ایران هفته گذشته هیئتی را به عراق فرستاد تا ظاهرا به آمریکایی ها کمک کنند تا بن بست خود با مقتدی صدر سرشناس ترین روحانی شیعه نافرمان عراق را بشکنند.

با این که کولین پاول، وزیر امور خارجه آمریکا، به طور غیر علنی این ماموریت را تأیید کرده بود، آمریکایی ها با سردی با آن برخورد کردند. بعضی مهاجمین ناشناس هم سپاسگزاری خود را با کشتن یک دیپلومات ایرانی در بغداد نشان دادند. اما همه نسبت به همسایگان شرقی عراق بی اعتماد نیستند.

اخیرا که دونالد رامسفلد، وزیر دفاع آمریکا، ایران را متهم به دخالت در امور عراق کرد، متحدان بریتانیایی ایالات متحده حرف های او را تأیید نکردند. از نظر آنان رفتار ایران در عراق خارج از قاعده نیست. ماموران ایران، همان طوری که انتظارش می رود، در عراق مشغول جاسوسی هستند اما ظاهرا عراقی ها را تشویق به نافرمانی و خشونت نمی کنند. از آن گذشته به نظر می آید که حزب الله لبنان که مورد حمایت ایران است عواملش را از عراق خارج کرده است.

عجیب خواهد بود که ایرانی ها که مثل اکثر عراقی ها شیعه هستند سعی نکنند در آن سوی مرزهای خود دوستانی به دست آورند. آن ها با بعضی اعضای شورای حکومتی عراق که از سوی آمریکایی ها انتخاب شده اند روابط دوستانه ای دارند و هر چه بیشتر هم به گروه های میانه روی شیعی، چون حزب الدعوه، نزدیک می شوند. مدتی قبل از آغاز شورش اخیر، آیت الله علی خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی ایران، مقتدی صدر را به عنوان بازمانده یکی از سرشناس ترین خانواده های روحانی عراق به حضور پذیرفت.

آقای رامسفلد گفته است که جمهوری اسلامی ایران مقتدی صدر را تأمین مالی می کند. اگر این حرف درست باشد می توان علت نفوذ محدود کننده ایران بر آقای صدر را درک کرد. البته ایران که از شامل شدن در محور شیطانی جورج بوش رئیس جمهوری ایالات متحده ناخشنود است از رنج و زحمت آمریکایی ها شاد می شود اما از گسترش نفوذ مقتدی صدر هم وحشت دارد.

هواداران معدود مقتدی صدر در قم، شهر اصلی مذهبی و حوزوی ایران، در اطراف آیت الله کاظم حائری جمع شده اند که آقای صدر، به صورت نمادین هم که شده، در امور شرعی و فقهی به او اقتدا می کند. اطرافیان آقای حائری شاکی هستند که هیچ یک از آیات عظام ایران (که حدود ده نفر هستند) ریخته شدن اخیر خون شیعیان توسط نظامی های آمریکایی را محکوم نکرده اند.

در این جا نژاد و اصلیت نیز مهم است. آیت الله های خاموش ایران مقتدی صدر را یک ناسیونالیست متعصب عرب می دانند و بیم آن دارند که هدف او پایان دادن به نفوذ قدیمی ایران بر حوزه علمی اصلی شیعیان عراق در نجف باشد. آن ها بیشتر آیت الله علی سیستانی، بلندپایه ترین آیت الله نجف را ترجیح می دهند که ایرانی نژاد است.

آینده قم تا حدودی بستگی به نتیجه وقایع نجف دارد. نیمی از حدود سه هزار روحانی عراقی که در دوران حکومت صدام حسین در ایران پناه گرفته بودند به کشور خود بازگشته اند. شهر نجف به قدری از نظر شیعیان مقدس است که اگر عراق ثبات پیدا کند، احتمال دارد روحانی های ایرانی هم به آنجا مهاجرت کنند. در آن صورت مهاجرت دسته جمعی روحانیون بلندپایه ایرانی برای آقای خامنه ای ناخوشایند خواهد بود.

تعصب ضد ایرانی مقتدی صدر و غیرقابل پیش بینی بودن اعمال او باعث می شود که او نتواند متحد مورد اعتمادی باشد. اما حکومت ایران هم چاره های چندانی ندارد. برای رهبران عراق نزدیکی زیاد با ایران امتیاز زیاد مثبتی نیست. از این رو با این که آقای خامنه ای بسیار مایل است آیت الله سیستانی را با خود داشته باشد، آقای سیستانی با او همکاری نمی کند.

او با حکومت مذهبی از نوع ایران مخالف است و فاصله خود را با ایران حفظ می کند به خصوص آن که هواداران مقتدی صدر لهجه فارسی و محل تولد او را که ایران است به استهزا می گیرند.

آمریکایی ها با این که اخیرا با مشکلات زیادی دست به گریبان هستند، ظاهرا مصمم هستند که از ایران کمک نخواهند.

ایرانی ها اطلاعات و نفوذ محلی خوبی دارند اما امریکایی ها به آنان اعتماد ندارند. مشخص نیست که آمریکایی ها به هیئت ایران هشدار داده باشند که به نجف نروند اما در هر حال آن ها به آن شهر نزدیک نشدند. چند روز قبل از سفر هيئت به عراق، یکی روزنامه های مطمئن تر تهران گزارش داده بود که مقامات آمریکایی در جریان ترتیب دادن اخراج کاردار ایران از بغداد هستند.