حمزه واعظی نویسنده و پژوهشگر

	ولسوالی موسی قلعه در هلمند نزدیک به یک ماه پیش از تصرف طالبان بیرون شد

ملا عبدالسلام یکی از فرماندهان پیشین طالبان است که به تازگی به سمت ولسوال موسی قلعه منصوب شده است.

برخی از تحلیلگران براین باورند که با بازپس گیری مرکز موسی قلعه ازچنگ طالبان، دولت افغانستان در تلاش بوده است تا تسلط و ابتکار خود را بر اوضاع سیاسی ـ امنیتی کشور نشان دهد.

جولانگری حدود یکسالۀ طالبان بر موسی قعله و مناطق اطراف آن، که به مرکز آموزش، سوق و اداره و اعمال حاکمیت محلی این گروه تبدیل شده بود، حیثیت سیاسی، وجهۀ اجتماعی و قدرت نظامی دولت را بصورت جدی زیر پرسش برده بود.

با این وجود اما، آنچه که مایه تعجب مردم و حتی نگرانی و شک برخی از آگاهان قرار گرفته است، مقرر نمودن یک فرمانده شناخته شده طالبان بعنوان ولسوال موسی قلعه می باشد.

گفته می شود ملا عبدالسلام در زمان حاکمیت طالبان بحیث والی ارزگان برای طالبان کار کرده و در این اواخر ازفرماندهان علمیاتی این گروه بوده است ولی درجریان عملیات نیروهای دولتی جهت تصرف موسی قلعه، با "سیصد" تن از نفراتش به صف دولت پیوسته است.

طالبان و پیوستگی تشکیلاتی

پرسش اساسی در این است که آیا ملا عبدالسلام واقعا و صادقانه، از گروه طالبان روی برگردانده است؟

	گروه طالبان از فرصت یکسالۀ تسلط بر موسی قلعه، تجربه و توانایی های زیادی اندوخته است. به نظر می رسد ریشه و نفوذ این گروه در این منطقه، عمیقتر و پیچیده تر از آن باشد که در نگاه عمومی می آید

تجربه نشان داده که طالبان یک گروه اعتقادی ـ ایدئولوژیک است که بطور عمده از یک انسجام فرماندهی تبعیت می کند.

شاید در همین چارچوب است که تا کنون دیده نشده است که یک فرمانده مهم طالب با رغبت و رضایت خود به دولت پیوسته باشد. حتی آن دسته از فرماندهان و نیروهای وابسته به طالبان که از زندانهای گوانتانامو و بگرام رها شده اند نیز، بلافاصله دوباره به صف این گروه پیوسته و با انگیزه و اعتقاد بیشتر به جنگ با دولت پرداخته اند.

آن گروه ازعناصری هم، که در زمان حکومت طالبان از مقامات بلند پایۀ آن رژیم بوده اند و اکنون زیرسایۀ دولت از امکانات و امتیازاتی برخوردارند نیز، هیچگاه همکاری مثمری با دولت نداشته اند.

بنابراین، تقرر یک فرمانده طالب بحیث ولسوال یکی از متشنج ترین و حساس ترین مناطق کشوربا هر توجیه، استدلال و انگیزه سیاسی که صورت گرفته باشد، انتظار نمی رود پیامدها و دستاوردهای مثبتی به ارمغان آورد، بلکه با توجه به شرایط ناپایدار امنیتی، ابهامات سیاسی، نابسامانی اقتصادی و اجتماعی ونارسایی های مدیریتی درسطح کلان، گمان می رود این سیاست به ابهامات و پریشانی های بیشتری درحوزه رقابتهای سیاسی داخلی، پیچیدگیهای امنیتی، پراکندگیهای مدیریتی و سرگردانی های اجتماعی دامن بزند.

دولت؛ ضعف یا مماشات؟

اعتماد به یک فرمانده طالب در یک مرکز حساس، این گمانه را تقویت می کند که دولت یا در ادامۀ سیاست مماشات و مذاکره با طالبان، به آینده تفاهم با این گروه خوشبین است و بدینوسیله درصدد نشان دادن نرمش سیاسی و پیام معنی دار به این گروه است و یا اینکه این عمل دولت ناشی از ضعف آن درمقابل فشارهای فزاینده برخی حلقات داخلی و بیرونی است که احتمالا بی ربط به ماجرای اخراج دو دیپلمات شناخته شده سازمان ملل و اتحادیه اروپا از افغانستان نباشد.

	جولانگری حدود یکسالۀ طالبان بر موسی قعله ومناطق اطراف آن، که به مرکز آموزش، سوق و اداره و اعمال حاکمیت محلی این گروه تبدیل شده بود، حیثیت سیاسی، وجهۀ اجتماعی و قدرت نظامی دولت را بصورت جدی زیر پرسش برده بود

این در حالیست که تجربه و تمرین های سیاسی دولت نشان داده است که استراتژی مذاکره با طالبان و مشارکت دادنشان در ساختار دولت، جز طولانی کردن زمان در جهت تجهیز شدن و تدارک نظامی آنها و همچنین جری نمودن آنان از نظر سیاسی و روحی و فرصت دادن به این گروه برای بازسازی تشکیلاتی، هیچ دستاورد دیگری برای دولت و مردم افغانستان نداشته است.

تشدید نگرانیهای سیاسی

تحولات سیاسی و رقابتهای درون ساختاری دولت در یکسال اخیر نشان داده است که در حوزه قدرت، رقابتهای سخت و جدی جریان دارد.

آنچه پیداست جبهه ملی بعنوان عمده ترین تشکل اپوزیسیون در درون دولت، رقیب پر قدرت و مسأله سازی برای رئیس جمهور و جناح منسوب به وی می باشد.

روابط این دوجناح در ماههای اخیر، بویژه پس ازحادثۀ بغلان که، جبهه ملی بی درنگ انگشت انتقاد و شک را علیه دولت نشانه گرفت و نیز در موضعگیری صریح و شدید حامد کرزی، رئیس جمهور افغانستان، هنگام سخنرانی ایام عید قربان علیه رهبران این جبهه، در هاله ای از بی اعتمادی و نا شکیبایی قرارگرفته است.

با توجه به نزدیکی موعد انتخابات ریاست جمهوری دریکسال آینده، اقدام دولت مبنی برتقرر ملاعبد السلام به ولسوالی موسی قلعه، می تواند زمینۀ شک و بدبینی بیشتر جبهۀ ملی را نسبت به جناح رقیب فراهم نموده و انگیزه بهره برداری سیاسی و جنجالهای تبلیغاتی این جبهه را از این موضوع بیشتر سازد؛ امری که در نهایت آشفتگی، تزلزل و نا شکیبایی های فزونتری را در تعامل سیاسی و مدیریتی کشور دامن خواهد زد.

بی اعتمادی و پریشانی مردم

واقعیت این است که مردم افغانستان خاطره تلخ نسل کشی و بیدادگری رژیم طالبان را بخوبی بیاد دارند و اکنون نیز در همۀ اقدامات انتحاری، بمب گذاریهای پیوسته، آتش زدن مکاتب و تخریب جاده ها و تأسیسات اقتصادی و ملکی که توسط این گروه صورت می گیرد، صدمۀ اصلی را مردم بی دفاع این کشور تحمل می کنند.

بنابراین، با توسعۀ حوزه نفوذ و قدرت طالبان، می توان گفت که این مردم خواهند بود که بیش از هر جناح و قدرتی در معرض قربانی شدن مجدد قرار می گیرند و ناگزیردر هراس و نومیدی بیشتر فرو می روند.

حال، هرنوع سیاست گنگ و ابهام آمیزی که فرصت بیشتری را برای تقویت و رسمیت حضور و نفوذ گروه طالبان فراهم کند، قطعا موجب بی اعتمادی و سرخوردگی مردم از فرایند صلح و دولتسازی خواهد شد و این سرخوردگی و بی اعتمادی، سبب می گردد که اکثریت جامعه، امید و اطمینان خود را نسبت به آینده سیاسی از دست بدهند عملی که می تواند بر انتخابات ریاست جمهوری پیش رو، تاثیر بگذارد.

و این می تواند خطرناکترین حالت برای یک دولت باشد که مشروعیت ملی و اعتماد شهروندان خودرا از دست بدهد.

تکرار نا امنی

به نظر می رسد تجربه واگذاری موسی قلعه در یکسال گذشته به طالبان، این بار با سپردن مجدد زمام امورسیاسی ـ نظامی این مرکز بدست یک فرمانده طالب، تکرارمی شود.

آزمون این نوع بازی سیاسی اما، به روشنی نشان داده است که استراتژی مدارا و مماشات با گروه سازش ناپذیر ومغرور طالبان که اعتقادی به مشارکت قومی و آزادیهای اجتماعی ندارند و به چیزی جز انحصار یک جانبۀ قدرت نمی اندیشند، یک ناسنجیدگی مدیریتی و ناراستی سیاسی در معامله با سرنوشت سیاسی مردم افغانستان است.

گروه طالبان از فرصت یکسالۀ تسلط بر موسی قلعه، تجربه و توانایی های زیادی اندوخته است. به نظر می رسد ریشه و نفوذ این گروه در این منطقه، عمیقتر و پیچیده تر از آن باشد که در نگاه عمومی می آید. شاید انگیزه منصوب کردن ملا عبدالسلام را به سمت ولسوال، نتوان بی ربط و بی تأثیر با این امر تصور کرد.

به هر حال و در نهایت این که، این حرکت دولت با هر انگیزه واستدلالی که صورت گرفته باشد، نمی تواند این نگرانی و گمانه زنی را پنهان کند که حضور یک فرمانده موثر طالب در مقام یک عنصر با صلاحیت دولتی در این منطقۀ پرآشوب و متشنج، نه تنها به ختم نفوذ و خطرطالبان دراین منطقه کمک نخواهد کرد بلکه احتمال می رود زمینه و بهانۀ مساعدی را برای نفوذ اجتماعی، ابتکارات سیاسی و تدارک نظامی این گروه درسراسر ولایت هلمند فراهم سازد.

بازگشت به صفحه افغانستان