سعید حقیقی

	چپگرایان تلاش کردند از شعر و ادبیات برای اشاعه اهداف خود استفاده کنند

دولت نوبنیاد چپگرای افغانستان که با شعار اعمار سوسیالیسم قد بر افراشته بود تلاش های را در جهت استفاده از ادبیات، به منظور اشاعه اهداف و برنامه های خود آغاز کرد.

از نخستین برنامه های که در این عرصه عملی شد، تاسیس اتحادیه نویسندگان افغانستان بود که شباهت های ساختاری و محتوایی با اتحادیه نویسندگان اتحاد شوروی و سایر کشورهای سوسیالستی داشت.

شاعران و نویسندگان طرفدار حاکمیت در این سال ها، بخش بزرگی از نوشته های خود را به مسایلی اختصاص دادند که در آن "انقلاب ثور" به عنوان مهم ترین موضوع ادبیات مطرح می شد.

نوع استفاده از واژگان در شعرهای این دوره نمونه بسیار روشن از استفاده ایدیولوژیک از زبان به هدف ارایه مفاهیم و شعارهای انقلابی بود:

ای داس ها ای پتک ها!
همراه شوید، همراه شوید!

بر پنجمین برج زمان
بالا شوید، بالا شوید!

واژه های داس و پتک که در این شعر از آنها استفاده شده است از پر بسامدترین واژگان ادبیات سوسیالستی به شمار می روند و در عین حال نماد یک جامعه پرولتریایی هستند.

ترکیب "پنجمین برج" اشاره به پنج مرحله تاریخی در جهان بینی کمونیستی دارد که تاریخ را به پنج مرحله جداگانه تقسیم می کند و آخرین مرحله آن را استقرار نظام کمونیستی معرفی می کند.

این گونه شعر در ادبیات اتحاد شوروی نیز نمونه های فراوانی دارد.

'هنر خلق در خدمت خلق'

مایاکوفسکی، شاعر فرمالیست شوروی در آغاز انقلاب سوسیالستی اکتبر به وفور از این گونه نماد پردازی ها در شعر استفاده می کرد؛ هر چند که او پس از یک دوره سرسپردگی به جریان چپ انقلابی از آن برید و سرانجام دست به خودکشی زد.

شعار اصلی که در این دوره حزب دموکراتیک خلق به عنوان الگوی رهنمای هنرمندان مطرح می کرد، "هنر خلق در خدمت خلق" بود.

در تفسیر این شعار چنین گفته می شد که هر نوع هنر که از آرمان ها و برنامه های "انقلاب ثور" دفاع نکند، ابتذال و در خدمت نیروهای ارتجاعی و امپریالستی است.

به این دو نمونه از شعر این دوره توجه کنید:

در همه سنگر پیکار دفاع میهن
ارتش خلق دو مشعل دارد
یکی از "ثور" و دیگر از" اکتوبر"

و یا این نمونه:

با فروغ مشعل اندیشه لنین
با قیام گرم و توفان خیز و خونین

بشکنید این بندها را
بشکنید این بندگی ها را

واژه های قیام، آتش، توفان، لشکر، خنجر، داس، چکش، خلق، کارگر، دهقان، بزرگر، استثمار، ستم، یورش، انقلاب، پیکار، سنگر و دهها واژه دیگر در شعر شاعران طرفدار حاکمیت کمونیستی این دوره از بسامد بالایی برخوردار است.

در این شعرها تلاش می شد نشان داده شود که آرمان کشور بی طبقه و عاری از ستم آرمان بزرگ و مهم همه بشریت و پایان تمام نظام های استعماری و سرمایه داری است که در حال حاضر بر جهان حکمروایی دارند.

شعر این دوره پس از یک دهه با تغییراتی که در اتحاد شوروی به دنبال سیاست های نو میخاییل گرباچف، آخرین زمامدار شوروی به وجود آمد، آهسته آهسته از تیوری های انقلابی جدا شد و در آخرین سال های دهه هشتاد میلادی کاملا از تب و تاب افتاد.