BBC Persian

ميرمصطفی کشاورز پنجاه و پنج ساله افغان، امسال برای نخستين بار از زمان سقوط طالبان، يک جريب زمين زراعی اش را به کشت خشخاش اختصاص داده است.

او اميدوار است که بعد از برداشت محصول، بتواند با درآمد آن، هزينه زندگی ساده اش در روستای بيچقی ولسوالی پشتون زرغون ولايت هرات را تامين کند:

مير مصطفی: دو لک (دويست هزار افغانی معادل چهار هزار دلار)

خب، همين يک جريب را اگر شما گندم بکاريد چقدر درآمد دارد؟

مير مصطفی: اگر گندم بکاريم، هزار افغانی ( بيست دلار)، بدون مصرف تخم (بذر) شوره (کود)، اينها را که حساب کنيم، هزار افغانی در آمد دارد. خب، هزار افغانی کفاف يک خانواده هجده – نوزده نفری را می دهد؟ چه کار کنيم، همين ترياک را که بکاريم، باز يک چهار قرانی به دست می آوريم که خرج و مصرف اهل و عيالمان را بکنيم.

مير مصطفی: نه صاحب (جناب)، امسال سال اول است... در زمان طالبان خيلی می کاشتيم، کسی کاری نداشت.

در اين روستای شما، به جز شما ديگر چه کسانی ترياک کاشته اند؟

مير مصطفی: خیلی ها، تقريباً دوصد (دويست) نفر ديگر هم کاشته اند؛ چکار کنند، کار نيست، کسب نيست، درآمد نيست، هر خانواده ای بيست نفر، هجده نفر، ده نفر، دوازده نفر است، آيا فکر کنيد که اينها معيشت و زندگی شان را با چی تامين کنند؟ مجبوريم که ترياک بکاريم.

مير مصطفی: می شود، خپ و چپ (پنهانی) کاشته ايم، خودمان می دانيم که اين کشت ناروا است، غلط است؛ مجبوريم، چکار کنيم؟ همين کودکها را من چکار کنم؟ (اشاره می کند به چند کودک که در کنارش مشغول بازی هستند)، اين پنج- شش کودک را من چکار کنم؟ ديگر مملکتها پيشرفت کرده اند، موتر (ماشين) دارند چيزهای ديگری دارند، ما خر نداريم، از برای خدا (پناه بر خدا) يک خر نداريم که سوار شويم، حالا مملکتهای ديگر را شما ببينيد، صنعت دارند چيزهای ديگر دارند، ما نه کاشت، نه کار، نه چيز ديگری ، هيچی نداريم، يک بوجی (کيسه) کود را می خريم، از برای خدا قرض می کنيم می خريم به سر خرمن ( که زمان برداشت محصول پول آن را پرداخت کنيم)، سر خرمن هم يک من (چهار کيلو) گندم را می فروشيم به هفده افغانی – هجده افغانی، امسال که به شانزده افغانی فروختيم. سالهای گذشته شالی (برنج) می کاشتيم، حالا که خشکسالی شده شالی هم نمی شود، مجبوريم که همين ترياک را بکاريم، چه کار کنيم؟ و الا ما خوش (راضی) نيستيم، به کل غلط است، نارواست، به خدا خوش نيستيم، به رسول خوش نيستيم. به قرآن از مجبوری می کاريم. به خدا يک نفر به جای ما (در نزديکی ما) هست، پنجاه نفر خانواده دارد، برای خودش دو جريب ترياک کاشته که امسال يک دو قران پيدا کند خرج خانواه اش را بدهد.

خب، يک صحبتی هم برای کشت جايگزين مطرح است، يعنی اين که به شما پيشنهاد شود که به جای ترياک، به طور مثال زعفران بکاريد که درآمدی تقريبا اندازه ترياک دارد، در آن صورت چطور؟

مير مصطفی: ما از کشت زعفران سر در نمی آوريم، مگر (بايد) از طرف دولت زراعت بيايد يک يا دو جا بکارد که مردم ببينند و ياد بگيرند، بعد اگر درآمدی داشته باشد، تا حالا برای ما معلوم نيست که درآمد دارد يا نه...

در يک روستای ديگر، با عبدالرزاق کشاورز جوانی روبرو می شوم که او نيز به گفته خودش دل به دريا زده و يک و نيم جريب خشخاش کاشته است.

اگر عبدالرزاق شانس بياورد و مزرعه خشخاش وی، در روزهای آينده هدف حمله نيروهای مبارزه کننده با مواد مخدر ولايت هرات قرار نگيرد، درآمد آن بين سه خانواده تقسيم خواهد شد:

حالا شما زحمت کشيديد و يک و نيم جريب ترياک کاشته ايد، اگر دولت بيايد و مزرعه شما را خراب کند، زحمت شما چطور می شود؟

عبدالرزاق: خب خود دولت اگر چیزی به ما کمک کند که خوب، و اگر نکند که می دانيد، کشاورز فلج هست، فلج تر می شود. بايد به قصه (فکر) کشاورز هم باشد، کمک بکند و خراب کند.

غلام نبی جوان نيز که تا چندی پيش برای کسب درآمد و تامين مخارج خانواده اش در شهرهای مختلف کشور ايران کارگری می کرده، امسال در زمين مقابل منزلش، مزرعه ای با گلهای زيبای خشخاش دارد:

شما سرنوشت اين گلهای زيبای خشخاش را، از زمانی که برای خريد تخم آن پول می پردازيد، تا زمانی که بعد از فروش محصول پول به دست تان می آيد، برايمان تعريف کنيد.

غلام نبی: ما برج اول پاييز، اين زمين را گاورانی (شخم زدن با گاو آهن) می کنيم، بعد تيرپر گذاری می شود (تقسيم بندی زمين برای آبياری)، بعد تخم (بذر) پاشيده می شود، تخم خشخاش، کيلويی صد افغانی ارزش دارد.

بعد از بذرپاشی، آبياری می شود، چند ماه به همين صورت هفته ای يک بار آبياری می شود تا به اين فصل (اواسط بهار) می رسد، بعد به فصل شيره گرفتن می رسد (در مناطق گرمسير فصل شيره گرفتن زودتر فرا می رسد و در مناطق سردسير ديرتر)...

غلام نبی: اينها يک تيغهای مخصوصی دارد برای شيره گرفتن که در سمت جنوب افغانستان ساخته می شود، اين تيغها به بغل غوزه خشخاش کشيده می شود (در جهت آفتاب) شيره آن خارج می شود و بعد با کاردک های مخصوص شيره جمع آوری می شود.

غلام نبی: دوره های متعدد دارد، سه دوره شيره گرفته می شود.

غلام نبی: نه، با هم مخلوط می شود، همه روی هم ريخته می شود و باهم فروخته می شود، در اينجا کسی سليقه آن را ندارد که محصول مرغوب تر را از بقيه جدا کند.

بعد از اين که محصول به دست آمد، به چه کسان می فروشيد، مشتری مشخص است؟

غلام نبی: والله، مشتری مشخص نيست، اما فصل برداشت که برسد، کسانی پيدا می شوند که در روستاها و اطراف، می آيند و معلومات می گيرند که چه کسی خشخاش کاشته است و بعد از او خريداری می کنند.

سيد محمد سادات رييس اداره مبارزه با مواد مخدر ولايت هرات، چندی پيش، پس از شرکت در سمينار توجيهی واليان ولايات مختلف افغانستان در وزارت داخله اين کشور، با طرح تخريب سيصد و هشتاد هکتار زمين زير کشت خشخاش در شش ولسوالی ولايت هرات، به اين ولايت بازگشت تا از نخستين هفته ماه مه، کار از بين بردن مزارع خشخاش را آغاز کند:

آقای سادات، گفته می شود مبارزه با مواد مخدر، امسال در ولايت هرات نسبت به سالهای گذشته کاهش يافته است، علت اين موضوع را شما در چه می دانيد؟ آيا ربطی دارد به مسايل سياسی که بين مرکز و ولايت هرات به وجود آمده است؟

سادات: تا جايی که من در جريان هستم، مبارزه با کشت خشخاش و قاچاق مواد مخدر، در هرات به کندی پيش نمی رود. در موضوع کشت خشخاش، نظر به تلاشی که دولت (حاکميت هرات) داشته و امکاناتی که در اختيار داشته، توانسته جلو کشت خشخاش را نسبت به ساير ولايات بگيرد. اما هر چقدر از حوزه استحفاظی در مرکز ولايت دور تر می شويم، مشاهده می شود که کشت خشخاش وجود دارد.

می دانيد که کشاورز ما، در حالی که از فقر دست به کشت خشخاش می زند، باز هم کمترين سود را می برد، کشاورز يک کيلو ترياک را به سيصد دلار به قاچاقچی می فروشد، قاچاقچی در کنار مرز، همين يک کيلو را به هشتصد دلار می فروشد و بالاخره در کشورهای اروپايی به بلندترين قيمت می رسد.

با اين وجود، باز هم دولت تلاش دارد تا اين مزارع را تخريب کند.

اشاره کرديد به فقر کشاورزان، من هم که امروز با بعضی از کشاورزان که خشخاش کاشته بودند صحبت می کردم، آنها می گفتند که از مجبوری دست به اين کار می زنند، می گفتند که اگر يک جريب زمين شان را گندم به طور مثال دو هزار افغانی درآمد دارد و اگر همان را ترياک بکارند، صد هزار افغانی درآمد خواهد داشت. برای کمک به کشاورزان چکار می کنيد، گفته می شود که سال گذشته مقداری پول در بدل زمينهای زير کشت خشخاش که تخريب می شد، به کشاورزان داده می شده اما امسال اين پول داده نمی شود.

سادات: دولت در ولايت هرات، تا جايی که در سالهای گذشته از نظر مالی امکانات داشت، يک مقدار کود شيميايی را در دسترس کشاورزان قرار داد و همچنين مقداری پياز زعفران به آنها داده شد. اما امسال اين امکانات و اين بودجه در اختيار ما نيست، بنابراين نتوانستيم به آن اندازه به کشاروزان کمک کنيم. اما در تلاش هستيم تا در آينده با يک برنامه وسيعتر بتوانيم به کشاورزان کمک کنيم.

در مورد زعفران به عنوان کشت جايگزين که اشاره کرديد، چه اقداماتی شده است، اميدواری هست که در سال آينده مردم بيشتر با اين کشت آشنا شوند و به جای ترياک زعفران بکارند؟

سادات: البته کشت زعفران در همه جا محصول نمی دهد، اما در جاهای کم آب محصول می دهد. بايد در اين زمينه توجهات عميق تری شود. چنانچه تحقيقاتی در اين زمينه انجام شده است گياهان مفيد دارويی به کشاروزان معرفی شود و شرايط بازاريابی آن فراهم شود. روی اين مسايل، بحثهايی در جريان است.

خدمات