ستار سعيدی در کابل

بر اساس قانون اساسی جديد افغانستان، تمامی اتباع کشور، اعم از زن و مرد در برابر قانون برابرند

امتيازات زنان در سياست افغانستان

شرکت و حق رای زنان در انتخابات، حضور دو زن در کابينه، کانديد شدن يک زن در انتخابات رياست جمهوری و هچنين آواز خوانی زنان در ملاء عام، ويژگی هايی است که شايد در برخی از کشور های همسايه نيز که نسبت به افغانستان از دموکراسی جا افتاده تری برخوردار هستند، کمتر بتوان نظير آن را مشاهده کرد.

اما اين گشايش را تا چه حد می توان جدی گرفت؟ آيا در سراسر افغانستان، زنان افغان وضعيتی همانند کابل دارند؟

"تغييرات محدود بوده است"

ثريا پرليکا، رييس اتحاديه زنان افغانستان، تغييرات به وجود آمده در وضعيت زنان افغان را سطحی و محدود به چند شهر بزرگ می داند.

اينکه يک زن وزير شده باشد يا زن ديگری به يک منصب اجتماعی يا سياسی مهم دست يابد، نشانه تامين حقوق زنان نيست، من وقتی می گويم حقوق زن رعايت شده است که اگر در يک خانواده دختری متولد می شود، اعضای آن خانواده نگويند که وای دختر به دنيا آمد، بلکه همانگونه که برای پسر شادمانی می کنند، برای دختر نيز همانگونه خوشحال شوند فرزانه واحدی، دختر دانش آموز افغان

او می گويد: "هنوز زنان بيوه، فرزندان يتيم آنان و زنانی را که با فقر دست به گريبانند، می توان در سطح شهرها مشاهده کرد که دست به گدايی می زنند؛ زنان زندانی زيادی هستند که به جرم جنايت شوهرانشان در زندان هستند و حتی فرزندانشان را در زندانها نگهداری می کنند، هيچگونه توجهی به وضعيت اين زنان نشده است."

خانم پرليکا می افزايد: "حتی می توان گفت که تغيير محسوسی در زندگی بسياری از شهرها و حتی کابل به وجود نيامده است و تنها شماری از زنان روشنفکر، پزشک، مهندس و يا معلم، توانايی حضور در اجتماع و عرصه های کار را به دست آورده اند."

برابری حقوق زن و مرد

بر اساس قانون اساسی جديد افغانستان، تمامی اتباع کشور، اعم از زن و مرد در برابر قانون برابرند.

اما فرزانه واحدی، يک دختر دانش آموز افغان، می گويد که با تغييراتی که در دو- سه سال اخير در افغانستان آمده است، نمی توان گفت که حقوق زنان رعايت شده است و يا حقوق زن و مرد مساوی است.

فرزانه می گويد: "اينکه يک زن وزير شده باشد يا زن ديگری به يک منصب اجتماعی يا سياسی مهم دست يابد، نشانه تامين حقوق زنان نيست، من وقتی می گويم حقوق زن رعايت شده است که اگر در يک خانواده دختری متولد می شود، اعضای آن خانواده نگويند که وای دختر به دنيا آمد، بلکه همانگونه که برای پسر شادمانی می کنند، برای دختر نيز همانگونه خوشحال شوند، من در آن صورت می توانم بگويم که حقوق زن و مرد مساوی است و در اين زمينه کار شده است."

زنان در شهرهای مختلف افغانستان

در کابل هم اينک، زنان مطابق با خواست و سليقه خود لباس می پوشند، در مجامع حضور می يابند، در تلويزيون و راديو برنامه اجرا می کنند و اخيراً نيز، پخش آواز آنان از تلويزيون متداول شده است.

در مزار شريف نيز همانند کابل، حضور زنان در تلويزيون، راديو و مجامع هيچگونه محدوديتی ندارد و در انتخاب نوع پوشش خود نيز آزاد هستند.

اما در قندهار وضعيت به گونه ديگری است؛ در اين شهر، به ندرت می توان حضور زنان را در کوچه و بازار يا محافل مشاهده کرد، اما رقص و آواز زنان در تلويزيون و راديو اين شهر، زياد ديده و شنيده می شود.

هرات اما، با ساير شهر ها متفاوت است، زنان در اين شهر، به گونه سنتی از حضور آزادانه در مجامعی که مردان نيز در آن حاضر باشند، خودداری می کنند، ضمن اين که از جانب حاکميت هرات، هيچگونه ممانعتی برای حضور زنان در اجتماع وجود ندارد. پوشش زنان اين شهر، عمدتا چادر(برقع) هايی است که تمام بدن، حتی صورت را در بر می گيرد.

در تلويزيون هرات، حضور زنان بسيار کم رنگ است، نمايش رقص و آواز زنان مطلقاً ممنوع است، حتی از نمايش فيلم های خارجی که زنان در آن حضور داشته باشند، خودداری می شود، مگر اين که اين فيلم ها ايرانی باشند، با نوع پوشش خاص متداول در ايران.

نگاه ابزاری به زنان

با اين وجود، هنوز در سراسر افغانستان، نگاه ابزاری به زنان همچنان به قوت خود باقی است؛ زن " سياه سر" خوانده می شود و فقط فرزندان پسر "بچه" خطاب می شوند.

زنان کمتر در تصميمات خانوادگی دخالت داده می شوند، حق انتخاب همسر و طلاق همچنان برای مرد محفوظ است و بر اساس يک قانون نانوشته، حتی بدون اين که محدوديت شرعی (مذهبی) وجود داشته باشد، زن نمی تواند در مراسم عقد يا نکاح حضور يابد و بايد از طريق يک وکيل مرد، جواب مثبت از قبل تعيين شده توسط والدين ( معمولاً پدر) را به عاقد بدهد.

حتی در برخی مناطق جنوبی افغانستان که مردم به صورت قبايلی زندگی می کنند، بر خلاف هر جای ديگر، مرد در خانه می نشيند و وظيفه نگهبانی از خانه را به عهده می گيرد و زن در خارج از خانه، کارهای کشاورزی و دامداری می کند.

در افغانستان هنوز ازدواج کردن برای مرد "زن گرفتن" خوانده می شود، اما در مورد دختری که ازدواج کرده است، می گويند "او را به شوهر داده اند".

اينها واقعيت های جامعه افغانستان هستند؛ بسياری از مردان تحصيل کرده اين کشور می گويند که اين رسم و رسوم نادرست است، اما حتی بر زندگی خصوصی و خانوادگی خود آن ها هم، چنين جوی حاکم است.

راه حل چيست؟

به نظر ثريا پرليکا رييس اتحاديه زنان افغانستان، برای رفع اين مشکلات، بايد برنامه های وسيع و بنيادی انجام شود.

او بر راه اندازی برنامه های وسيع تبليغاتی برای آگاه کردن زنان از حقوق شان تاکيد می کند.

خانم پرليکا همچنين می گويد که بايد برای زنان زمينه های مساعد کار و حضور در اجتماع فراهم شود و به آنها کمک شود تا از انزوا خارج شوند.