ستار سعيدی در کابل

"تقريبا يک چهارم جمعيت افغان را جوانان تشکيل می دهند"

ارزيابيهای اداره مرکزی سرشماری افغانستان در سال گذشته خورشيدی نشان می دهد که بيش از پنجاه درصد جمعيت اين کشور، زير سی سال هستند.

اداره سرشماری افغانستان می گويد که اين اداره، سال گذشته، جمعيت کشور را حدود بيست و دو ميليون و دويست هزار نفر برآورد کرده که از اين تعداد، پنج ميليون و صد و هشتاد هزار تن بين پانزده تا سی سال هستند که در گروه سنی جوان قرار می گيرند.

بر اين اساس، بيش از نيمی از جمعيت افغانستان، و تمامی افغانهايی که در گروه سنی جوان قرار می گيرند، يا در دوران جنگ و يا دور از وطن در مهاجرت متولد شده و سنين رشد و بالندگی را پشت سرگذاشته اند.

اکنون نزديک به سه سال از پايان جنگها می گذرد، آيا وضعيت جوانان در اين سه سال تغيير کرده است؟

آيا می توان وضعيت جوانان افغان را نسبت به دوران جنگ بهتر توصيف کرد؟

جوانان از تغيير شرايط شان می گويند

ويس، نجيبه، ولی، احمد و رزيتا، جوانان دانشجو، معتقدند که وضعيت آنان نسبت به سابق، به ويژه نسبت به دوران حاکميت طالبان بهبود يافته است.

آنان اکنون نسبت به قبل در شرايط مساعد تری تحصيل می کنند و آزادی بيان و دموکراسی را، از امتيازهای دوران جديد می شمارند.

تقريباً تمام کودکان، نوجوانان و جوانان افغان، به جز عده کمی که فرصت مهاجرت و پناه بردن به حاشيه ای امن در خارج از کشور را داشته اند، نسل جنگ و بحران هستند و دوران رشد و بالندگی خود را در زير آتش جنگ و خشونت پشت سر گذاشته اند

ويس می گويد: "حالا نسبت به سابق، حق و حقوق بسياری به جوانان داده شده، وضعيت ما نسبت به قبل خیلی فرق کرده است".

نجيبه هم می گويد: "ما (در گذشته) بسيار از آموزش و پرورش دور بوديم."

و ولی؛ جوان ديگر افغان، معتقد است که جوانان افغان در زمان طالبان به صورت صحيح نمی توانستند به درس خود بپردازند و به راحتی گشت و گذار کنند.

احمد می گويد: "وضعيت جوانان در حال حاضر، صد درصد نسبت به قبل تغيير کرده است"، او آزادی بيان، آزادی گشت و گذار را مزايای زمان کنونی نسبت به دوران قبل می شمارد.

رزيتا فرق زمان کنونی نسبت به دوران گذشته را در به تعبير او "دموکراسی نيم بند" ی می داند که اکنون ايجاد شده است.

بی ترديد اين پنج نفر را نمی توان نماينده تمام جوانان افغان دانست و خوشبين بود که همه به همين صورت، وضعيت فعلی را بهتر از گذشته می دانند.

"تغييرات ظاهری بوده است"

اما در عين حال سيد احمد و محمد الله تغييرات به وجود آمده در ساليان اخير را، ظاهری می دانند و فکر می کنند که به جز لباس و آرايش مو، تغيير ديگری در زندگی آنان رخ نداده است.

شرايط اقتصادی

اما سعيد هجده ساله، در گذشته، فرصتی برای آموزش نداشته و اکنون هم تغيير زيادی در زندگی اش مشاهده نمی کند.

او که با فلز کاری، خرج خانواده اش را تامين می کند حتی فکر می کند که وضع نسبت به گذشته، بدتر شده است.

سعيد می گويد که او اگر در زمان طالبان يک ميليون افغانی درآمد داشته، با همان يک ميليون افغانی، می توانسته خرج خود، خانواده، کرايه مغازه و مزد شاگردانش را بدهد، اما با تغييرات پولی جديد، يک ميليون او هزار افغانی شده است و اين هزار افغانی، خرج او را تامين نمی کند.

بازگشت به کشور، به اميد فردايی بهتر

مسعود بيست و دو ساله، همانند ميليونها تن ديگر از هموطنانش، دوران جنگ و بحران را در خارج از کشور سپری کرده و از دو سال پيش و با تشکيل حاکميت جديد افغانستان، آنگونه که خودش می گويد، به اميد فردايی بهتر به کشورش بازگشته است.

زنان افغان شايد بيشترين صدمات را تحمل کرده باشند

مسعود معتقد است که سفر به خارج از کشور و بزرگ شدن در فضايی به دور از جنگ و درگيری، به او آموخته تا به آنچه دارد اکتفا نکند و همچنان به فکر فردايی بهتر باشد.

او می گويد که با بازگشت به کشور، اکنون تصور درستی از آينده خودش ندارد و نمی داند که در افغانستان چه سرنوشتی خواهد داشت.

آزادی رسانه ها و افزايش توقعات جوانان

يکی از تغييرات مشهود در نزديک به سه سال گذشته در افغانستان، آزاد شدن رسانه های تصويری مانند تلويزيون، شبکه های ماهواره ای و تلويزيونهای کابلی (Cable TVs) است.

آمنه جوان فکر می کند که اينها همه در بالا رفتن سطح آگاهی و توقع مردم، به ويژه جوانان موثر بوده است.

"استخر، سينما و پارک می خواهيم"

آمنه می گويد: "وقتی ما از طريق ديش آنتن (تلويزيونهای ماهواره ای)، تلويزيونهای کابلی و تلويزيون افغانستان، می بينيم که جوانان کشورهای ديگر در چه وضعيتی به سر می برند، توقع ما هم افزايش می يابد؛ مثلاً ما می خواهيم استخر شنا داشته باشيم که حالا نداريم، ما علاقه زيادی به سينما داريم که فعلا نمی توانيم از سينما های موجود استفاده کنيم، زيرا در اين سينماها، فيلمهای غير اخلاقی و تجارتی نمايش داده می شود، ما همچنين می خواهيم پارکهای تفريحی داشته باشيم."

آمنه از بی توجهی دولت به خواسته های جوانان انتقاد می کند.

مشکل افزايش سن ازدواج جوانان

افزون بر کمبود امکانات و بی توجهی دولت به وضعيت جوانان، منيژه يکی ديگر از جوانان دانشجو، بالا رفتن سن ازدواج را هم از مشکلاتی می داند که به نظر وی، بيشتر زاييده مسايل اقتصادی و عامل کشيده شدن جوانان به انحراف است.

منيژه می گويد: "سن ازدواج در ميان جوانان دختر و پسر افغان بالا رفته است، دير ازدواج کردن جوانان که به خاطر تقاضاهای بيش از حد خانواده ها است، باعث می شود که جوانان به انحراف کشيده شوند و فساد اخلاقی گسترش يابد."

او ناراحتيهای روانی را هم از دلايل بالا رفتن سن ازدواج در ميان جوانان می داند.

مشکلات جوانان، از خانه تا اجتماع

راشيوا رستمی روزنامه نگار جوان، بيشتر مشکلات هم سن وسالان جوانش را فرهنگی و ناشی از نگاه سنتی جامعه به جوانان می داند.

راشيوا می گويد: "جوانان، چه دختر و چه پسر، نمی توانند به خواست خود کار يا تحصيل کنند و يا به خواست خود همسر انتخاب کنند."

او می افزايد: "اين محدوديتها که در خانواده به جوانان تحميل می شود، به جامعه نيز سرايت می کند و کم کم جز فرهنگ اجتماع می شود".

جامعه پير سالار

آصف حسينی جوان ديگری که او نيز در کنار تحصيل به روزنامه نگاری مشغول است، می گويد که از گذشته تا امروز، ذهنيت جامعه در مورد جوانان ثابت مانده و با وجود جوانان فعال و با استعداد، امور کشور همچنان بر پايه چرخهای فرسوده می چرخد.

آصف می گويد: "جوان هرچقدر تخصص و دانش داشته باشد و تحصيلکرده باشد، حرف حرف کسی است که از نظر سنی از او بالاتر است."

مشکل پير سالاری در جامعه افغانستان را، با ليلما شريفی استاد دانشگاه تعليم و تربيت کابل در ميان گذاشتم، او می گويد که پيرسالاری جامعه، برداشت نامناسب از تاکيد های مذهبی و فرهنگی در مورد احترام گذاشتن به بزرگسالان است.

اين استاد دانشگاه تاکيد می کند که جوانان با حفظ احترام به بزرگسالان جامعه، بايد با رفتار متعادل، شرايط را به نفع منطق و استدال خود تغيير دهند.

خانم شريفی می گويد: "اگر جوان ما تکامل کند و از لحاظ فکری پيشرفت کند، در آن صورت، بزرگسالان هم بر نظرات خود پافشاری نخواهند کرد و منطق و استدلال او را خواهند پذيرفت."

"تغييرات تدريجی، نه انقلابی"

استاد دانشگاه تعليم و تربيت کابل می افزايد: "ما در کلاسها به شاگردانمان می گوييم که به مقتضای موقعيت حرف بزنند، اول ببينيد که محيط در چه حد است، شما آهسته آهسته می توانيد محيط خود را تغيير دهيد، نمی توانيد انقلابی تغيير ايجاد کنيد".

ليلما شريفی معتقد است که از لحاظ روانشناسی جامعه افغانستان، بدترين حالت، متهم کردن افراد پير و کهنسال جامعه به عقبگرايی شوند.

به نظر وی، اين کار، بزرگسالان جامعه را در مقابل افراد تحصيلکرده و جوانان باعث عقد افراد پير در مقابل افراد جوان می شود.

جوانان و جنگ

و اما بر اساس برآورد يک موسسه تحقيقات پزشکی در آتلانتای آمريکا، بيش از سی و سه درصد از افغانهايی که سنين نوجوانی را پشت سر گذاشته اند، مبتلا به افسردگی و بيماريهای روانی هستند.

تقريباً تمام کودکان، نوجوانان و جوانان افغان، به جز عده کمی که فرصت مهاجرت و پناه بردن به حاشيه ای امن در خارج از کشور را داشته اند، نسل جنگ و بحران هستند و دوران رشد و بالندگی خود را در زير آتش جنگ و خشونت پشت سر گذاشته اند.

آيا جوانان فراموش شده اند؟

دور کردن جوانان از روحيه خشن ناشی از ربع قرن جنگ و خشونت و کاريابی برای انبوه جوانانی که در طول ساليان دراز و حتی هم اکنون، تفنگ تنها منبع درآمد شان بوده است، از مهترين چالشهايی است که دولت افغانستان با آن روبروست.

اما اکنون و حتی در دوازده اوت، روز بين المللی جوانان، دولت افغانستان نه تنها برنامه خاصی برای نسل جوان اين کشور ندارد، بلکه هيچ نهاد يا اداره دولتی نيست که بتوان با مراجعه به آن، مشکلات و خواسته های جوانان را مطرح کرد.

جالب اينجاست که حتی نامزدهای انتخابات رياست جمهوری آينده افغانستان نيز، در شعارها و برنامه هايشان، جوانان را فراموش کرده اند.