توییتر؛ هشتگ افغان‌ها در ایران؛ از 'خفاش شب' تا 'تسلیت کابل'

سال‌هاست که مسائل متفاوت در ایران، از سیاسی گرفته تا فرهنگی بر زندگی مهاجرین افغان در این کشور تاثیر می‌گذارد. مثلا تحریم، همان اندازه که برای یک ایرانی پیامد منفی داشته، به احتمال زیاد تاثیر بیشتری بر زندگی یک افغان مهاجر در ایران گذاشته است و حتی بر دسترخوان (سفره) خانواده‌های آنان در داخل افغانستان بی‌تاثیر نبوده است. می‌خواهم بگویم که خواسته یا ناخواسته حالا حدود دو و نیم میلیون افغان مهاجر بخشی از زندگی و جامعه ایران شده‌اند. به همین دلیل است که هر از گاهی موضوعی درباره افغان‌ها در ایران مطرح و فراگیر می‌شود.

فضای مجازی به فراگیری روایت واقعیت‌های زندگی افغان‌ها کمک گسترده‌ای کرده است. تاکنون چندین هشتگ و کمپین مرتبط با افغان‌ها و مسائل‌شان در ایران در فضای مجازی به راه انداخته شده است. البته اگر به زمان‌های دور و هنگامی‌که هشتگ و فضای مجازی ایجاد نشده بود، برگردیم، به‌نحوی "ترند"ها و هشتگ‌های شفاهی و کلامی مرتبط با افغان‌ها در ایران شنیده می‌شد. جایی دور نرویم همین خود کلمه "افغانی" زمانی "ترند" و فراگیر شده بود که بار مثبتی برای ایرانی‌ها نداشت و نوعی توهین تلقی می‌شد.

خفاش شب

یکی از هشتگ‌های از این دست، "خفاش شب" بود. تابستان سال ۱۳۷۶ برای بسیاری از تهرانی‌ها به ویژه زنان، تابستان ترسناکی بود. فردی به نام رضا خوشروی و با نام‌های مستعار عبدالله عبدالرحمن و مراد نادری دست به قتل‌های زنجیره‌ای زنان زد. مردم ترسیده بودند و او را رسانه‌ها "خفاش شب" نامیدند. آقای خوشروی ۹ زن را به قتل رسانده بود.

به گزارش مشرق، در آغاز نیروهای انتظامی فکر می‌کردند که "خفاش شب"، شخصی است به نام عبدالرحمن عبدالله و از اتباع افغانستان. تیمسار ابوالفتحی، رئیس پلیس وقت تهران در گفت‌وگویی با شبکه تهران این مطلب را اعلام کرد. افغان جلوه‌دادن قاتل شب‌های تهران، هر لحظه ممکن بود که جو کاذبی در شهر و یا کشور علیه اتباع افغان ایجاد کند و به جنایات و تبهکاری‌های جدیدی بینجامد.

شرایط به نحوی بود که برخی افغان‌ها از رفتن به سر کار یا فرستادن فرزندانشان به مدارس جلوگیری می‌کردند. البته همه این‌ها به این دلیل بود که "خفاش شب" خود را "افغانی" معرفی کرده بود. کار به جایی رسید که سرتیپ ابوالفتحی گفت: "باید تمامی افغانان غیرمجاز جمع‌آوری شوند و کسانی که به صورت غیرقانونی وارد کشور شده‌اند، اخراج شوند."

#مرز_را_باز_کنید

در تازه‌ترین مورد از واکنش‌ به مسائل مرتبط به افغان‌ها در ایران، صحبت‌های تازه معاون وزیر خارجه ایران، عباس عراقچی با واکنش گسترده افغان‌ها و ایرانی‌‌ها روبه‌رو شد. آقای عراقچی گفته بود که در صورت ادامه روند افت شدید درآمد ایران در اثر تحریم‌های آمریکا، این کشور ممکن است از مهاجران افغان بخواهد ایران را ترک کنند.

شماری از کاربران افغان نیز از چند روز به این سو با راه‌اندازی کمپین #مرز_را_باز_کنید به گفته‌های معاون وزارت خارجه معترض شدند.کاربران با این هشتگ مشکلات و تجربه‌های‌شان از مهاجرت در ایران را به اشتراک گذاشته‌‌اند و از دولت ایران خواسته‌اند تا با باز کردن مرزها بگذارند مهاجران به اروپا و ترکیه بروند.

#ستایش

ستایش دختر شش ساله افغان، ساکن شهرستان ورامین از توابع استان تهران در یکی از روزهای فروردین سال ۱۳۹۵ برای خریدن بستنی بیرون رفت و دیگر هیچ‌گاه به خانه بازنگشت. پسر همسایه او را ربوده و به شکل فجیعانه‌ای به قتل رسانده بود.

همین‌‌که خبر رسانه‌ای شد، موجی از احساس و نظرها در فضای مجازی به ویژه توییتر با #ستایش آغاز شد. باتوجه به این‌که مقتول افغان بود، بسیاری از افغان‌ها به آن واکنش نشان دادند. هشتگ ستایش، از مواردی بود که ایرانی‌ها و افغان‌ها تقریبا نظرات مشابهی داشتند؛ ابراز همدردی به خاطر قتل دختربچه‌ای که قاتلش هم یک کودک بود. برخی پرسیده بودند اگر قضیه برعکس، و قاتل یک افغان می‌بود، چه بر سر مهاجرین در ایران می‌آمد؟

#نه_به_نژادپرستی

در سریال "ممنوعه" که مدتی پیش از شبکه خانگی در ایران پخش شد، یک کارگر افغان دیده می‌شود که "سرش بزتراش شده" و هنگامی که شخصیت زن داستان از کنار او عبور می‌کند، با حالتی در صورتش می‌گوید: "بو می‌ده".

این سریال یکی از موارد تازه‌ای است که افغان‌ها احساس کردند، آن‌گونه که باید نشان داده نشده‌اند. البته چنین حضور و انتقادی با توجه به "نمایش نامناسب و ناشایسته" افغان‌ها در سریال‌ها و فیلم‌های ایرانی، سال‌هاست که مطرح شده است. به باور شماری از افغان‌ها سریال ممنوعه و برنامه‌های تلویزیونی مشابهی نوعی "نژادپرستی" است و نشان‌دهنده "نگاه از بالا به پایین" به افغان‌هاست؛ به همین خاطر است که هشتگ "نه به نژادپرستی" بعد از مطرح شدن موضوع سریال ممنوعه بار دیگر در فضای مجازی فراگیر شد. گرچه کارگردان این سریال اعلام کرد که هدف‌شان این بوده که بگویند چنین برخوردی از اصل غلط است. مثل هشتگ ستایش، در موضوع "نه به نژادپرستی" ایرانی‌های زیادی هم با افغان‌ها همصدا بودند.

#از_مهر_جا_نمانند

موضوع تحصیل فرزندان مهاجر افغان در ایران از دغدغه‌های سال‌های زیاد والدین افغان بود. هر سال قبل از آغاز مکاتب/ مدارس، این سئوال در خانه بسیای از افغان‌ها و بین اعضای فامیل پرسیده می‌شد: "امسال ثبت نام خواهند کرد یا نه؟"سال‌ها هم ثبت نام نکردند و مدارس خودگردان که توسط خود افغان‌ها مدیریت می‌شد، راه‌اندازی شدند. در سال ۱۳۹۴ آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی دستور داد تا هیچ دانش‌آموز افغان، از تحصیل بازنماند حتی آنهایی که غیرقانونی هستند نیز نباید در ایران از تحصیل جا بمانند.

دو سال بعد هم وزیر معارف/ آموزش و پرورش ایران در پیامی توییتری از تحصیل کودکان مهاجر حمایت کرد. محمد بطحایی نوشت: "تلاش می‌کنم هیچ دانش‌آموز هیچ ملیتی از مهر جا نماند".مهرماه، زمان آغاز مکاتب/ مدارس در ایران است. بدین‌گونه هشتگ دیگری در فضای مجازی با حمایت از حق تعلیم و تحصیل مهاجرین، بویژه افغان‌ها در ایران به‌راه انداخته شد. بسیاری از ایرانی‌ها هم در فراگیری این هشتگ کمک کردند: #ازمهرجانمانند

#کابل_تسلیت

بسیاری از ایرانی‌ها خبرهای بدی از همسایه می‌شنوند. بویژه این‌که خبرهای بد بیشتر هم پوشش داده می‌شود، از جمله انفجار.

هشتگ "کابل تسلیت" از مواردی است که ایرانی‌ها برای همدردی با اوضاع خونبار افغانستان از آن استفاده کرده‌اند. زمان فراگیری این هشتگ واحد نیست و در تاریخ‌های متفاوت توسط ایرانی‌ها به کار برده شده است؛ نشان‌دهنده تسلیت‌های زیاد برای غم‌های زیاد همسایه.