراف آب از طریق تونل‌ها» را انجام خواهند داد تا پنج نیروگاه برق‌آبی پلکانی احداث شود.

شین‌هوا همچنین گزارش داد که برق تولیدی این سد عمدتاً از منطقه خارج شده و در مناطق دیگر استفاده خواهد شد، در حالی که نیازهای تبت نیز در نظر گرفته خواهد شد.

چین مدت‌هاست که به دره‌های پرشیب و رودخانه‌های عظیم در غرب روستایی - جایی که سرزمین‌های تبتی واقع شده‌اند - چشم دوخته تا سدهای غول‌پیکر و ایستگاه‌های برق‌آبی‌ بسازد که بتوانند برق موردنیاز کلان‌شهرهای پرمصرف شرق کشور را تأمین کنند. شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، شخصاً این سیاست را با عنوان «شی‌دیان‌دونگ‌سونگ» یا «فرستادن برق غرب به شرق» پیش برده است.

دولت چین و رسانه‌های دولتی این سدها را به‌عنوان راه‌حلی برد-برد معرفی کرده‌اند که آلودگی را کاهش داده و انرژی پاک تولید می‌کند، در حالی که به ارتقای وضعیت زندگی روستاییان تبتی نیز کمک می‌کند.

اما فعالان می‌گویند این سدها نمونه تازه‌ای از بهره‌برداری پکن از تبتی‌ها و سرزمین‌شان هستند و اعتراض‌های گذشته سرکوب شده‌اند.

سال گذشته، دولت چین صدها تبتی را که علیه یک سد دیگر اعتراض کرده بودند، بازداشت کرد. طبق اطلاعات و ویدئوهای راستی‌آزمایی‌شده‌ای که به دست بی‌بی‌سی رسیده، این سرکوب با دستگیری و ضرب و شتم معترضان همراه بود که برخی از آن‌ها به‌شدت زخمی شدند.

همچنین نگرانی‌هایی زیست‌محیطی در مورد غرق‌شدن دره‌های تبتی مشهور به تنوع زیستی‌شان، و خطرات احتمالی ساخت سد در منطقه‌ای با گسل‌های زمین‌لرزه‌ای وجود دارد.