مسعود بهنود روزنامه نگار مستقل

استقبال از انتخابات افغانستان گسترده بوده است

بيش تر رسانه های تهران در دو روز گذشته گزارشگر استقبالی بوده اند که دامنه اش به حوزه های رای گيری در داخل ايران هم کشيده شده بود و به نوشته روزنامه های مستقل، افغان های مقيم تهران که اجازه شرکت در اين انتخابات را داشتند در صف های دراز خود به خبرنگاران گفته اند که اميدوارند با اين انتخابات به سی سال درد و رنج و جنگ و نا امنی در کشورشان پايان داده شود.

در عين حال، رسانه های تحت تسلط محافظه کاران با بزرگ نمايی انفجارها و درگيری ها و تحريم هايی که در جريان انتخابات رخ داد، کوشيدند پيش بينی های قبلی خود را دنبال کنند.

بيشتر گروه های سياسی محافظه کار و تندرو و گاه مقامات روحانی در دو سالی که از تحولات نظامی و سياسی منطقه می گذرد احتمال می دادند مقاومت مردم مسلمان در برابر اشغال نظامی افغانستان و عراق نيروهای خارجی تحت رهبری آمريکا را در باتلاقی فروبرد؛ در اين گمانه زنی ها برگزاری انتخاباتی بدون حادثه ای بزرگ و جنگ محتمل نبود.

واکنش احتياط آميز تهران در برابر انتخابات افغانستان در زمانی اتفاق می افتد که تحولات ترکيه در اصلاح قوانين خود برای نزديک شدن به اتحاديه اروپا نيز با مخالفت شديد محافظه کاران و سنت گرايان ايرانی روبرو شد و يک روزنامه تندرو عصر با ناديده گرفتن جشن هايی که در ترکيه برپا شده بود تهديد کرد که مسلمانان به دولت اسلامگرای رجب طيب اردوغان، نخست وزير ترکيه، اجازه نخواهند داد به خاطر عضويت در اتحاديه اروپا قوانينی مانند لغو مجازات زنا را به اجرا گذارد.

انتخابات افغانستان از سوی ديگر در زمانی برگزار شد که خلع سلاح "سپاه مهدی" و شبه نظاميان مقتدی صدر و آرامش طلبی رهبران شيعی در عراق، اميدواری هايی هم برای مهار نا آرامی ها و به دست آوردن زمينه برگزاری انتخابات در آن کشور ايجاد کرده است.

آن چه محافظه کاران و سنت گرايان را نسبت به تحولات آرام در کشورهای همسايه شرقی و غربی حساس می کند جز نگرانی از آن چه که بازسازی جغرافيای سياسی منطقه نام گرفته به سابقه ای بر می گردد که نشان می دهد در قرن بيستم سرنوشت ترکيه، عراق و افغانستان با تحولات داخلی ايران رابطه ای تنگاتنگ داشته اند.

موج تجدد و مدرنيسمی که در دهه دوم قرن بيستم در منطقه براه افتاد از ترکيه و با روی کارآمدن کمال آتاتورک آغاز شد و همزمان با استقرار سلطنت پهلوی به ايران رسيد و در طرح های امان الله خان پادشاه وقت افغانستان هم تجلی يافت، گرچه هر يک از اين کشورها در سالهای بعد به نوعی متفاوت با اين موج برخورد کردند.

اولين تاثير مستقيم افغانستان در تحولات ايران به سالهای اول سلطنت رضا شاه بر می گردد که امان الله خان پادشاه وقت افغان در بازگشت از سفر اروپا با لباس اروپائی خود به همراه ملکه آن کشور به تهران آمد و به متجددين ايرانی فرصت داد تا با نشان دادن وی و نقشه هائی که برای کشف حجاب و تاسيس دبيرستان های دخترانه و آسفالت راه ها در افغانستان داشت، شاه جديد ايران را به فعاليت های مشابه تشويق کنند.

به نوشته مخبرالسلطنه هدايت، نخست وزير وقت ايران، تصميم پادشاه افغان داشت تاثير خود را در نوسازی و مدرنيسم در ايران می گذاشت که با شورش معروف به بچه سقا و حوادثی که در بازگشت پادشاه افغانستان در مخالفت با وی پديد آمد اين کار در ايران هم متوقف ماند.

پس از آن بود که هواداران تجدد مانند تيمورتاش و فروغی و تقی زاده ناگزير شدند تا چند سالی صبر کنند که سفر رضاشاه به ترکيه صورت پذيرد و آن جا بود که وی تحت تاثير اقدامات و نوسازی های آتاتورک، به حرکت های بعدی در ايران تن داد.

يادداشت های اسدالله علم وزير دربار آخرين پادشاه ايران نشان می دهد که تغيير رژيم در افغانستان و اعلام جمهوری توسط داوود خان در آن کشور به شدت پادشاه ايران را نگران کرده بود.

علاوه بر مشترکات فرهنگی و تاريخی، آن چه تحولات در افغانستان و ترکيه را برای تصميم سازان در ايران با اهميت می سازد اين واقعيت است که ساليان دراز اين سه کشور [همراه با پاکستان] تنها کشورهای غيرعرب مجموعه مسلمان نشينی بودند که از افريقا تا مرزهای شرقی افغانستان و پاکستان گسترده بود و در سال های اخير با افزوده شدن جمهوری های تازه استقلال يافته شوروی سابق، بر اين مجموعه افزوده شد.

کمربندی که از ترکيه، ايران، افغانستان و پاکستان می گذرد، همان منطقه ای است که ساموئل هانتيگتون نظريه پرداز آمريکائی در مدل بحث برانگيز خود [ روياروئی تمدن ها] به آن گسل هائی بين تمدنی نام داده و چالش های آينده را در اين نقاط که محل برخورد تمدن اسلامی با تمدن های مجاور هستند فرض گرفته است.

با اين همه و با وجود ناخشنودی محافظه کاران و گروه های سنت گرای ايرانی از تحولات منطقه، سياست رسمی دولت ايران جانبداری از آرامش درکشورهای همسايه است که کمتر فايده آن برداشته شدن بار پذيرائی از سه ميليون آواره افغان و عراقی است که در سال های گذشته بر دوش ايران سنگينی کرده است.

بر اساس اين سياست اعلام شده، جمهوری اسلامی از اولين روزهای سقوط طالبان آمادگی خود را برای کمک به حفظ آرامش و استقرار دولت مرکزی قدرتمندی در افغانستان اعلام داشت و با همرائی در کنفرانسی که به همين منظور در اواخر سال 2001 در بن برگزار شد و سپس تخصيص کمک و وام های گشاده دستانه اين سياست را به مرحله عمل هم درآورد.

اکبر هاشمی رفسنجانی، رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام چند بار در مناسبت های مختلف در گلايه از سياست های مخالفت آميز دولت آمريکا با جمهوری اسلامی اعلام داشته است که با وجود همرائی ايران در مبارزه جهانی با تروريسم و عمليات منجر به سرنگونی طالبان، دولت آمريکا با قرار دادن ايران درمحور شرارت نشان داد که به قرارهای خود بی اعتناست.

از سوی ديگر مجموعه واکنش های دولت حامد کرزی از زمان روی کارآمدن در افغانستان نشان می دهد که دولتمردان افغانی بر خلاف همتايان عراقی خود نه تنها از دخالت های ايران در اوضاع داخلی آن کشور ياد نمی کنند بلکه در فرصت های مختلف از ايرانيان به دليل همرائی و کمک به استقرار آرامش در آن سرزمين قدردانی کرده اند.

در دو سال گذشته در جريان دستگيری سران القاعده، خارج کردن گلبدين حکمتيار از ايران، و بازگرداندن آرام افغان های مقيم ايران، مقامات دولت کابل بر خود فرض ديدند که از همرائی های حکومت تهران استقبال و ابراز شادمانی کنند.

ادامه همين سياست است که بر خلاف روشی که از جمله روزنامه جمهوری اسلامی در پيش گرفته و دولت کابل را " دست نشانده " می خواند و به انتخابات روز شنبه آن کشور عنوان "نمايشی يک نفره و پر تقلب " داده است منابع رسمی در تهران ترجيح می دهند که با سکوت احتياط آميزی شاهد حرکت دشوار دولت جديد افغانستان در تبديل يک جامعه سنت زده و عقب افتاده به کشوری نو باشند که اولين نويد عملی آن در انتخابات رياست جمهوری آن کشور داده شد.