اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد		صفحه بدون عکس

پم اوتول گزارشگر منطقه ای بی بی سی

اخضر ابراهیمی فرستاده ويژه دبیرکل سازمان ملل متحد در امور افغانستان در پایان کنفرانس بن در سال 2002 با این کلمات موفقیت آن را اعلام کرد: "براساس موافقتنامه ای که در بن امضا شد، این فرصت پیش آمد تا بیش از دو دهه جنگ اسفبار در افغانستان خاتمه یابد. "

جلسات مذاکرات بن طولانی و توام با فعالیت های شدید بود. بحث ها به مدت نه روز و نه شب با شرکت گروه های افغان، سازمان ملل متحد و هیات هايی از ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا و کشور های همسایه افغانستان ادامه یافت.

بارنت روبین نویسنده و کارشناس مسایل افغانستان که در کنفرانس بن یکی از مشاوران آقای ابراهیمی بود درباره آن گفت: "هدف از مذاکرات بن توافق احزاب مختلف افغان برای تشکیل چارچوبی جهت ایجاد دولتی بود که پس از یازدهم سپتامبر و بدنبال سرنگونی طالبان در نتیجه عملیات نظامی ایالات متحده آمریکا، اداره امور افغانستان را به دست می گرفت. این احزاب مختلف یا مستقیما با طالبان درگیر جنگ بودند و یا اینکه در صدد انتخاب سیاسی دیگری به جای طالبان بودند."

نتایج مذاکرات بن یک پیشرفت چشمگیر در تلاش های سازمان ملل متحد برای برقراری صلح و ثبات در افغانستان بود – تلاش هايی که برای حدود دو دهه جهت برقراری صلح پایدار ادامه داشت.

اگر از من بپرسید که آیا شرایط برای برگزاری انتخابات آزاد، عادلانه و معتبر مساعد است، پاسخ من نه خواهد بود. ما در جريان کنفرانس بن امیدوار بودیم که در طول دو سال، شرایط امنیتی بهبود خواهد یافت. حالا سوال اینجاست که آيا بدون شرایط لازم و مساعد باید انتخابات را برگزار کرد؟

فرانسيس وندرل

احمد رشید نویسنده و تحلیلگر مسایل افغانستان می گوید که این موافقتنامه از چند لحاظ رویدادی برجسته و با اهمیت بود.

وی می افزايد: "موافقتنامه بن یک سند فوق العاده و برجسته بود. منظورم اینست که ما مسلما از پایان جنگ سرد به این سو هیچ سندی شبیه این موافقتنامه نداشتیم. حضور نمایندگان تمام کشور های جهان و احزاب افغان در دور یک میز و امضای این موافقتنامه تعهدات زیادی را مطرح کرد. این تعهدات نه تنها متوجه افغانستان بود بلکه متوجه جامعه جهانی از جمله اروپا و آمریکا و کشورهای اسلامی بود تا در تحقق آن همکاری کنند."

در کنفرانس بن گروه های افغان توافق کردند تا گام های مشخصی را طی دوسال و نیم آینده بردارند. از جمله در زمینه تدوین یک جدول زمانی برای انتخاب اداره موقت، تصویب یک قانون اساسی و برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی. همچنین در این موافقتنامه سایر موضوعات از خلع سلاح بسیاری از افراد مسلح افغانستان گرفته تا همکاری جامعه جهانی در مبارزه با تروریسم و مواد مخدر مطرح شد.

اما خود افغان ها در مورد این موافقتنامه چه حسی داشتند؟

اشرف غنی احمدزی یکی از مشاوران سازمان ملل متحد در اجلاس بن که در حال حاضر وزیر مالیه (اقتصاد) افغانستان است، می گويد: " امیدواری و در عین حال نگرانی. امیدواری این است که سرانجام کابوس ما پایان خواهد یافت. اما نگرانی از اینکه آیا توانایی برای تحقق این تعهدات را داریم تا به آرزو های مردم خود پاسخ بدهیم. و اینکه آیا جامعه جهانی هم توانایی، درک و تعهد کمک به ما را در برابر چالش های بسیار دشواری که در پیش رو داریم، دارد؟"

سازمان ملل متحد و هیات های دیپلماتیک کشور های مختلف با افتخار، به توافق رسیدن گروه های درمانده افغان را به همدیگر تبریک و تهنیت گفتند – توافقی که افغانستان را در این شرایط حیاتی می توانست ثبات ببخشد.

اما حتی سازمان دهندگان اصلی اجلاس نیز اذعان کردند که کنفرانس بسیار عالی نبود.

بارنت روبین در اين مورد می گويد: " ما همواره گفته ایم که کنفرانس با عجله برگزار شد، مردم در آن نمايندگی نداشتند و از مشروعیت محدودی برخوردار بود. اساسا حقانیت و قدرت قانون اساسی واقعا به روند و حرکت آن مربوط می شود."

اما سازمان های امدادرسان که در افغانستان کار می کنند شور و اشتیاق کمتری از خود نشان دادند.

مت هابسون از سازمان خیریه بریتانیایی "کريستين ايد" در اين مورد می گويد: "مسلما این موافقنامه، موافقنامه ای غیرعادی بود. زیرا که همه نیروهای اصلی قدرت در افغانستان در این مذاکرات شرکت نداشتند. به دنبال امضای توافق بن فقط یک صلح شکننده برقرار شد. در کل این یک روند افغانی نبود. این یک جریان کاملا تحمیل شده از سوی جامعه جهانی بود. در کنفرانس بن، افراد نامشخص و نامتجانس از گروه های قومی افغانستان حضور داشتند."

ما همواره گفته ایم که کنفرانس با عجله برگزار شد، مردم در آن نمايندگی نداشتند و از مشروعیت محدودی برخوردار بود. اساسا حقانیت و قدرت قانون اساسی واقعا به روند و حرکت آن مربوط می شود

بارنت روبين

طرح اصلی در اجلاس بن جستجوی یک راه حل اضطراری برای باثبات کردن افغانستان در همان شرایط بود، نه یک توافق دایمی برای صلح. نظر اصلی دیگر این بود که تدریجا از گروه های قومی نمایندگانی وارد جریان سیاسی خواهند شد ولی در واقع چنین نشد.

این امر عمدتا به سبب روند کند خلع سلاح و غیرنظامی سازی افغانستان بوده است. فرماندهان نظامی محلی افغان تمایل ندارند دست از قدرت بردارند. حالا دوسال بعد از توافقات بن تشکيلات نسبتا ضعیف کابل به سختی می کوشد تا خود را با جدول زمانی سیاسی مطرح شده هماهنگ سازد.

صلح هنوز به طور کامل در افغانستان برقرار نشده است. جنگ های پراکنده ادامه دارد و تولید مواد مخدر افزایش یافته است. سازمان های امدادی به شکلی بی سابقه تحت حمله قرار گرفته اند. بسیاری از این حملات به طالبان نسبت داده می شود که بار دیگر در پایگاه های پیشین خود در جنوب و جنوب شرق افغانستان پدیدار شده اند.

مت هابسن می گويد: " وضعیت امنیتی در افغانستان رو به وخامت است. بسیاری از سازمان های امدادی غیر دولتی به خصوص در مناطق جنوب و جنوب شرق افغانستان فعالیت های خود را متوقف کرده اند. زیرا که این سازمان ها به طور فزاینده ای هدف افرادی قرار می گیرند که قصد برهم زدن امنیت را دارند. آنها یا افراد طالبان هستند یا جنایتکاران مافیای قاچاق مواد مخدر. یا به طور کل کسانی هستند که با متشنج کردن وضعیت سیاسی می خواهند تسلط و قدرت دولت مرکزی را تضعیف کنند. "

اما ویلیام تیلور هماهنگ کننده کمک ها به افغانستان در وزارت خارجه ایالات متحده آمریکا می گوید که ارزیابی او از وضعیت کاملا منفی نیست: " اگر به صلح نسبی که طی دو سال گذشته برقرار بوده، نگاهی بياندازیم، مسلما همراه با مشکلات بوده از جمله با فرماندهان نظامی محلی، خشخاش، طالبان و شبکه القاعده. اما به هر حال اگر آنچه را که تاکنون انجام شده از نظر بگذرانیم حس خوشبینی به ما دست می دهد. از جمله می توانیم از حفظ ائتلافی که بوجود آمده، از آغاز کار بازسازی و تدوین قانون اساسی معتدل که قرار است تصویب شود، یاد کنیم."

اما حتی ایالات متحده آمریکا هم ذعان می کند که مشکلاتی وجود دارد. پس آیا در کنفرانس بن باید مسایل به طور دیگری حل می شد؟

فرانسیس وندرل، یکی از مذاکره کنندگان اصلی در کنفرانس بن در اين مورد می گويد: " من همواره خواستار برگزاری کنفرانس بن در ماه اکتبر 2001 میلادی یعنی قبل از سقوط رژیم طالبان بودم. زیرا در آن زمان راححتر بود تا نیروهای چند ملیتی به جای نیروهای موسوم به ائتلاف شمال در مناطقی که طالبان آنجا را تخلیه می کردند، مستقر می شدند."

از جمله توافقات در اجلاس، تشکیل یک نیروی بین المللی کمک به امنیت یا آیساف در کابل و بعد از آن، گسترش حوزه ماموریت این نیروها در سایر مناطق افغانستان بود. برخی از کارشناسان مثل بارنت روبین معتقد است عدم موفقیت در افغانستان ربطی به خود کنفرانس بن ندارد بلکه ناشی از عدم تحقق تعهدات جامعه بین المللی است.

او می گويد: "پس از اجلاس بن، عدم گسترش سریع حوزه ماموریت نیروهای بین المللی کمک به امنیت و تحکیم قدرت دولت مرکزی افغانستان اشتباه عمده ای بود."

برخی از کارشناسان می گویند یکی از دلایل ناکامی در اجرای موافقتنامه بن مساله درگیر جنگ شدن ایالات متحده آمریکا در عراق است. سوال مطرح دیگر اینست که آيا شامل کردن فرماندهان نظامی محلی افغان در مبارزه علیه بقایای طالبان و شبکه القاعده توسط آمریکا، باعث تضعیف دولت مرکزی و کندی روند خلع سلاح نشده است؟

ویلیام تیلور اذعان می کند که آمریکا در گذشته بدنبال متحدین بود اما حالا همه چیز تغییر کرده است: "آن وقت آن وقت بود و حالا حالاست. فرماندهان محلی و افرادی در ولايات قدرت را در دست دارند بايد راه خود را انتخاب کنند. اگر آنها تصمیم بگیرند که از حامد کرزی و دولت او حمایت و از او اطاعت کنند و با دولت او همکاری کنند، خوب، هم ما مشکل نخواهیم داشت و هم آنها. اما اگر چنین نباشد و آنها از حامد کرزی حمایت نکنند راهی که در پیش خواهند داشت، راهی دشوار خواهد بود."

اکنون ایالات متحده آمریکا کمک های مالی بیشتری به افغانستان وعده داده و بیش از یک میلیارد دلار تنها در سال جاری اختصاص داده است.

آمریکا همچنین روند آموزش پلیس و ارتش ملی افغانستان را تسریع کرده است تا پایه های دولت مرکزی را تقویت کرده و وضعیت امنیتی را بهبود بخشد.

چنین اقداماتی در شرایط کنونی که روند سیاسی براساس موافقتنامه بن به پیش می رود بسیار مهم و حیاتی است.

در جریان لویه جرگه ای که سال گذشته در افغانستان برگزار شد، حامد کرزی به عنوان رییس دولت انتقالی برگزیده شد. هفته آينده (اواسط دسامبر) قرار است يک لويه جرگه دیگر برگزار شود و در آن نمایند گان افغان ها قانون اساسی آینده کشور را تصویب خواهند کرد. اما نکات عمده مورد بحث در این لویه جرگه چی خواهند بود؟

فرانسيس وندرل در اين مورد می گويد: " به نظر من مسایل اصلی مورد بحث این خواهد بود که آیا نظام آینده افغانستان ریاستی باشد یا پارلمانی و اینکه شاه سابق چه نقشی داشته باشد و آیا نظام، شاهی اعاده شود یا خیر. مساله نقش اسلام نیز مورد بحث قرار خواهد گرفت. "

لویه جرگه هفته آینده مرحله دیگری از اجرای توافقات بن است. اگر در جريان برگزاری اين لويه جرگه خشونت رخ دهد و یا اینکه نمایندگان لویه جرگه تهدید شوند، انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی در شرایط خوبی برگزار نخواهند شد.

براساس موافقتنامه بن، انتخابات باید در ماه ژوئن آينده برگزار شود. اما گفته می شود که انتخابات پارلمانی ممکن است به تاخیر بيافتد. مقامات واشنگتن می خواهند که انتخابات ریاست جمهوری طبق برنامه برگزار شود.

ویلیام تیلور می گويد:" انتخابات باید در ماه ژوئن برگزار شود. سعی ما همین خواهد بود و این امر امکانپذير است. کار سختی خواهد بود ولی ما روند ثبت نام واجدین شرایط رای دادن را که اول دسامبر آغاز شده تا ماه های آوريل و مه ادامه می دهیم. "

اما احمد رشید در باره اصرار آمریکایی ها برای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری نگاهی دیگری دارد: " به نظر من این کاملا واضح و روشن است که آمریکایی ها منافع کوتاه مدت دارند و آن اینکه آنها می خواهند تا جرج بوش بار دیگر به عنوان رییس جمهور آمریکا در ماه نوامبر انتخاب شود. بنابراین آنها سعی خواهند کرد تا یک سیاست موفق خارجی داشته باشند. به عقیده من تقریبا همه از جمله کشور های اروپایی، سازمان ملل متحد، سازمان های امدادی و بسیاری افغان ها مخالف برگزاری انتخابات در ماه ژوئن هستند."

دولت افغانستان با توجه به مشکلات امنیتی به درستی می داند که برای برگزاری انتخابات با دشواری هايی روبرو است. براساس پیش نویس قانون اساسی جدید افغانستان، انتخابات پارلمانی یک سال بعد از انتخابات ریاست جمهوری برگزار خواهد شد. اما اگر حامد کرزی انتخابات ریاست جمهوری را به تعویق بياندازد، مورد انتقاد قرار خواهد گرفت.

اشرف غنی احمدزی می گويد: " انتخابات ریاست جمهوری به تعویق نخواهد افتاد. زیرا که این انتخابات، امری حتمی است و روند مشروعی را که ما آغاز کرده ایم باید ادامه یابد. کسانی که خواستار تاخیر در برگزاری انتخابات هستند، ممکن است دلایل درستی داشته باشند. اما روند اصلی سیاسی باید ادامه یابد. مردم افغانستان تجربه های بدی از گذشته دارند، کسانی که به مدت شش ماه انتخاب شده بودند برای ده سال بر سر قدرت ماندند. هیچ کسی دیگری مگر خود افغان ها نمی تواند در باره به تعویق انداختن انتخابات ریاست جمهوری تصمیم بگیرد. "

در عین حال بنظر می رسد که کشورهای اروپایی نیز خواستار برگزاری انتخابات در تابستان سال آینده نیستند.

فرانسیس وندرل، فرستاده ويژه اتحادیه اروپا در امور افغانستان می گويد: "اگر از من بپرسید که آیا شرایط برای برگزاری انتخابات آزاد، عادلانه و معتبر مساعد است، پاسخ من نه خواهد بود. ما در جريان کنفرانس بن امیدوار بودیم که در طول دو سال، شرایط امنیتی بهبود خواهد یافت. حالا سوال اینجاست که آيا بدون شرایط لازم و مساعد باید انتخابات را برگزار کرد؟"

در حال حاضر درباره برگزاری کنفرانس دوم بن حرف هايی وجود دارد، کنفرانسی که بتواند خط مشی سیاسی آینده افغانستان بعد از ماه ژوئن را تعیین کند. بعضی ها بر این باورند که ممکن است در کنفرانس دوم بن برخی از رهبران ميانه روی طالبان و قدرت های منطقه ای نیز شرکت کنند.

اما احمد رشید معتقد است با توجه به بحران جاری در افغانستان، این کشور به یک اقدام سیاسی نیاز دارد.

وی می گويد: " یقینا به نظر من این مساله می تواند دوباره مورد توجه قرار بگیرد. اما این امر تا حدود زیادی به اقدامات آمریکایی ها و کشورهای اروپایی و فعالیت سازمان پيمان آتلانتيک شمالی، ناتو بستگی دارد. آیا کشورهای اروپايی می توانند نیرو برای توسعه امنیت در خارج از کابل نيرو فراهم کنند؟ به نظر من مشکلات زیادی در این زمینه وجود دارد."

خوب حالا که دو سال از اجلاس بن می گذرد، خود افغان ها در باره این روند چگونه می اندیشند؟

اشرف غنی احمد زی می گوید از بسیاری لحاظ اجلاس بن موفق بوده است. اما او اذعان می کند که هنوز مشکلاتی وجود دارد: " ما بخشی از راه را طی کرده ایم. ما هنوز موانع را برطرف نکرده ایم. از سوی دیگر زمان نیز خیلی کوتاه بوده است. هنوز چالش های زیادی در پیش رو است. اما من حس می کنم که ما باید به یک اتفاق نظر در افغانستان دست یابیم و شرایطی را برای کودکان خود فراهم کنیم که هرگز به مشقتی که خود دچار بودیم، مواجه نشوند."

اجلاس بن در برخی موارد موفق بوده است. وضعیت امنیتی ممکن است وخیم باشد ولی افغانستان بار دیگر درگیر جنگ داخلی نشد. دولت انتقالی افغانستان نه تنها به موجودیت خود ادامه می دهد بلکه دستاوردهايی نیز داشته است. اما اگر قرار است که دولت مرکزی افغانستان در دراز مدت باقی بماند و تحکیم یابد، به حمایت و حضور کامل جامعه بین المللی و به خصوص ایالات متحده آمریکا نیاز است.