داوود ناجی

	اگر دولت افغانستان و متحدانش نتوانند جلو تلفات غیر نظامیان را بگیرند ادامه وضعیت کنونی برای دولت آقای کرزی و متحدان بین المللی اش دشوار خواهد بود

افزون بر آن آقای کرزی این بار هیات بلند پایه ای را نیز برای تحقیق و یافتن اصل ماجرای شیندند تعیین کرده، حادثه ای که به گفته مقامات افغان در آن دست کم 91 غیر نظامی در روستای عزیز آباد ولسوالی شیندند کشته شدند.

آنچه این بار متفاوت است این است که اعلام شده هیات باید تا ظرف یک هفته نتایج تحقیقات شان را در اختیار رییس جمهور قرار دهند.

اما سوال اساسی هنوز این است که چنین اقداماتی تا چه حد می تواند براصل ماجرا یعنی جلو گیری از تلفات غیر نظامیان در افغانستان تاثیرگذار باشد؟

تلفات غیر نظامیان درافغانستان رفته رفته به عمده ترین چالش بر سر راه مبارزه علیه تروریسم تبدیل می شود. نیروهای ناتو و ائتلاف بین المللی ضد تروریسم با اینکه هنوز تلفات غیر نظامیان در شیندند را نپذیرفته اند اما در موارد قبلی بارها گفته اند که طالبان از مناطق مسکونی و خانه های غیر نظامیان به عنوان سنگر استفاده می کنند و این امر دلیل تلفات غیر نظامیان می شود.

افزایش تلفات

آنچه مسلم است این است که تلفات غیر نظامیان در شش ماه اول سال جاری میلادی نسبت به سال گذشته دو برابر افزایش یافته است. جان هومز، معاون دبیرکل سازمان ملل متحد در امور کمک های بشردوستانه که حدود دو ماه پیش به افغانستان سفر کرده بود اعلام کرد که از آغاز سال جاری میلادی تا زمان سفر وی نزدیک به هفتصد غیرنظامی در افغانستان کشته شده اند، در حالی که این آمار در سال 2007 میلادی چهار صد نفر بود. در گزارش آقای هومز همچنین آمده بود که بیشتر این غیرنظامیان در حملات طالبان کشته شده اند و عده ای هم در عملیات نیروهای افغان و خارجی مستقر در این کشور.

هنگامی که آقای هومز این آمار را اعلام کرد هنوز حوادثی نظیر حمله به یک مراسم عروسی در ننگرهار، حمله انتحاری به سفارت هند در کابل و حادثه شیندند ولایت هرات که به گفته مقامات افغان 91 غیر نظامی درآن کشته شدند، اتفاق نیافته بود.

یکی از مشکلاتی که همواره دلیل تلفات غیر نظامیان عنوان می شود، عدم هماهنگی میان نیروهایی است که درگیر جنگ با شورشیان در افغانستان هستند: نیروهای تحت امر ناتو، ائتلاف بین المللی مبارزه با تروریسم، به رهبری آمریکا و نیروهای امنیتی افغان. یعنی حداقل سه مرکز فرماندهی وجود دارد.

اگرچه بارها اعلام شده که هماهنگی میان این نیروها بیشتر شده است. ژنرال عبدالرحیم وردک، وزیر دفاع افغانستان در کنفرانس خبری در بیستم ماه ثور/ اردیبهشت امسال از طرحی جامع برای جلوگیری از تلفات غیر نظامیان سخن گفت. وی در آن زمان گفت که این طرح در اختیار نیروهای بین المللی مستقر در افغانستان نیز قرار داده شده است. اما وقتی حادثه شیندند اتفاق افتاد، نیروهای ائتلاف گفتند این عملیات با هماهنگی با ارتش افغانستان انجام شده و ظاهر عظیمی سخنگوی وزارت دفاع اعلام کرد ارتش افغانستان تنها با یک عملیات زمینی موافقت کرده بود و نیازی به بمباران نبوده است.

غیرنظامیان، سنگر و سپر

	نیروهای ناتو و ائتلاف بارها گفته اند که آنها از محلات مسکونی هدف قرار گرفته اند

کارشناسان امور نظامی جنگ چریکی علیه نیروهای منظم دولتی را به جنگ" فیل و پشه" تشبیه می کنند. شورشیان ناگهان از سمتی حمله می کنند، می زنند و فرار می کنند، هیچ موضع و مقر مشخصی هم ندارند. به نظرمی رسد هماهنگی کامل در مقابله با چنین حریفی که زمان جنگ و صلحش مشخص نیست و مقر و پایگاهی هم ندارد، دشوار است.

نیروهای ناتو و ائتلاف بارها گفته اند که آنها از محلات مسکونی هدف قرار گرفته اند، یا طالبان فرار کرده و در خانه های مردم پنهان شده اند. تجربه جنگ نامنظم طالبان را به این نتیجه رسانده است که غیرنظامیان سپر خوبی برای دفاع از آنها هستند. مخصوصا با توجه به اینکه طالبان کاملا جنبه تبلیغاتی نبرد کنونی را درک کرده و از آن غافل نیستند.

درماه جوزا / خرداد 1385 خورشیدی تیراندازی نیروهای خارجی به یک خودرو حامل غیر نظامیان منجر به تظاهرات گسترده ای در کابل، پایتخت شد، که یک روز تمام ادامه یافت و سبب نگرانی جدی برای مردم و دولت شد. ظاهرا طالبان به خوبی از تاثیر چنین حرکت هایی که مردم را نسبت به نیروهای خارجی خشمگین می کند، آگاهند.

کسانی که در حملات هوایی نیروهای خارجی آسیب می بینند خواستار مجازات عاملان آن هستند اما تاکنون حتی در یک مورد هم دیده نشده است که در مورد یکی از حوادثی که در آن غیر نظامیان کشته شده اند کاملا تحقیق شود و یا از عاملان آن پرسیده شود.

کدام دادگاه؟
حدود شصت هزار نیرو از نزدیک به چهل کشور در افغانستان می جنگند. جنگ و اعزام این نیروها به افغانستان براساس تصمیم شورای امنیت سازمان ملل متحد صورت گرفته، اما وقتی سربازی یا افسری در این جنگ متهم به نقض قوانین بین المللی جنگی می شود، آیا نهاد واحدی برای پیگیری و دادخواهی وجود دارد؟ نه. با هر یک از سربازان براساس قوانین کشور خودش برخورد می شود.

در چنین صورتی آیا اقدامات جدی آقای کرزی که تاکنون در حد برکناری دوتن از افسران ارتش افغانستان محدود مانده، می تواند تاثیر مثبتی بر کاهش تلفات غیر نظامیان بگذارد؟

دفتر رییس جمهور افغانستان دو روز پیش با صدور اعلامیه ای که در آن تلفات غیرنظامیان در شیندند محکوم شده بود، اعلام کرد که آقای کرزی جزئیات اقدامات خود را برای جلوگیری از تلفات غیرنظامیان به زودی اعلام خواهد کرد.

هنوز مشخص نیست جزئیات اقدام آقای کرزی برای جلوگیری از تلفات غیرنظامیان چیست اما به باور بسیاری از کارشناسان، اگر آقای کرزی نتواند همکاری رهبران کشورهایی را که در افغانستان نیرو دارند، در این زمینه به صورت جدی جلب کند و جلو تلفات غیرنظامیان گرفته نشود، ادامه این وضعیت هم برای آقای کرزی و هم برای متحدان بین المللی اش دشوار خواهد بود.