گفتوگوهای پاکستان؛ شبی که طالبان و دولت افغانستان تا سحر گفتوگو کردند
- نویسنده, علی حسینی
- شغل, بیبیسی
امروز نشست موسوم به بینالافغانی با حضور دهها چهره سیاسی و نمایندگان جامعه مدنی افغانستان و نمایندگان طالبان در دوحه قطر آغاز شده است.
موضوع نسبتا مهم، حضور مقامهای حکومت افغانستان در این نشست است. نادر نادری، رئیس کمیسیون اصلاحات اداری، عبدالمتین بیگ، رئیس ارگانهای محل و شهرزاد اکبر، معاون شورای امنیت ملی افغانستان مقامهای حکومتیاند که راهی دوحه شدهاند، اما نه "به عنوان نماینده دولت، بلکه بهمثابه افغان."
این نخستینبار نیست که شماری از مقامهای دولت افغانستان با نمایندگان طالبان صحبت میکنند. دقیقا چهار سال پیش در همین روز (۷ جولای ۲۰۱۵) هیئتی هفت نفره از کابل با گروهی سه نفره از طالبان در منطقه خوش آب و هوای شهر مَری، در ۶۰ کیلومتری اسلامآباد، پایتخت پاکستان پشت میز گفتوگو نشستند. در آنزمان از چند و چون این نشست چند ساعته حرفهای زیادی نشر نشد.
هنوز دقیق مشخص نشده است که طالبان چگونه و چرا حاضر شدند با نمایندگان دولت افغانستان به گفتوگو بنشینند. این گروه دولت افغانستان را دستنشانده میخواند و بارها تاکید کرده که با آن مذاکره نخواهد کرد.
برخی به این باور هستند که دولت پاکستان به درخواست دولت افغانستان این زمینه را فراهم کرده بود؛ اما یکی از تحلیلگران افغان که با مسائل گروه طالبان به خوبی آشنا است به من گفت که گویا پاکستانیها بر طالبان برای نشستن به پای میز مذاکره فشار وارد کردند، تا جایی که گفته بودند اگر با هیئت افغانی به گفتوگو ننشینند، مانع مداوای زخمیهای این گروه در پیشاور خواهند شد و حتی تهدید کردند سرم وصلشده به بدن زخمیهای طالب را قطع خواهند کرد.
من از ذبیحالله مجاهد، سخنگوی این گروه مشخصا پرسیدم که چرا در آنزمان حاضر به گفتوگو شده بودند؟
او در پاسخ گفت در این زمینه جویای معلومات خواهد شد، اما گفت قضیهای که در بالا ذکر شده است را رد میکند.
در هیئت دولت افغانستان هفت نفر از جمله حاجی دین محمد، معاون شورای عالی صلح، حکمتخلیل کرزی، معاون وزارت خارجه در آنزمان، سفیر افغانستان در پاکستان، محمد ناطقی و فیضالله ذکی از نزدیکان محمد محقق و جنرال دوستم حضور داشتند.
به نظر میرسد هیئت طالبان بلند پایه بوده است. ملا عباس، وزیر صحت/ بهداشت حکومت طالبان، ابراهیم حقانی، برادر جلالالدین حقانی، رهبر شبکه حقانی و لطیف منصور برادرزاده مولانا منصور نمایندگان طالبان بودند.
حاجی دینمحمد، معاون شورای عالی صلح که ریاست هیئت افغانی را برعهده داشت تعریف میکند که شماری از نمایندگان پاکستان هم به عنوان میزبان نشسته بودند. یک هیئت سه نفره آمریکایی و هیئتی دو نفره از چین هم بر نشست نظارت داشتند.
در آنزمان دولت افغانستان اعلام کرد که هیئتهای شرکتکننده از هر دو طرف، رسمی، با صلاحیت و طرف تائید رهبری هر دو جانب است.
نواز شریف، نخستوزیر وقت پاکستان هم گفت طالبانی که در نشست شرکت کردهاند، افراد مهمی هستند و شورای رهبری آنها را معرفی کرده است.
دولت آمریکا هم گفت این نشست گام مهمی برای دستیافتن به صلح قابل اعتماد برای افغانستان است.
منبع تصویر، EPA
گرداننده نشست اعجاز چودری، معاون وزارت خارجه پاکستان بود.
هیئت افغان در یک طرف میز مستطیلشکل نشستند، نمایندگان طالبان در روبهرو، پاکستانیها در طرف غربی و آمریکاییها و چینیها هم در شرق میز نشستند.
به گفته حاجی دینمحمد، پاکستانیها تصمیم داشتند در ابتدای جلسه، افراد معرفی شوند و سپس برخاسته و احوالپرسی و جانجوری کنند؛ اما چون او همه نمایندگان طالبان را میشناخت، نیازی به معارفه نمیدانست. حاجی دینمحمد گفت:" به این معارفه نیازی نیست. بسیار گپ بدی است که در ابتدا احوالپرسی نکنیم و یک نفر دیگر این کار را انجام دهد."
همینطور شد، و به اصطلاح افغانها بغلکشی و جورپرسانی شد.
در آغاز فضای نشست سرد بود؛ چراکه بار اول بود نمایندگان دو طرف متخاصم روبهروی هم نشسته بودند. به گفته معاون شورای عالی صلح، طالبان بسیار به تندی صحبتشان را آغاز کردند و بیشتر هم مخاطبشان آمریکاییها بود. از "ظلم بر زندانیهایشان" شکایت داشتند. به هیئت افغانی هم میگفتند که شما صلاحیت ندارید.
محمد ناطقی از دیپلماتهای سابق افغانستان هم که در این نشست حضور داشت میگوید ملاعباس رئیس هیئت طالبان گفت هیئتش با عنوان "امارت اسلامی طالبان" صحبت میکند. این موضوع با واکنش هیئت افغانی روبهرو شد که گفت: "نمیشود که ما به عنوان دولت و شما به عنوان امارت وارد گفتوگو شویم." جروبحث در اینباره یک ساعت دوام پیدا کرد و در نهایت طالبان پذیرفتند که با عنوان "تحریک طالبان" یاد شوند.
پس از گپهای طالبان، اعجاز چودری از هیئت افغانی خواست صحبت کند. حاجی دینمحمد میگوید چون فضا بسیار تند شده بود، با خود گفتم اگر هیئت افغانی واکنش نشان بدهد "وضعیت خراب میشود"، به همین دلیل گفتم حالا صحبت نمیکنیم و میرویم یک پیاله چای میخوریم.
در هنگام وقفه چای با رفقای خود نشستیم و گفتم: "ما به صلح ضرورت داریم و از طرف ملت آمدهایم. آنها در کوه بهسر میبرند و باید هم عصبانی باشند. ما و شما سر چوکی/صندلی مینشینیم و با موتر میگردیم، آنها اما در کوه میگردند و مردم کوه باید عصبانی و ناراحت باشند. پس خوب است واکنش تندی نشان ندهیم."
به گفته حاجی دینمحمد اعضای هیئت افغانی ناراحت بودند و میخواستند واکنش نشان بدهند. اما او در ابتدا به کسی که کمتر عصبانی بود نوبت داد تا صحبت کند. با این برخورد، فضا کمی تغییر کرد.
حاجی دینمحمد از تلفات دو سوی جنگ صحبت کرد و گفت که این جنگ هیچ راه حل نظامی ندارد و به خاطر تصرف یک منطقه کوچک افراد زیادی از دو سوی جنگ کشته میشوند؛ سرنوشت خانوادههای قربانیان جنگ چه خواهد شد؟ و اینکه این جنگ هیچ دستاورد ملموسی ندارد.
به گفته معاون شورای عالی صلح پس از این صحبتها طالبان ساکت شدند و رئیس هیئتشان گفت هرچه زودتر زمان بعدی گفتوگوها را مشخص کنید. حاجی دینمحمد ده روز بعد را پیشنهاد میکند که ملا عباس با آن موافقت میکند. قرار شد در ۳۱ جولای دوباره با هم بنشینند.
هیئت افغان به کابل برمیگردد تا برای مذاکرات دوم آمادی بگیرد. آقای غنی در آنزمان که پایش آسیب دیده بود، در خارج بود. صبح روز ۳۱ جولای، جلسهای با حضور داکتر عبدالله، رئیس اجرایی، حنیف اتمر، مشاور امنیت ملی و معصوم استانکزی، رئیس امنیت ملی تشکل میشود. پیش از این تصمیم گرفته شده بود که برای مذاکرات دوم، یک زن هم عضو هیئت افغانی تعیین شود. به گفته حاجی دینمحمد آمنه افضلی، یک زن مسلمان که طالبان هم دربارهاش اعتراضی نداشتند انتخاب شد. خانم افضلی قبل از آن وزیر امور اجتماعی و سناتور بود.
در جلسه ۳۱ جولای که قرار بود همان روز هیئت افغانی به پاکستان پرواز کند، یادداشتی از وزارت خارجه پاکستان به دست هیئت رسید. در یادداشت نوشته شده بود که ملاعمر فوت شده و در بین طالبان وضعیت سردرگم است؛ بنابرین وزارت خارجه پاکستان از آمدن هیئت افغانی معذرت میخواهد؛ طالبان فعلا آماده گفتوگو نیستند.
اینگونه بود که اولین نشست رسمی بین دو طرف جنگ هجده ساله افغانستان تا به اینروز، آخرین نشست شد.
