ماموریت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) ده ساله شد
یان کوبیش رئیس دفتر هیات نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان، در سفری به ولایت کنر در شرق افغانستان اعلام کرده است که این سازمان دفتر محلی خود در شرق افغانستان را تا یک ماه دیگر تعطیل خواهد کرد.
همچنین مقام های سازمان ملل متحد در کابل قبلا گفته بودند ممکن است تا پایان سال 2012 میلادی 9 دفتر محلی سازمان ملل متحد در افغانستان بسته شود و این سازمان حدود نیمی از کارمندانش را در افغانستان از دست دهد.
حضور سازمان ملل متحد در ده سال گذشته در افغانستان چگونه بوده و این سازمان چه نقشی در ده سال پر تحول اخیر در افغانستان داشته است؟
دفتر ماموریت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) که نمایندگی سیاسی سازمان ملل متحد برای افغانستان هم خوانده می شود، پس از سقوط رژیم طالبان ایجاد شد.
در وبسایت رسمی یوناما، این نهاد اینگونه تعریف شده است: یوناما، یا هیات معاونت ملل متحد در افغانستان، مأموریت سیاسی سازمان ملل برای افغانستان است که در سال ۲۰۰۲ میلادی توسط شورای امنیت این سازمان به درخواست حکومت به منظور کمک به مردم افغانستان برای گذاشتن پایه های صلح و توسعه پایدار در این کشور ایجاد شد.
تمدید مأموریت یوناما
در اواخر ماه مارچ (مارس) سال جاری میلادی، ۱۵ عضو شورای امنیت سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه ۲۰۴۱، مأموریت یوناما را برای یک سال دیگر تا ماه مارچ سال آینده میلادی تمدید کردند.
شورای امنیت سازمان ملل در این قطعنامه تأکید کرد که یوناما، تحت ریاست یان کوبیش، نماینده ویژه دبیرکل این سازمان، به هدایت تلاشهای بین المللی برای تقویت نقش نهادهای افغانی در عرصه های حکومتداری دموکراتیک، حاکمیت قانون، مبارزه با مواد مخدر، حقوق بشر، کمکهای بشردوستانه و سایر مسایل مرتبط ادامه خواهد داد.
شورای امنیت همچنین تصمیم گرفت که مأموریت این نهاد برای "رهبری و هماهنگی" تلاشهای بین المللی در عرصه غیرنظامی در افغانستان بر اساس نتایج کنفرانسهای بین المللی در مورد این کشور ادامه خواهد یافت.
شورای امنیت در این قطعنامه بر اهمیت ادامه حضور یوناما و دیگر نهادهای وابسته به سازمان ملل در ولایات مختلف افغانستان و همچنین برنامه های آنها تأکید کرده است.
چارچوب همکاری بین حکومت افغانستان، سازمان ملل متحد و جامعه بین المللی در شماری از اسناد و کنفرانسهای بین المللی از جمله در توافقات سال ۲۰۰۶ لندن، استراتژی توسعه ملی افغانستان، کنفرانس پاریس در ماه جون (ژوئن) ۲۰۰۸، کنفرانس لندن در مورد افغانستان در جنوری (ژانویه) ۲۰۱۰ و کنفرانس کابل در جون همان سال مشخص شده و مورد توافق جوانب قرار گرفته است.
همچنین در "اهداف توسعه هزاره" سازمان ملل متحد، مجموعه ای از هشت هدف مهم اجتماعی و اقتصادی که دولتهای جهان توافق کرده اند تا سال ۲۰۱۵ میلادی به آنها دست یابند، به مواردی مهم از این همکاریها اشاره شده است.
رییس کنونی یوناما
کمک به برگزاری انتخابات و نظارت بر اجرای صحیح آن، بخشی از ماموریت سازمان ملل متحد در افغانستان بوده است
یان کوبیش (Ján Kubiš) رییس فعلی یوناما دیپلمات اهل اسلواکی است که در ۲۳ نوامبر سال ۲۰۱۱ میلادی از سوی بان کی-مون دبیرکل سازمان ملل برای این مأموریت انتخاب شد.
آقای کوبیش، که سه دهه در عرصه سیاست خارجی و همکاریهای اقتصادی و بین المللی تجربه دارد، پیش از این مدیریت اجرایی کمیسیون اقتصادی سازمان ملل برای اروپا را بر عهده داشت و بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۹ وزیر خارجه اسلواکی بود.
او در اواخر دهه ۹۰ میلادی به عنوان نماینده ویژه سازمان ملل متحد برای تاجیکستان و آسیای میانه نیز کار کرده و به زبانهای اسلواکی، چک، انگلیسی، روسی و فرانسوی صحبت می کند.
عرصه های مختلف فعالیت یوناما
بخش امور سیاسی یوناما به مسایلی مانند حمایت از تلاشها برای توسعه سیاسی، حل مناقشات، خلع سلاح و همکاریهای منطقهای می پردازد. مأموریت سیاسی یوناما پشتیبانی از اجرای اهداف عمده و سیاسی توافقات بن، که در نوامبر سال ۲۰۰۱ امضا شد، اعلام شده است.
بر اساس اطلاعات مندرج در سایت رسمی یوناما، این بخش همچنین شامل واحد حمایت از انتخابات، واحد مشاوره نظامی، واحد حکومتداری، واحد مشاوره پلیس، و واحد حاکمیت قانون است، و مسئولیت آنها هماهنگ سازی تلاشهای بین المللی برای نهادسازی در این عرصهها توصیف شده است.
یوناما مسئول هدایت و نظارت بر تمامی فعالیتهای کمک رسانی و بازسازی سازمان ملل در افغانستان نیز شمرده می شود. هماهنگی فعالیتهای نهادهای وابسته به سازمان ملل در عرصه توسعه انسانی و تلاش برای مؤثر واقع شدن کمکهای بین المللی در عرصه توسعه از کارکردهای اصلی این نهاد به حساب می آید.
مأموریت یوناما در عرصه حقوق بشر بر اساس قطعنامه ۱۹۷۴ شورای امنیت سازمان ملل، نظارت بر وضعیت غیرنظامیان، هماهنگی تلاشها برای اطمینان نسبت به محافظت از آنها، ترویج حسابدهی و کمک به تحقق کامل آزادیهای اساسی و موارد مندرج در قانون اساسی افغانستان و معاهدات بین المللی، که این کشور نسبت به آنها متعهد است، خوانده شده است.
برنامه های یوناما در زمینه مسایل حقوق بشری مبارزه با خشونت علیه زنان و تلاش برای افزایش مشارکت آنها در عرصه دولتی عنوان شده است. حمایت از توسعه در عرصه قانونگذاری به منظور احقاق حقوق زنان و دختران در افغانستان از دیگر عرصههای تلاشهای حقوق بشری یوناما خوانده شده است.
یوناما با کمیته مستقل حقوق بشر افغانستان در عرصه های محافظت از غیرنظامیان، خشونت علیه زنان، بازداشت افراد و معافیت از مجازات همکاری می کند. بخش حقوق بشر یوناما حمایتهای فنی از واحد حمایت حقوق بشر وزارت عدلیه افغانستان را نیز بر عهده دارد.
بخش حقوق بشر یوناما همچنین فعالیتهای مشترکی را با نهادهای جامعه مدنی افغانستان در کابل و سایر مناطق این کشور سازماندهی کرده است.
نقش هماهنگ کننده یوناما
توافقنامه بن، وظایف مشخصی برای سازمان ملل متحد در افغانستان بعد از رژیم طالبان پیش بینی کرده بود و ایجاد هماهنگی میان دولت نوپای افغانستان و جامعه جهانی از مهمترین وظایف این سازمان در افغانستان خوانده شده است.
کای آیده، نماینده وقت دبیرکل سازمان ملل متحد برای افغانستان در سال ۲۰۰۸ هنگام ورود به کابل در این مورد گفت که نیاز به هماهنگی بیشتر در جلسات شورای امنیت سازمان ملل مورد تأکید طرفهای دخیل در قضیه افغانستان قرار گرفت. او گفت که دولت افغانستان خواستار چنین هماهنگیهایی بوده و لازم بوده که این خواسته به نحو مناسبی برآورده شود.
کارکرد یوناما
به نظر کارشناسان، نگاهی به روند فعالیتهای یوناما در سالهای گذشته نشان میدهد که کارکرد این نهاد در سالهای اول حاکمیت نظام جدید در افغانستان بیش از سالهای اخیر بوده است.
دفاتر و کارمندان سازمان ملل متحد در افغانستان، از اهداف ثابت حملات شورشیان بوده اند
ناظران اوضاع افغانستان براین باورند که یوناما در دوران ریاست احضر ابراهیمی بر این نهاد، بیشترین فعالیت را داشت؛ اما در سالهای بعد این نقش به تدریج کم رنگ شده و سازمان ملل متحد در حاشیه قضایای افغانستان قرار گرفت.
با این وصف، مسئولان یوناما در سال ۲۰۰۸ به بی بی سی گفتند که در شش سال گذشته نه تنها تغییری در مأموریت سازمان ملل در افغانستان به وجود نیامده، بلکه نقش آن طی این سالها در این کشور افزایش قابل ملاحظه ای یافته است.
علیم صدیق، از کارمندان ارشد یوناما در افغانستان در همین زمان در مصاحبه با بی بی سی گفت که در سال ۲۰۰۷ شمار دفاتر نمایندگی یوناما در افغانستان دو برابر شده و در سال ۲۰۰۸، ۱۷ دفتر نمایندگی یوناما در سراسر افغانستان فعال بوده است. او این تحول را نشانه افزایش نقش سازمان ملل در مسایل افغانستان خواند.
تلفات یوناما
دفاتر سازمان ملل متحد و کارمندان این سازمان، از اهداف ثابت شورشیان مسلح در افغانستان محسوب می شوند. نظیف الله سالارزی، سخنگوی یوناما به بیبیسی گفت که در ده سال گذشته، ۲۰ تن از کارمندان این سازمان در حملات شورشیان کشته شده اند.
با این وجود، به گفته آقای سالارزی، نگرانی های امنیتی مانع کار سازمان ملل در افغانستان نمی شود و تا زمانی که افغان ها نیاز داشته باشند، سازمان ملل در کنار آنها خواهد بود.
یوناما ۲۳ دفتر منطقه ای و محلی با حدود دو هزار کارمند در افغانستان دارد که هشتاد درصد آنها، کارمندان محلی افغان هستند. بودجه سالانه هیات موریت سازمان ملل متحد در افغانستان، حدود ۲۴۰ میلیون دلار است.
