داوود ناجی

درحالیکه بیش از سه ماه از یازدهم سپتامبر می گذشت، در افغانستان از امارت اسلامی خبری نبود و نیروهای آمریکایی برای یافتن رهبران القاعده و طالبان در توره بوره، غار به غار می گشتند و جایزه یافتن اطلاعات دقیقی از پناهگاه اسامه بن لادن و ملا عمر، پنجاه میلیون دلار اعلام شد.

هفت سال بعد

هفت سال بعد، در هفتم سپتامبر ۲۰۰۸، سه خبر اول افغانستان در آژانس های خبری داخلی و خارجی این ها است: "دو حمله انتحاری به مرکز پلیس در قندهار - ربوده شدن چهار کامند یک شرکت امنیتی در وردک و حمله انتحاری به سربازان ناتو در هرات."

رویدادهای افغانستان نشان می دهد که دیگر نیاز به تعقیب طالبان در غارهای توره بوره نیست. بلکه سوال اصلی این است که حداقل از نظر روانی کی بر افغانستان تسلط دارد؟ طالبان یا دولت مورد حمایت آمریکا و متحدانش؟

وقتی فاصله کابل – غزنی (یکی از شهرهای نزدیک به پایتخت) را که چیزی بیش از ۱۵۰ کیلومتر است بپیمایید، در این مسیر، جاده ای که پنج سال پیش به کمک مالی آمریکا و عربستان سعودی بازسازی شد و یکی از دست آوردهای حکومت آقای کرزی به حساب می آید، حالا حداقل در بیست جا منفجر شده، لاشه های کامیون های سوخته در دو طرف جاده دیده می شود و ترس و دلهره بر مسافران مستولی است.

هیچ کسی به معنای واقعی کلمه بر شاهراه کابل – قندهار – هرات مسلط نیست. هر از گاهی کاروانهای نیروهای خارجی از آن عبور می کند، گشت های ارتش و پلیس افغانستان مانور می دهد، اما جای طالبان نیز خالی نیست. آنان نیز مسافران را متوقف می کنند، بازرسی بدنی می کنند و گاهی افرادی را با خود می برند و یا هم تانکری را که نظر آنها حامل بنزین برای نیروهای خارجی است، به آتش می کشند.

برخوردهای ناشیانه

در اینکه طالبان بویژه در مناطق جنوب و شرق حضور دارند نه شکی است و نه سوالی، سوال اساسی این است که طالبان پس از هفت سال چگونه به این موقعیت رسیدند؟ چگونه می توانند در مقابل نیروی مجهز خارجی و ارتش نسبتا به سر و سامان رسیده افغانستان بایستند؟

وحید مژده، نویسنده و تحلیلگر مسایل سیاسی افغانستان که در زمان طالبان کارمند وزارت خارجه بوده و با سران و فرماندهان طالبان از نزدیک آشنایی داشته، معتقد است که برخوردهای ناشیانه نیروهای خارجی مثلا جستجوهای خانه به خانه بدون در نظر داشت آداب و رسوم مردم محل، بازرسی بدنی زنان و اقداماتی از این قبیل که مردم حس می کنند از سوی نیروهای خارجی تحقیر می شوند، سبب شد که طالبان آرام آرام "پایگاه محکمی" در جنوب و شرق به دست بیاورند.

آقای مژده می گوید: "طالبان در میان مردم جنوب احساس اعتماد به نفس بیشتری پیدا می کنند، این باور روز به روز تقویت می شود که طالبان نیروهای خارجی را در افغانستان شکست خواهند داد."

فتنه اندازی؟  آقای کرزی خارجی ها را "فتنه انداز" خواند و گفت "خارجی ها می خواهند نفاق افکنی کنند"

او می افزاید: "از دهان مردم شنیده می شود که طالبان با شکست نیروهای خارجی هدف فرا منطقه ای را دنبال می کنند و با یک جا شدن با القاعده به هدف وسیعتری می رسند."

تلفات غیرنظامیان

دولت افغانستان که پیش از این کمتر دیده شده بود از متحدان بین المللی اش شکایت کند، اخیرا به دنبال افزایش تلفات غیرنظامیان، حامد کرزی رئیس جمهور افغانستان شدیدا از نیروهای خارجی در افغانستان انتقاد کرد و گفت "خاک افغانستان از من است و اختیار آن نیز از آن من است"

آقای کرزی هنگام سخنرانی در جمع بازماندگان حادثه شیندند، بصراحت گفت "میانه اش با خارجی ها خراب شده".

شکایت رئیس جمهور از نیروهای خارجی همین جا خاتمه نیافت، او در روز بزرگداشت احمدشاه مسعود، فرمانده فقید مجاهدین، خارجی ها را "فتنه انداز" خواند و گفت "خارجی ها می خواهند نفاق افکنی کنند."

در این سخنرانی آقای کرزی برای آبادی کشورش به رهبران مجاهدین متوسل شد، چیزی که در هفت سال گذشته سابقه نداشت. او از رهبران مجاهدین خواست متحد شوند و مملکت را بسازند، زیرا تنها آنها می توانند از عهده آبادی مملکت برآیند.

پس به نظر می رسد، طالبان هفت سال پس سقوط شان، نه تنها در عالم رسانه ها و تبلیغات حضور دارند، بلکه فعالیت سماجت و سرسختی آنها در مبارزات مسلحانه شان، میان متحدان استراتژیک هفت سال پیش نیز فاصله ایجاد کرده است.

پاکستان و القاعده

در میان مقامات نظامی در افغانستان اما، بیشتر بر مناطق قبایلی پاکستان که از آن به عنوان مرکز تجهیز و آموزش طالبان یاد می کنند، به عنوان عمده ترین عامل بازگشت طالبان و قوت گرفتن آنها یاد می شود.

انتقاد از پاکستان  برخورد غیرجدی دولت پاکستان با تندروان اسلامی سبب شد طالبان منقطه امنی برای "تجهیز، آموزش و هماهنگی" در اختیار داشته باشند ژنرال عظیمی، سخنگوی وزارت دفاع

ژنرال ظاهر عظیمی، سخنگوی وزارت دفاع افغانستان معتقد است، برخورد غیرجدی دولت پاکستان با تندروان اسلامی سبب شد طالبان منقطه امنی برای "تجهیز، آموزش و هماهنگی" در اختیار داشته باشند و از آنجا به فعالیت هایشان ادامه دهند.

ژنرال عظیمی معتقد است، موجودیت چنین منطقه ای دوباره گروه های پراکنده طالبان و القاعده را هماهنگ کرد.

گروه های دیگر

بارها در افغانستان اتفاق افتاده که طالبان مسئولیت حوادثی را به عهده نگرفته اند، حادثه بغلان که در آن شش تن از نمایندگان مجلس کشته شدند یکی از این حوادث است. وحید مژده می گوید، طالبان تنها یکی از گروهای مخالف دولت است، برعلاوه آنها حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار و گروه دیگری موسوم به سلفی ها نیز در افغانستان فعال اند. ولی شمار گروه های که با استفاده از جو موجود، دزدی و راه زنی می کنند و با گروگان گیری از دولت و کشورهای خارجی پول می گیرند نیز کم نیستند. به گفته آقای مژده وضعیت به گونه ای است که هر که برای خودش می زند و می برد.

نگران و بدبینی

تمام اینها دست به دست هم داد تا مردمی را که هفت سال پیش از حمایت و حضور دست کم سی و شش کشور ذوق زده و امیدوار بودند، نسبت به آینده نگران و نسبت به نیروهای خارجی بدبین کند.

میزان سرمایه گذاری شرکت های خصوصی به سرعت کاهش یافته، روند بازگشت افغانها از کشورهای همسایه متوقف شده و خبرهای نا امنی از افغانستان دوباره در سرخط رسانه های داخلی و بین المللی جای گرفته است.

آنچه این بار وضعیت را خیلی متفاوت می کند این است که این بار تنها دولت نیست که بی اعتبار می شود، بلکه این بار اعتبار قدرتهای بزرگ دنیا و ارزش های چون دموکراسی، حقوق بشر و جامعه مدنی نیز بی اعتبار و خدشه دار خواهد شد.

منتظر تغییر در آمریکا

هفت سال بعد از یازده سپتامبر، هم مقامات افغان و هم برخی از مقامات کشورها و نهادهای کمک کننده به افغانستان از اشتباهاتی سخن می گویند که اگر نتوان گفت فرصت جبران آن از دست رفته حداقل دیر شده. شاید به همین دلیل است که برخی از چهره های برجسته دخیل در قضایای هفت سال گذشته افغانستان از جمله فرانسیس ویندرل، نماینده پیشین اتحادیه اروپا در افغانستان از تغییر استراتژی جامعه جهانی سخن می گوید؛ چیزی که به گفته خودش "تنها وقتی ممکن است که دولت جدیدی در آمریکا روی کار آید."

پس به نظر می رسد هنوز باید منتظر ماند و دید، در انتخابات آینده در آمریکا چه اتفاق می افتد و اگر قرار است تغییری پیش آید تا چه حد عمیق و اساسی است تا آنگاه بتوان شاهد تغییری در افغانستان بود.

بازگشت به صفحه افغانستان