چند نکته در مورد جنجال مستند ترامپ که به استعفای مدیران ارشد بی‌بی‌سی انجامید

بی‌بی‌سی پس از آن‌که مدیرکل و مدیر بخش خبر آن استعفا دادند و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا این سازمان را به شکایت یک میلیارد دلاری تهدید کرد، با بحرانی جدی مواجه شده است.

این سازمان پس از آن هدف انتقاد قرار گرفت که گفته شد برنامه مستندی از مجموعه «پانوراما» با ویرایش سخنرانی ترامپ، بینندگان را گمراه کرده و طوری نشان داده است که گویی او مردم را آشکارا به حمله به ساختمان کنگره آمریکا تشویق کرده است.

سمیر شاه، رئیس هیئت‌ امنای بی‌بی‌سی بابت آنچه «خطای قضاوت» خواند، پوزش خواست.

آقای ترامپ درخواست کرده است که این گزارش پس گرفته شود، عذرخواهی رسمی صورت گیرد و غرامت پرداخت شود. او برای پاسخ، تا روز جمعه به بی‌بی‌سی مهلت داده است.

نگرانی‌ها درباره مستند دونالد ترامپ زمانی بالا گرفت که یادداشتی محرمانه و داخلی در روزنامه تلگراف منتشر شد.

در این یادداشت علاوه بر انتقاد از مستند مربوط به آقای ترامپ، به نحوه پوشش بی‌بی‌سی درباره مسائل مربوط به افراد ترنس و همچنین پوشش بخش عربی بی‌بی‌سی از جنگ اسرائیل و غزه نیز ایراد گرفته شده بود.

تیم دیوی، مدیرکل بی‌بی‌سی، و دبرا ترنس، مدیر بخش خبر این سازمان، روز یکشنبه استعفای خود را اعلام کردند.

هر دو مدیر یاد شده در ایمیل‌هایی که برای کارکنان ارسال شد، اذعان کردند که در روند تولید اشتباهاتی صورت گرفته است.

تیم دیوی و دبورا ترنس چه کسانی هستند؟

تیم دیوی در سپتامبر ۲۰۲۰ به عنوان مدیرکل بی‌بی‌سی منصوب شد. او مسئول نظارت بر خدمات این سازمان و هدایت بخش‌های تحریریه، اجرایی و تولید محتوا بود.

آقای دیوی پیش از آن نیز برای بی‌بی‌سی چهره‌ای آشنا بود؛ او هفت سال ریاست «بی‌بی‌سی استودیوز» را بر عهده داشت.

او پیش از پیوستن به این سازمان، در شرکت‌های پراکتر اند گمبل و پپسی‌ فعالیت می‌کرد.

دبرا ترنس از سال ۲۰۲۲ مدیرعامل بخش خبر بی‌بی‌سی بود و بر تمامی برنامه‌های خبری سازمان نظارت داشت.

او مدیریت تیمی حدود شش هزار نفره را بر عهده داشت که برای نزدیک به پانصد میلیون نفر در سراسر جهان و به بیش از چهل زبان برنامه پخش می‌کنند.

دلیل استعفا چه بود؟

استعفای این دو مدیر پس از جنجال پیرامون مستند پانوراما با عنوان «ترامپ: فرصتی دوباره؟» صورت گرفت؛ برنامه‌ای که یک هفته پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده پخش شد.

خانم ترنس در بیانیه‌ای اعلام کرد: «جدال مداوم پیرامون برنامه‌ پانوراما درباره رئیس‌جمهور ترامپ به مرحله‌ای رسیده است که به بی‌بی‌سی، نهادی که برایم بسیار ارزشمند است آسیب می‌زند.»

او افزود: «به عنوان مدیر اجرایی بخش خبر بی‌بی‌سی، مسئولیت نهایی بر عهده‌ من است و دیشب تصمیم گرفتم استعفای خود را به مدیرکل ارائه کنم.»

او همچنین تأکید کرد: «هرچند اشتباهاتی صورت گرفته، اما می‌خواهم کاملا روشن کنم که اتهامات اخیر مبنی بر اینکه بخش خبر بی‌بی‌سی به‌صورت سازمانی جانبدارانه عمل می‌کند، نادرست است.»

تیم دیوی نیز در بیانیه‌ خود مستقیما به مستند پانوراما اشاره نکرد، اما گفت: «اگرچه دلیل‌های دیگری هم وجود دارد، ولی نمی‌توان انکار کرد که بحث‌های اخیر درباره بخش خبر بی‌بی‌سی در تصمیم من نقش داشته است.»

او افزود: «به طور کلی بی‌بی‌سی عملکرد خوبی دارد، اما برخی خطاها صورت گرفته و من به عنوان مدیرکل باید مسئولیت نهایی را بپذیرم.»

محتوای مستند ترامپ چه بود؟

مستند «پانوراما» با عنوان «ترامپ: فرصتی دوباره؟» در روز بیست‌وهشتم مهرماه سال ۱۴۰۳ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۴ میلادی)، تنها چند روز پیش از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در بریتانیا پخش شد.

هفته گذشته روزنامه «تلگراف» گزارشی منتشر کرد و خبر داد که به یادداشتی محرمانه از مایکل پرسکات، مشاور مستقل پیشین در کمیته استانداردهای سردبیری بی‌بی‌سی، دست یافته است. او در خردادماه از سمت خود استعفا داده و گفته بود این یادداشت را «از سر ناامیدی نسبت به بی‌عملی مدیران بی‌بی‌سی» نوشته است.

در این یادداشت آمده بود که برنامه یک‌ساعته پانوراما بخش‌هایی از سخنرانی ترامپ را طوری به هم متصل کرده که به نظر می‌رسید او به وضوح مردم را به شورش در کنگره آمریکا در دی‌ماه ۱۳۹۹ (ژانویه ۲۰۲۱) ترغیب می‌کند.

ترامپ در سخنرانی خود در ششم دی‌ماه ۱۳۹۹ در واشنگتن گفته بود: «ما به سوی ساختمان کنگره خواهیم رفت و نمایندگان و سناتورهای شجاع خود را تشویق خواهیم کرد.»

اما در نسخه ویرایش‌شده مستند، به نظر می‌آید که او گفته است: «ما به سوی ساختمان کنگره خواهیم رفت… من هم با شما خواهم بود. و می‌جنگیم. با تمام قوا می‌جنگیم.»

دو بخش از سخنرانی که در این برنامه به هم متصل شده بودند، بیش از پنجاه دقیقه از یکدیگر فاصله داشتند.

عبارت «با تمام قوا می‌جنگیم» از بخشی گرفته شده بود که ترامپ درباره «فساد» در انتخابات آمریکا سخن می‌گفت. او در مجموع در آن سخنرانی واژه «جنگ» یا «مبارزه» را بیست بار به کار برده بود.

در آن یادداشت آمده بود که «تحریف رویدادهای آن روز در برنامه پانوراما» موجب می‌شود بینندگان بپرسند: «چرا باید به بی‌بی‌سی اعتماد کرد و سرانجام این روند به کجا خواهد انجامید؟»

یادداشت ادامه می‌دهد که هنگامی که موضوع با مدیران مطرح شد، آنان «نپذیرفتند که تخطی از اصول حرفه‌ای رخ داده است.»

سمیر شاه در نامه‌ای به رئیس کمیته فرهنگ، رسانه و ورزش مجلس عوام بریتانیا در تاریخ بیستم آبان (۱۰ نوامبر) نوشت که بی‌بی‌سی از زمان انتشار گزارش روزنامه تلگراف، بیش از پانصد شکایت دریافت کرده است.

او افزود: «این رویداد سبب شد که بی‌بی‌سی بار دیگر در عملکرد خود تامل کند. نتیجه این بررسی آن است که ما می‌پذیریم نحوه ویرایش سخنرانی به‌گونه‌ای بود که برداشت دعوت مستقیم به خشونت را ایجاد می‌کرد. بی‌بی‌سی بابت این خطای قضاوت پوزش می‌طلبد.»

آقای شاه همچنین بر تعهد خود به حفظ بی‌طرفی و استقلال این سازمان تاکید کرد وگفت «شخصا اطمینان خواهم داد که بی‌بی‌سی همچنان اقدامات لازم را برای حفظ اعتماد افکار عمومی انجام دهد.»

واکنش ترامپ

پس از آن‌که تیم دیوی مدیرکل و دبرا ترنس مدیر بخش خبر بی‌بی‌سی در روز یکشنبه استعفا دادند، دونالد ترامپ اعلام کرد مدیران ارشد بی‌بی‌سی در حال کناره‌گیری یا برکناری هستند «چون افشا شده که سخنرانی بسیار خوب و کامل من در ششم ژانویه را دست‌کاری کرده‌اند.»

وکلای او نامه‌ای به بی‌بی‌سی فرستاده‌اند که تهدید به اقدام قضایی کرده است.

در این نامه سه خواسته مطرح شده است:

در این نامه آمده است که بی‌بی‌سی باید روز جمعه بیست‌وچهارم آبان (۱۴ نوامبر) تا ساعت ده شب به وقت گرینویچ، پاسخ دهد.

در پایان نامه هشدار داده شده است که در صورت بی‌اعتنایی، رئیس‌جمهور «حقوق قانونی خود را اعمال خواهد کرد… از جمله با طرح شکایت قضایی به مبلغی نه کمتر از یک میلیارد دلار خسارت.»

بی‌بی‌سی اعلام کرده است که در زمان مناسب پاسخ خواهد داد.

چرا تیم دیوی در این زمان استعفا داد؟

تیم دیوی طی پنج سال مدیریت خود بر بی‌بی‌سی با رسوایی‌ها و بحران‌های متعددی روبه‌رو شد؛ از جمله اختلاف با گری لینه‌کر، جنجال باب وایلن در جشنواره‌ گلاستنبری، مستند «غزه: چگونه در منطقه‌ی جنگی زنده بمانیم» و تخلفات چند مجری سرشناس.

برخی رسانه‌ها به او لقب «تیم تفلون» داده بودند، چون به نظر می‌رسید هیچ بحران یا انتقادی به او آسیب نمی‌زند.

دیوی تلاش داشت بحران اخیر را نیز پشت سر بگذارد، اما ماجرا شدت گرفت.

این اتفاق در زمانی حساس برای سازمان رخ می‌دهد، چرا که دولت بریتانیا در حال بازنگری منشور سلطنتی بی‌بی‌سی است، سندی که اساسا حق موجودیت این سازمان را تعیین می‌کند. دوره فعلی این منشور در سال ۲۰۲۷ به پایان می‌رسد.

او در بیانیه‌ استعفا گفت: «شاید بپرسید چرا اکنون؟ چرا در این زمان؟»

دیوی اظهار داشت که همواره از بی‌بی‌سی حمایت کرده و موفقیت آن برایش اهمیت فراوانی دارد.

«به همین دلیل می‌خواهم بهترین شرایط را برای مدیرکل جدید فراهم کنم تا بتواند در تدوین منشور سلطنتی آینده نقش مثبتی ایفا کند. امیدوارم از این پس گفت‌وگویی منطقی و آرام درباره‌ آینده‌ بی‌بی‌سی شکل بگیرد.»

او افزود: «اکنون فرصتی فراهم شده تا مدیرکل جدید در تعیین مسیر آینده نقش‌آفرینی کند. باور دارم بی‌بی‌سی در موقعیتی قدرتمند برای پیشرفت قرار دارد.»

جانشین تیم دیوی چگونه انتخاب خواهد شد؟

مدیرکل بی‌بی‌سی توسط هیئت مدیره بی‌بی‌سی منصوب می‌شود؛ هیئتی که وظیفه دارد بر تحقق ماموریت و اهداف عمومی این سازمان نظارت کند.

ریاست هیئت مدیره بر عهده‌ سمیر شاه است که یکی از ده عضو غیراجرایی این گروه محسوب می‌شود. افزون بر این، هیئت مدیره چهار عضو اجرایی دارد که مدیرکل یکی از آن‌هاست.

هنگامی که دیوی در سال ۲۰۲۰ منصوب شد، فرآیند انتخاب او توسط کمیته‌ انتصابات هیئت مدیره بی‌بی‌سی انجام گرفت.

انتصاب مدیرکل طبق مفاد منشور بی‌بی‌سی صورت می‌گیرد. جایگزین دیوی هجدهمین مدیرکل در تاریخ ۱۰۳ ساله‌ این سازمان خواهد بود.

گزینه‌های حقوقی ترامپ کدامند؟

وکیل دونالد ترامپ گفته است او قصد دارد از بی‌بی‌سی به اتهام افترا در ایالت زادگاه خود، فلوریدا، شکایت کند.

جاشوا روزنبرگ، کارشناس حقوقی در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی گفت: «دادگاه‌های آمریکا معمولا احترام زیادی برای آزادی بیان قائل هستند.»

او افزود: «شخصی در موقعیت ترامپ باید ثابت کند که متهم، از روی سونیت عمل کرده است.»

آقای ترامپ همچنین باید نشان دهد که از آن برنامه زیان قابل‌توجهی دیده است.

او گفت: «بنابراین محدودیت‌هایی برای شکایت وجود دارد و بی‌بی‌سی می‌تواند استدلال‌های قانونی خود را مطرح کند. اما باید دید در عمل چه رخ می‌دهد.»

در موارد مشابه، برخی رسانه‌های آمریکایی هنگامی که با تهدید حقوقی آقای ترامپ روبه‌رو شدند، تصمیم گرفتند پیش از رسیدن پرونده به دادگاه، با پرداخت مبالغ کلان مصالحه کنند.

شرکت رسانه‌ای «پارامونت گلوبال» برای پایان دادن به اختلافی پیرامون مصاحبه‌ای با کامالا هریس، معاون پیشین رئیس‌جمهور، شانزده میلیون دلار پرداخت کرد.

شبکه ای‌بی‌سی نیوز نیز پس از آنکه یکی از مجریانش به غلط گفته بود آقای ترامپ در یک پرونده مدنی «مسئول تجاوز» شناخته است، مبلغ ۱۵ میلیون دلار به او پرداخت کرد.

کریس رادی، بنیان‌گذار و مدیرعامل رسانه محافظه‌کار نیوزمکس و از نزدیکان آقای ترامپ، گفت که با قوانین مربوط به افترا در ایالت فلوریدا کاملا آشناست و «کاملا اطمینان دارد» که اگر پرونده به دادگاه برسد، بی‌بی‌سی پیروز خواهد شد.

او افزود: «بی‌بی‌سی پیروز می‌شود، چون قوانین فلوریدا حمایت گسترده‌ای از رسانه‌ها و آزادی بیان می‌کند. مسئله این است که بسیاری از رسانه‌ها ترجیح می‌دهند از جنجال‌های رسانه‌ای چنین پرونده‌هایی دور بمانند.»

آقای ترامپ همچنین باید ثابت کند که بخش مربوط به برنامهٔ پانوراما در ایالت فلوریدا در دسترس بوده است.

وکیل او گفته است: «اظهارات ساختگی پخش‌شده از سوی بی‌بی‌سی در شبکه‌های گوناگون اینترنتی به‌طور گسترده منتشر شده و به ده‌ها میلیون نفر در سراسر جهان رسیده است.»

این موضوع به‌طور گسترده در رسانه‌ها بازتاب یافته و بخش مورد بحث از برنامه پانوراما در روزهای اخیر در فضای مجازی در دسترس بوده است، اما مشخص نیست که آیا این قسمت در آمریکا توسط بی‌بی‌سی پخش شده یا بصورت آنلاین در دسترس قرار گرفته است.