رئیس جمهوری افغانستان به نماینده ویژه باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا گفته که بازداشت و نگهداشتن افراد در بازداشتگاه از سوی نظامیان آمریکا در افغانستان، به معنای "نقض حاکمیت ملی افغانستان" است"
حامد کرزی در دیداری با مارک گروسمن نماینده آمریکا در افغانستان گفته که بازداشت افغانها توسط نظامیان آمریکا نقض حاکمیت ملی است و باید متوقف شود.
واگذاری مسئولیت نگهداری از ۶۰۰ افغان و ۵۰ خارجی در بازداشتگاه بگرام از سوی نیروهای آمریکایی به نهادهای دولتی افغانستان، موضوع اصلی مورد بحث در دیدار روز یکشنبه (۲۵ سنبله/شهریور) آقایان کرزی و گروسمن بوده است.
ایمل فیضی، سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان، به بیبیسی گفت که آقای کرزی در این دیدار گفته است که نیروهای آمریکایی "حق گرفتاری (افراد) در خاک افغانستان را ندارند ـ نه حق داشتن زندان را دارند و نه حق بازداشت اتباع کشور را. در این باره تاکید صورت گرفت."
به گفته آقای فیضی، رئیس جمهوری افغانستان به نماینده ویژه باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا گفته است که بازداشت و نگهداری افراد در بازداشتگاه از سوی نظامیان آمریکا در افغانستان، به معنای "نقض حاکمیت ملی افغانستان" است.
چرا آقای کرزی تاکید دارد که این ۶۰۰ نفر حتما و بدون تاخیر به دولت افغانستان تحویل داده شوند؟ برخی دیپلماتها گفتهاند که این بازداشتیها افراد "اصلی" در میان بازداشتیهای بازداشتگاه بگرام بوده و از نظر آمریکا "خطرآفرین" هستند.
و از منظر افغانی، ناظران معتقدند که آقای کرزی در نظر دارد که با خارج کردن این افراد از محدوده کنترل آمریکایی ها، آنها را دستمایه مصالحه با گروه طالبان قرار دهد ـ چنانکه دولت در گذشته شماری از زندانیان طالبان را برای ابراز "حسن نیت" آزاد کرده است.
اما این کل مساله نیست؛ نکته مهم دیگر در این موضوع این است که اگر حق بازداشت افراد در میدانهای نبرد با تروریسم در افغانستان از نیروهای بینالمللی گرفته شود، آیا این امر به معنای محدود کردن حضور این نیروها در میدانهای جنگ نیست؟
مشکلات بیشتر
نورالحق علومی، عضو پیشین مجلس نمایندگان و ژنرال سابق ارتش میگوید که هنوز نیروهای مسلح داخلی توانایی مبارزه با تروریسم را در همه عرصهها ندارند و اگر حق بازداشت شورشیان از خارجی ها گرفته شود، مشکلات بیشتری به میان خواهد آمد.
اگر نیروهای خارجی صلاحیت بازداشت شورشیان را در میدان نبرد نداشته باشند، دیگر چه کاری خواهند کرد؟
او افزود: "در جاهاییهایی که نیروهای خارجی فعالیتهای جنگی انجام میدهند، افغانها حضور ندارند، در آن جاها آنها (نیروهای خارجی) میتوانند بازداشت کنند. هر وقتی که مسئولیت فعالیتهای جنگی را افغانها به دست بگیرند، صلاحیت بازداشت افراد از خارجیها هم گرفته شود."
براساس آنچه که تا حال از این دیدار گزارش شده، آقای کرزی نگفته که نیروهای خارجی حق اجرای عملیات جنگی را ندارند که در آن احتمال استفاده از هر نوع جنگ افزار متعارف در مبارزه با تروریسم و کشتن طرف مقابل وجود دارد.
اگر نیروهای آمریکایی در عملیاتی شرکت کند که در آن امکان بازداشت فردی مسلح مظنون به فعالیت تروریستی وجود داشته باشد، در آن صورت، آیا ممکن است که این نیروها از بازداشت این فرد خودداری کنند؟
بازداشت افراد، بخش کوچکی از عملیات نظامی را تشکیل میدهد که نیروهای خارجی به طور روزمره علیه شورشیان در مناطق مختلف افغانستان اجرا میکند. به این ترتیب، آقای کرزی تنها با بخشی از اجرای عملیات نیروهای خارجی مخالفت کرده است.
محدودیت حضور خارجیها؟
آیا این مخالفت مقدمهای برای این نیست تا در آینده به آمریکاییها گفته شود که حق اجرای عملیات نظامی را ندارید و در پایگاههای خود بمانند؟ در این صورت، آیا اگر چنین موضوعی طرح شود، این به معنای تلاش برای محدود کردن حضور نیروهای بینالمللی در افغانستان نیست؟ و آیا چنین چیزی اصلاً عملی است؟
آقای علومی معتقد است که چنین چیزی عملی نیست. او به این باور است که "ما اجازه حق حضور و داشتن پایگاه را به نیروهای خارجی دادهایم و آنها هم تا حال این گونه فعالیتها را انجام دادهاند. این تظاهری است که دولتمردان افغانستان میکنند."
تا حال دولت افغانستان هیچگونه قانونی در مورد حضور نیروهای خارجی در داخل کشور به تصویب نرسانده است. این نیروها بر اساس قطعنامه ۱۳۸۶ (مصوب ۲۰ دسامبر ۲۰۰۱) شورای امنیت سازمان ملل در افغانستان حضور دارند و علیه تروریسم میجنگند.
هنوز مشخص نیست که مارک گروسمن و دیگر مقامهای آمریکایی به درخواست آقای کرزی برای توقف بازداشت افراد از سوی نیروهای بینالمللی در افغانستان چه پاسخی دادهاند.
در اعلامیههای سفارت آمریکا که در پی دیدار آقایان گروسمن و کرزی منتشر شده، در این مورد توضیح داده نشده است.
دولت افغانستان پس از به دست گرفتن مسئولیت بازداشتگاه بگرام، شانزده زندانی را فورا آزاد کرد
سفارت آمریکا در کابل در مورد این دیدار دو اعلامیه صادر کرده که در یکی از آنها آمده که آقای گروسمن در این دیدار تاکید کرده که آمریکا افغانستان را تنها نخواهد گذاشت که اشاره او ظاهرا بر ادامه حضور آمریکا در افغانستان است.
در اعلامیه دوم سفارت آمریکا آمده که مارک گروسمن به آقای کرزی گفته که آمریکا به حاکمیت ملی افغانستان احترام کامل دارد و محتوای توافقنامهای که بین آمریکا و افغانستان در مورد بازداشتگاه بگرام امضا شده را به طور کامل اجرا خواهد کرد.
حامد کرزی گفته است که بازداشت افراد از سوی آمریکایی ها و در بند نگهداشتن آنها مغایر این توافقنامه است، اما پیش از این نیروهای آمریکایی گفته بودند که این توافقنامه صلاحیت نیروهای خارجی برای بازداشت افراد را محدود نمیکند.
به این ترتیب به نظر میرسد که در پی کاهش جنجالها میان نیروهای خارجی و دولت افغانستان بر سر تلفات غیرنظامیان، عملیات شبانه و واگذاری مسئولیت نگهداری از زندانیان، حالا موضوع دیگری جنجالبرانگیز میشود: بازداشت شورشیان ـ چه داخلی و چه خارجی در قلمرو افغانستان.
