آیا روسیه پایگاه‌های نظامی خود در سوریه را از دست می‌دهد؟

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، مدت‌ها پیش از آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱، حامی وفادار بشار اسد، رئیس‌جمهور وقت سوریه بود.

از سپتامبر ۲۰۱۵، یک نیروی نظامی گسترده روسیه در سوریه مستقر شده است تا به رژیم سوریه برای دفاع در برابر پیشروی نیروهای شورشی کمک کند.

دو پایگاه نظامی بزرگ روسیه در سوریه، پایگاه دریایی طرطوس و پایگاه هوایی حمیمیم هستند که حدود ۲۰ کیلومتر در جنوب شرق لاذقیه قرار دارند.

اکنون که اسد از سوریه فرار کرده و دولت او سقوط کرده است، رسانه‌های روسیه مملو از گمانه‌زنی‌ها درباره سرنوشت تجهیزات گران‌قیمت نظامی، کشتی‌ها، وسایل نقلیه و حدود ۷هزار و ۵۰۰ پرسنل شده‌اند.

اگرچه تخمین‌های مختلفی در مورد تعداد دقیق پرسنل و تجهیزات باقی‌مانده وجود دارد، واقعیت این است که روسیه با مشکلی مواجه است. اینکه با این دارایی‌های قابل‌توجه در شرایطی سریع و غیرقابل‌پیش‌بینی چه کند و چگونه از آن‌ها محافظت کند.

در سال ۲۰۱۷، مسکو و دمشق توافقی را امضا کردند که به روسیه اجازه استفاده از پایگاه‌های طرطوس و حمیمیم را برای ۴۹ سال تا سال ۲۰۶۶ داد. اما اکنون پیش‌بینی اینکه آیا این پایگاه‌ها تحت کنترل روسیه باقی خواهند ماند یا نه، دشوار است.

رهبری روسیه اشاره کرده است که قصد ادامه استفاده از این دو پایگاه را ندارد.

روز دوشنبه، دیمیتری پسکوف، سخنگوی رئیس‌جمهور روسیه، اعلام کرد که مسکو درباره سرنوشت پایگاه‌های روسیه در سوریه با دولت جدید دمشق مذاکره خواهد کرد.

با توجه به اظهارات پسکوف، به نظر می‌رسد که رهبری روسیه هنوز در مورد آینده پایگاه‌های طرطوس و لاذقیه تصمیمی نگرفته و احتمالاً برای تخلیه نیروهای روسی آماده می‌شود.

برنامه‌های تخلیه

این کار آسانی نخواهد بود. علاوه بر ۷ هزار و ۵۰۰ پرسنل، نیروی نظامی روسیه شامل مقدار قابل‌ توجهی تسلیحات و تجهیزات نظامی است که عمدتاً در پایگاه هوایی حمیمیم مستقر هستند.

این تجهیزات شامل وسایل نقلیه زرهی، سامانه‌های موشکی دفاع هوایی، تجهیزات مهندسی و سایر منابع می‌شود. اگر تخلیه آغاز شود، احتمالاً این کار بسیار آشکار خواهد بود.

در سال‌های گذشته، گزارش‌هایی منتشر شده بود مبنی بر اینکه نیروی نظامی روسیه در سوریه شامل تانک‌های سنگین جنگی بوده است. این تانک‌ها نیازمند حمل و نقل با هواپیمای An-124، یکی از بزرگ‌ترین هواپیماهای جهان، از طریق باند فرودگاه حمیمیم هستند.

اگر روسیه تخلیه فوری پرسنل نظامی از حمیمیم را آغاز کند، احتمالاً نیازمند صدها پرواز با هواپیماهای An-124 و Il-76 در بازه زمانی بسیار کوتاهی خواهد بود.

در همین حال، مسیر دریایی از طریق پایگاه دریایی طرطوس نیز ساده به نظر نمی‌رسد.

هرچند کشتی‌ها می‌توانند مقدار زیادی بار و پرسنل را جابه‌جا کنند، اما نمی‌توانند از تنگه‌های بسفر و داردانل در ترکیه وارد دریای سیاه شوند.

پس از حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین، ترکیه بر اساس کنوانسیون مونترو تنگه‌ها را به روی کشتی‌های جنگی روسیه و اوکراین بسته است.

این بسته شدن به این معنی است که حتی اگر روسیه بتواند کشتی‌هایی برای تخلیه پرسنل از طرطوس جمع‌آوری کند، آن‌ها مجبور خواهند بود مسیری طولانی از طریق دریای مدیترانه، تنگه جبل‌الطارق، اطراف اروپا و سپس یا به دریای بالتیک یا بندرهای شمالی از طریق دریاهای نروژ و بارنتز (انشعابی از اقیانوس منجمد شمالی) را طی کنند.

اگر روسیه تصمیم به تخلیه نیروهای خود از سوریه بگیرد، این عملیات هزینه‌بر و گسترده خواهد بود.

از دست دادن پایگاه‌های سوریه برای روسیه چه معنایی خواهد داشت؟

پایگاه‌های نظامی در سوریه برای روسیه تنها برای حمایت از رژیم اسد حیاتی نبودند.

این پایگاه‌ها حضور نظامی روسیه در خاورمیانه را تضمین می‌کردند و انتقال پرسنل و محموله‌ها به آفریقا را تسهیل می‌کردند؛ جایی که روسیه در سال‌های اخیر منافع قابل‌توجهی ایجاد کرده است.

دولت روسیه اصرار دارد که تاسیسات طرطوس را نمی‌توان یک پایگاه کامل دانست و صرفاً یک ایستگاه تعمیر و نگهداری کشتی است. در حقیقت، این پایگاه حضور دریایی روسیه در مدیترانه را تضمین کرده بود، هرچند در مقایسه با ناوگان ششم آمریکا بسیار کوچک‌تر بود.

پایگاه هوایی حمیمیم به‌ویژه مهم است، زیرا به‌عنوان یک مرکز لجستیکی کلیدی برای همه پروژه‌های آفریقایی، از جمله گروه مزدور واگنر روسیه عمل می‌کند.

اگر روسیه بتواند با دولت جدید سوریه برای حفظ پایگاه‌ها مذاکره کند، این توافق احتمالاً از نظر فرم و شکل بسیار متفاوت خواهد بود.

دولت بشار اسد به شدت به روسیه و حضور نظامی آن در سوریه متکی بود. اکنون مسکو باید پیشنهاد دیگری ارائه دهد تا نظر دمشق را جلب کند.

اعزام هزاران سرباز در سال ۲۰۱۵ برای کمک به اسد، از سوی پوتین به‌عنوان راهی برای تثبیت جایگاه روسیه به‌عنوان یک قدرت جهانی تلقی می‌شد.

حضور روسیه در خاورمیانه، اولین چالش بزرگ پوتین علیه غرب و تسلط آن فراتر از حوزه نفوذ شوروی سابق بود.

در مقطعی، مأموریت روسیه در سوریه موفق به نظر می‌رسید. اما اکنون، دستاوردهای نظامی و دیپلماتیک حاصل از سالها حضور روسیه در سوریه با تردید مواجه شده است.