حمزه واعظی نویسنده و پژوهشگر افغان، مقیم نروژ

و ضعیت سلامتی برخی از آنها بشدت وخیم و نگران کننده است و هر روزه تعدادی از آنها به بیمارستان منتقل می شوند.

قرارداد سه جانبه

از سال 2001 تا کنون 6 هزار افغان در نروژ زند گی می کنند که 2000 نفر از آنان به دلیل رد شدن در خواست پناهندگی شان، مشمول طرح بازگشت اجباری به افغانستان می باشند.

بر اساس قرار داد سه جانبه ای که میان دولتهای نروژ- افغانستان با نظارت کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان بسته شده، دولت نرو ژ 26 می را آخرین مهلت معرفی افغانها جهت باز گشت داوطلبانه به افغانستان اعلام کرده بود.

مقامات نروژی هشدار داده بودند که در صورت انقضای این مهلت، علاوه بر محرومیت این پناهجویان از کمک 900 دلاری، پلیس موظف خواهد بود آن ها را به زور جمع آوری و به اجبار به افغانستان باز گرداند.

اعتراض و اعتصاب

با اعلام این تصمیم دولت نروژ، پناهجویان افغان نه تنها به اینگونه تشویقها و تهدیدها توجهی نکردند بلکه به سلسله ای از اقدامات و تلاشهای منظم و مستمر دست زدند.

یک هفته پیش از انقضای مهلت تعین شده، یعنی در 22 می، راهپیمایی بزرگ دو هزار نفری را در اسلو، پایتخت و کمپ های پناهندگی سراسر نروژ به راه انداختند. این پناهجویان به دولت نروژ هشدار دادند که چنانچه به خواسته های انها مبنی بر لغو قرارداد سه جانبه، صدور اجازه اقامت، بررسی انفرادی درخواستهای پناهندگی، و برخورداری از حق آموزش زبان نروژی در کمپ ها توجه نکند، صد ها نفر دست به اعتصاب غذای نامحدود خواهند زد.

بدنبال این تهدید، ساعت 2 بعد از ظهر روز 26 می، تعداد 23 نفر از از پناهجویان درپارک مجاور کلیسای مرکزی شهر اسلو، دست به اعتصاب غذا زدند. یک هفته بعد، روز 29 می، 38 نفر دیگر به جمع اعتصاب کنندگان پیوستند.

در ادامه این حرکت، روز سه شنبه 6 جون، 30 نفر دیگر نیز به گرو ههای قبلی اضافه شدند. همچنین روز جمعه 9 جون، با پیوستن 10 نفر دیگر، اکنون بیش از 100 نفر پناهجو که عمدتا متشکل از جوانان می باشند و درمیان شان تعدادی نوجوان زیر 18 سال نیز دیده می شود، در 5 خیمه گرد امده و مصمم هستند تا رسیدن به خواسته های شان، به مقاومت واعتراض ادامه بدهند.

این در حالیست که روز پنجشنبه 8 جون، افغانهای ساکن در دو کمپ شمال و جنوب نروژ نیز بصورت گروهی به اعتصاب غذا دست زده اند.

واکنش دولت

با گسترده شدن دامنه اعتصاب این پناهجویان، رییس کلیسای مرکزی اسلو تلاش دارد میان اعتصاب کنندگان و دولت نروژ میانجیگری نماید. اما مقامات دولت در ابتدا نسبت به این موضوع با احتیاط برخورد کردند و از انجام گفتگوی مستقیم و جدی با آ نان خودداری نمودند.

با این وجود، ظاهر اطهری سخنگوی اعتصاب کنندگان، با برخی از مقامات دولتی و نمایندگان احزاب موثر منجمله ریس اداره اتباع بیگانه، نماینده حزب چپ، نماینده حزب راست و نماینده حزب کارگر مذاکره نموده اما مقا مات نروژی با استناد به گزارش سال گذشته سازمان ملل مبنی بر آرامش نسبی اوضاع امنیتی افغانستان و با اشاره به قراداد سه جانبه، از طرح بازگرداندن افغانها دفاع کرده اند.

در همین حال، اظهارات پراکنده ای که از سوی مقا مات نروژی در مطبوعات ورسانه ها منعکس می گشت، نشاندهنده نوعی سردرگمی دولت ائتلافی در مقابل این پدیده بود.

چند روز پیش، یکی از مقامات وزارت کار و امور اجتماعی اعلام کرده بود که دولت می خواهد برای اعتصاب کنندگان وکیل بگیرد تا به پرونده های انان از نو رسیدگی شود.

همچنین در اظهارات دیگری، یک مقام دیگر گفته بود به آن دسته از پناهندگان افغان که سه سال در نروژ مانده اند اجازه افامت داده خواهد شد. اما روز سه شنبه 6 جون، یک روزنامه پر تیراژ نروژی از قول یک مقام اداره اتباع بیگانه نوشت که این اداره همچنان بر تصمیم خود مبنی بر باز گرداندن افغانها پا بر جاست. همزمان، پلیس نیز، روز جمعه 9 جون اخطار داده بود که تصمیم به جمع آوری اعتصاب کنند گان دارد.

فشار افکار عمومی

سازماندهندگان اعتصاب غذا توانسته اند با کار منظم، پیگیر و استفاده از روشهای موثر تبلیغاتی، بحث پناهجویان افغان را به عنوان یک جریان روز در مطبوعات، رسانه ها و افکار عمومی مردم آسوده خاطر نروژ مطرح کنند.

راه اندازی سایت اینترنتی، صدور بیا نیه و اعلامیه، انتشار بولتن خبری، برگزاری کنفرانسهای مطبوعاتی هر روزه و ایجاد ارتباط فعال با سازمانهای اجتماعی و گروهای ضد راسیستی نروژی، از موثر ترین روشهایی است که توجه افکار عمومی را به سمت معضل پناهجویان افغان معطوف نموده است.

در همین راستا، روز اول جون سازمانهای ضد راسیستی، راهپیمایی و همایش بزرگی به حمایت از خواسته های پناهجویان افغان در اسلو برگزار کردند. همچنین روز سه شنبه 6 جون، گروهی از هنرمندان نروژی و بنگلادشی، کنسرت مو سیقی مشترکی در محل اقامت اعتصاب کنندگان برگزار نمودند که با اسقبال گسترده مواجه گردید.

در ادامه، روز پنجشنبه 8 جون نیز، یک گروه بین المللی هنرمندان تئاتر از یکی از شهرهای نروژ که 600 کیلو متر با اسلو فا صله دارد، به این شهر آمده و نمایشی را به حمایت از پناهجویان افغان، جلو پارلمان این کشور اجرا نموده و سپس تا محل اقامت اعتصاب کنند گان به راهپیمایی پرداختند.

علاوه بر این، از سوی اعتصاب کنندگان طوماری تهیه شده که تا کنون صد ها نفر از مردم و ساکنین نروژ، توریستهای بین المللی به حمایت از این پناهجویان امضا کرده اند.

هشدارکمیساریای عالی سازمان ملل

با پا فشاری اعتصاب کنندگان بر ادامه اعتصاب و وخیم تر شدن اوضاع امنیتی افغانستان در روز های اخیر، روز جمعه 9 جون، نمایندگی کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان، رسما طی هشداری به دولت نروژ اعلام کرد بدلیل افزایش نا امنی در این کشور، از اخراج اجباری پناهجویان افغان به کشورشان خودداری نماید.

این مو ضع کمیساریا، موجب تغییر در واکنشهای قبلی دولت در قبال پناهجویان گردیده است، طوری که روز شنبه 10جون، دولت اعلام کرد برنامه بازگرداندن پناهجویانی را که از شهر کابل نیستند متوقف نموده و پرونده کسانی را که از کابل میباشند، مورد بررسی مجدد قرار خواهد داد.

همچنین حزب چپ، یکی از سه رکن دولت ائتلافی موجود، اعلام کرد که از توقف برنامه اخراج پنا هجویان حمایت میکند.

باتوجه به تغییر موضع دولت، ضمن بوجود آمدن امیدواری بیشتر در بین اعتصاب کنندگان، آنان مصمم هستند تا رسیدن به تمامی خواسته های شان به اعتصاب خود ادامه دهند.

موقعيت دولت افغانستان

در این میان شماری از ناظران می گويند بازگرداندن این پناهجویان به افغانستان چه سود و مصلحتی نصیب دولت افغانستان می کند؟ زيرا دولت کابل در تامین امکانات رفاهی، تسهیلات اجتماعی و شرایط امنیتی برای شهروندان خود به اندازه کافی توان ندارد.

از سوی ديگر، اقامت این گروه از افغانها در نروژ و سایر کشورهای اروپایی می تواند سالانه حجم قابل توجهی از سرمایه و ارز وارد افغانستان کند و هزاران خانواده فقیر و بی خانمان از کمک وابستگان خارج نشین خود بهره مند گردند.

از ديد منتقدان طرح بازگشت، اخراج پناهجويان به توزیع و تشدید فقر عمومی، گسترش شمار بیکاران و عمیقتر شدن نا بسامانی ها و نا رضایتی ها منجر می شود و در نهایت بجز ازدیاد سربازان بالقوه طالبان، نتیجه دیگری نخواهد داشت.