نشست مسکو؛ زمینه‌سازی دولت بایدن برای 'دولت انتقالی صلح' در افغانستان

دولت جو بایدن به دیپلماسی منطقه‌ای برای تسریع مذاکرات صلح افغانستان روی آورده است. نشست مسکو اولین برنامه منطقه‌ای برای تسریع روند صلح افغانستان پس از روی کارآمدن جو بایدن در آمریکاست.

در طرح تازه آمریکا باید باید صلح افغانستان تا پیش از اول ماه می به نتیجه مشخصی برسد، یعنی آخرین مهلت خروج نیروهای آمریکایی از این کشور بنا به توافقنامه میان آمریکا و طالبان.

هرچند جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا در تازه‌ترین مصاحبه‌اش گفته که خروج کامل نیروهای کشورش از افغانستان در ضرب‌الاجل تعیین‌شده دشوار است ولی حتی اگر این ضرب‌الاجل تمدید شود، طولانی نخواهد بود.

وزارت خارجه آمریکا گفته که نشست مسکو تکمیل‌کننده‌‌ همه تلاش‌های بین‌المللی برای حمایت از روند صلح افغانستان و در عین حال بازتاب‌دهنده‌ نگرانی‌های جامعه‌ جهانی است.

آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا بر "فوریت" صلح و کاهش خشونت‌ها پیش از آغاز فصل بهار تاکید کرده، او در نامه‌ای به محمد اشرف غنی، رئیس جمهور افغانستان از آغاز "عملیات‌های بهاری" طالبان و حتی احتمال کنترل طالبان بر برخی مناطق و تشدید خشونت‌ها ابراز نگرانی کرده، در صورتی که روند صلح به نتیجه مشخصی در هفته‌های آینده نرسد.

زلمی خلیلزاد، نماینده ویژه آمریکا طرح صلحی را با دولت، طالبان و رهبران سیاسی افغانستان در میان گذاشته است که در آن یک "دولت انتقالی صلح" مشترک با طالبان به صورت موقت تا برگزاری انتخابات اداره کشور را برعهده بگیرد.

بیش از پنج ماه مذاکره دو هیات افغانستان و طالبان در دوحه به کندی پیش رفته و وارد موضوعات اصلی نشده است. دولت افغانستان طالبان را متهم به بهانه‌تراشی کرده‌اند و طالبان، هیات افغانستان را "‌بی‌صلاحیت" دانسته‌اند.

دو سال پیش نیز برای اولین‌بارمقام‌های ارشد طالبان از جمله ملا برادر با شماری از رهبران سیاسی افغان در مسکو دیدار کردند.

نیروهای خارجی در افغانستان چه می‌کنند؟

بنا به آمارهای رسمی ۲۵۰۰ نظامی آمریکایی و حدود ۹۵۰۰ نیروی کشورهای عضو و متحد ناتو در قالب موسوم به "ماموریت قاطع" ناتو در افغانستان حضور دارند.

برخی رسانه‌های آمریکا در روزهای اخیر شمار واقعی نیروهای آمریکایی در افغانستان را ۳۵۰۰ نفر دانسته‌اند.

نیروهای خارجی در کار آموزش و پشتیبانی از نیروهای امنیتی افغانستان فعالیت می‌کنند.

نیروهای ویژه آمریکایی نیز در جستجوی شبکه‌های القاعده و شاخه خراسان دولت اسلامی (داعش) هستند.

در کنار این سربازان، حدود ۱۸ هزار نفر نیروی پیمانکار و قراردادی نیز حضور دارند که کارکنان شرکت‌های تدارکاتی، حمل و نقل و خدماتی و امنیتی هستند.

طالبان خواستار خروج تمامی نیروهای خارجی تا اول ماه مه/می سال جاری است.

پس از امضای توافقنامه دوحه میان آمریکا و طالبان، هیچ نظامی آمریکایی در افغانستان کشته نشده است و بجز حملات محدود هوایی، طالبان و نیروهای بین‌المللی وارد درگیری مستقیم نشده‌اند.

از سوی دیگر، ینس استولتنبرگ، دبیرکل ناتو می‌گوید بازیگران منطقه‌ای مسئولیت دارند تا به روند صلح افغانستان کمک کنند. وزیران دفاع ناتو چندی پیش در نشستی در بروکسل نتوانستند به "تصمیم جمعی" در مورد آینده نیروهای این سازمان در افغانستان برسند.

اهمیت نشست مسکو

حمایت بازیگران منطقه‌ای که هرکدام منافع در افغانستان برای خود قائلند، برای موفقیت روند صلح افغانستان مهم است.

در سال‌های اخیر، نمایندگان آمریکا، چین و روسیه گفتگوهای ترویکا (مذاکرات سه جانبه) را در سطح دیپلمات‌های ارشد در مورد مسائل امنیت منطقه‌ای به‌ویژه افغانستان داشته اند، در این نشست که جلسه "ترویکای گسترده" نام گرفته از نمایندگان کشورهای پاکستان و ایران و افغانستان و طالبان نیز دعوت شده است.

نشست مسکو یک روزه است، و به ابتکار وزارت خارجه روسیه برگزار می‌شود. نشست با سخنرانی سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه آغاز می‌شود.

وزارت خارجه افغانستان آن را در ادامه مذاکرات جاری دو طرف در دوحه و نه روندی جایگزین آن توصیف کرده است.

این نشست زمینه‌ساز مقدمات نشست مهمتر استانبول نیز پنداشته می‌شود که قرار است در اوایل آوریل برگزار شود.

کی‌ها به مسکو رفتند؟

شماری از چهره‌های برجسته سیاسی افغانستان و اعضای هیات مذاکره کننده افغانستان و هیات ده نفری طالبان به ریاست ملاعبدالغنی برادر، معاون سیاسی و رئیس دفتر این گروه در دوحه فرصت لابی و آمادگی برای مشارکت طالبان در نظام سیاسی آینده افغانستان را فراهم می‌کند.

هیات افغانستان به رباست عبدالله عبدالله، رئیس شورای عالی مصالحه ملی همراه با حامد کرزی، رئیس جمهور پیشین، میر رحمن رحمانی، رئیس مجلس نمایندگان،‌ محمد کریم خلیلی، رهبر حزب وحدت اسلامی، مارشال عبدالرشید دوستم، رهبر جنبش ملی-اسلامی، محمد علم ایزدیار، نایب اول مجلس نمایندگان هستند.

همچنین شماری از اعضای هیات افغانستان در دوحه از جمله معصوم استانکزی، رئیس هیأت مذاکره کننده افغانستان در دوحه،‌ سید سعادت منصور نادری، وزیر دولت در امور صلح، احمد نادر نادری سخنگوی هیأت مذاکره‌کننده، عبدالمتین بیگ و حبیبه سرابی، اعضای هیأت مذاکره‌کننده است.

دو نماینده گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان نیز در این نشست شرکت دارند.

واکنش‌ها به حضور کمرنگ زنان

فعالان حقوق زن نسبت به ترکیب هیأت افغانستان در نشست مسکو اعتراض کرده و گفته‌اند که سهم زنان در این نشست کاملا ناچیز است.

در نشست مسکو تنها یک زن، حبیبه سرابی، عضو هیات مذاکره‌کننده افغانستان در دوحه و والی پیشین بامیان حضور دارد.

فعالان زن افغان در شبکه‌های اجتماعی می‌گویند زنان باید در نشست‌های صلح حضور فعال داشته باشند.

دولت افغانستان چه می‌گوید؟

طالبان گفته که طرح پیشنهادی صلح آمریکا را بررسی می‌کند. اما مقام‌های دولت افغانستان نارضایتی خود را از طرح تازه صلح آمریکا علنی ابراز کرده اند.

امرالله صالح، معاون رئیس جمهوری این طرح را "سند ننگ" نامید و آقای غنی در آستانه نشست مسکو گفته اگر طالبان فردا هم به انتخابات حاضر باشند، دولت او به خاطر برگزاری انتخابات آمادگی دارد، اما تاکید کرد "بدون انتخابات، حاضر به انتقال قدرت به جانشین خود نیستم." او پیش از این در مراسم گشایش پارلمان نیز به این موضوع اشاره کرده بود.

طالبان در گذشته مشروعیت انتخابات را همواره رد کرده اما در مورد انتخاباتی که در طرح آمریکا پیش بینی شده، هنوز نظری ارایه نکرده است.

با توجه به اینکه انتخابات ریاست جمهوری افغانستان سال ۲۰۱۹ میلادی برگزار شد و مراسم تحلیف نیز با چندین ماه تاخیر برگزار شد، اشرف غنی حدود چهار سال دیگر فرصت دارد تا در قدرت بماند.

آقای غنی به "فوریت" آمریکا در مورد صلح نیز گفته که ما "صد برابر استعجالیت داریم، اما برای تامین صلح پایدار و عادلانه به عوض احساسات براساس واقعیت‌ها به پیش می‌رویم."