روز جهانی گربه‌ها؛ شعار امسال: مناسب سازی خانه و خیابان

هشتم اوت (امسال مصادف با ۱۷ مرداد) در تقویم غیررسمی ‌جهان به نام گربه‌ها نام‌گذاری شده است. ۲۳ سال پیش، این روز به پیشنهاد صندوق بین‌المللی رفاه حیوانات و گروه‌های حامی رفاه حیوانات به این اسم نامگذاری شد، نه صرفا روزی برای قدردانی ظاهری با یک جایزه به این «نرم‌پشمالوها» بلکه برای افزایش توجه عمومی به ضرورت به سرپرستی گرفتن گربه‌های بی‌خانمان، واکسیناسیون و مراقبت‌های ابتدایی از گربه‌ها.

پیش‌تر تمرکز «روز جهانی گربه» روی شادی و اشتراک تجربه بود، اما موسسه بریتانیایی متولی این روز می‌خواهد امسال این شادی را با تشویق به «مناسب‌سازی» خانه و خیابان به اقدامی عملی تبدیل کند. کمیته‌ها و خیریه‌ها از مردم می‌خواهند که «گربه‌دوستی» را از این روز خاص، به عادتی روزانه تبدیل کنند و شعار امسال هم بر اساس همین تصمیم و ایده است.

محبوبیت گربه در ایران؛ از کوچه و بازار تا ادبیات

گربه‌ها در ایران چه در خیابان‌ و چه خانه‌ها حاضر و ناظرند و ردپای آنها قرن‌هاست در فرهنگ شفاهی و ادبیات ایران دیده می‌‌شود؛ از مثل‌‌ها و متل‌ها، باورهای عامیانه تا خاطرات میان‌نسلی و قصیده طنز انتقادی «موش و گربه» اثر عبید زاکانی، حضور گربه‌ها ملموس بوده و هست.

این‌ روزها اما نقش پررنگ‌تری درشبکه‌های اجتماعی نیز پیدا کرده‌اند و به چهره‌های محبوب و مشهوری با صفحات مختص به خودشان بدل شده‌اند.

در ادبیات کهن و معاصر فارسی، گربه هم به‌صورت مستقیم و هم به‌عنوان نمادی استفاده شده است. مثلا در متون سنتی حیوانات اغلب به مثابه نمادهایی اخلاقی یا روایی وارد شده‌اند؛ حکایت «موش و گربه» که در قالب حکایت‌ها و منظومه‌های عامیانه بازتولید شده، نمونه‌ای از حضور گربه در فضاهای حکایتی است.

در جایی ناصر خسرو می‌گوید:

«گربه مسکین اگر پر داشتی / تخم گنجشک از زمین برمی‌داشتی»

یا سنایی:

«تا بود گربه در کمان و کمین / موش را گلشن است زیر زمین»

در متون معاصر هم گاه تصویر گربه برای اشاره به عواطف شخصی، تنهایی یا هم‌نشینی به‌کار رفته است.

در ادبیات معاصر غرب نیز «چشر» در آلیس در سرزمین عجایب، «پلوتون» در داستان گربه سیاه ادگار آلن پو و «بیهموت» در رمان مرشد و مارگاریتا اثرمیخاییل بولگاکف، هر کدام نشان‌ می‌دهند که نویسندگان چگونه از گربه برای ایجاد رمز، طنز یا ترس در فضای کارهایشان استفاده کرده‌اند.

پیوند روزمره: چگونه گربه‌ها در زندگی انسانی نقش عملی دارند

باور عمومی ممکن است گربه را «آرام‌بخش» بداند، ولی اگر بخواهیم از نگاه علمی به مکانیسمِ ارتباط نگاه کنیم، بسیاری از کارشناسان می‌گویند نوازش گربه، شنیدن خرخر او و صرف وقت مشترک، رفتاری است که باعث «کاهش هجوم اضطراب آنی و ایجاد نوعی بازگشت توجه» می‌شود.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که نگهداری از حیوانات خانگی از جمله سگ و گربه می‌تواند در بعضی افراد به کاهش اضطراب و در نتیجه فشارخون کمک کند.

در مقایسه با سگ، گربه‌ها برای افرادی که زمان محدودی دارند، انتخاب مناسب‌تری به‌نظر می‌رسند، چون ماهیت مستقل‌ترشان نیاز به مراقبت روزانه کم‌تری دارد.

بهترین شهرها برای گربه‌های خیابانی

از استانبول در ترکیه اغلب به عنوان بهترین شهر برای گربه‌های بی‌خانمان یاد می‌شود. مراقبت و مدارای جمعی نسبت به این جانداران، نام این شهر ترکیه را برجسته کرده است. آتن، توکیو و چند جزیره یونان هم از جمله محیط‌های مناسب و دوست‌دار گربه تلقی می‌شوند.

فعالان حقوق حیوانات در ایران هم در سال‌های گذشته برای ایجاد آگا‌هی‌ درباره چگونگی تعامل مناسب با حیوانات بی‌سرپرست تلاش گسترده‌ای کرده‌‌اند.

تهران به‌عنوان یک ابرشهر ده میلیونی، میزبان هزاران سگ و گربه است.

کارشناسان می‌گویند یکی از موثرترین راهکارهای انسانی برای کنترل و بهبود زندگی حیوانات خیابانی «جمع‌آوری، عقیم‌سازی، واکسیناسیون و واگذاری» است و غذارسانی مدیریت‌نشده را مخرب می‌دانند.

نامداران گربه‌دوست

قلمروی هنر و ادبیات پر است از چهره‌هایی که به‌صراحت گربه‌دوست بودند و گربه‌ها در زندگی و کار خلاقانه این افراد حضورِ و نقش برجسته‌ای داشته‌اند.

«شوپت»، گربه‌ کارل لاگرفلد، طراح مد به یک پدیده رسانه‌ای تبدیل شد.

«جوراب»، گربه بیل کلینتون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا هم مورد توجه بود و وینستون چرچیل، نخست‌وزیر پرآوازه بریتانیا بسیار به گربه علاقه داشت.

ارنست همینگوی با ۲۳ گربه، از معروف‌ترین گربه‌دوستان تاریخ است.

مارک تواین، نویسنده آمریکایی در طول زندگی‌ خود دست‌کم ۱۹ گربه داشت. او گفته است: «اگر می‌شد انسان را با گربه جفت کرد، نسل انسان بهتر می‌شد، اما گربه بد‌تر...»

ارنست همینگوی، داستان‌نویس آمریکایی با ۲۳ گربه در خانه‌اش در کی‌وست یکی از معروف‌ترین گربه‌دوستان ادبی است.

تی.اس.الیوت، شاعر و نمایشنامه‌نویس برجسته آمریکایی-بریتانیایی مجموعه معروف «گربه‌های اهل عمل» را نوشت که بعدها بر آن موزیک «گربه‌ها» ساخته شد.

۱۰ گربه با فِرِدی مرکوری، خواننده و آهنگساز اسطوره‌ای زندگی می‌کردند و او ترانه «دلیله» را برای گربه محبوبش به همین نام خواند.

گربه‌های تیلور سوییفت، جنیفر لوپز و کیتی پری هم منتظر ترانه‌ای به نام خودشان هستند.

گربه‌های نامدار دنیا؛ از اینترنت تا خیابان

حالت صورت و کارهای بامزه و گاه خارق‌العاده یک گربه می‌تواند این روزها شهرت تصویری را در شبکه‌های اجتماعی به‌وجود بیاورد و حتی تبدیل به برندهای دیجیتال و تجاری شود.

نمونه‌هایی مثل «مارو» گربه ژاپنی با ویدیوهایش در یوتیوب و شبکه‌های اجتماعی میلیون‌ها بازدید گرفت و نشان داد یک گربه چطور به ستاره تبدیل شده و قراردادهای میلیونی امضا می‌کند.

اما گربه‌هایی مثل «باب» از کتاب و فیلم «گربه خیابانی به نام باب» هم هستند که به‌خاطر کارهای فوق‌العاده‌شان (کمک به یک نوازنده خیابانی) به نماد بازپروری و تغییر زندگی تبدیل می‌شوند.

یا «سایمون» تنها گربه‌ای که مدال دیکین را در جنگ جهانی دریافت کرد.

شخصیت‌های کارتونی مثل گارفیلد، تامی در «تام و جری»، لوسیفر در سیندرلا، «فیگارو» یا گربه نره در داستان پینوکیو، خانواده «گربه های اشرافی» و «مخمل» خونه مادربزرگه هم از شناخته‌شده‌ترین گربه‌های فرهنگ عامه هستند.