انتخابات ریاست جمهوری افغانستان؛ صف‌آرایی زیر سایه صلح با طالبان و خروج آمریکا

امروز شنبه (۲۲ دسامبر/اول جدی) کمیسیون انتخابات افغانستان ثبت نام نامزدان انتخابات ریاست جمهوری را آغاز کرده است. چهارمین انتخابات ریاست جمهوری افغانستان زیر سایه روند صلح با طالبان و گزارشهایی درباره احتمال خروج تعداد زیادی نظامیان آمریکا قرار است، برگزار شود. پیشتر دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا از تمایل خود برای خروج قابل توجهی از نیروهای آمریکایی را از افغانستان سخن گفته بود.

بر اساس تقویم انتخاباتی روز ۳۱ حمل/فروردین مردم افغانستان پای صندوق‌های رای می‌روند.

کمیسیون انتخابات افغانستان گفته که حدود دو ماه دیگر، ۲۶ دلو/بهمن فهرست نهایی نامزدان شرکت کننده را به صورت رسمی اعلام می‌کند. این کمیسیون تنها اسناد و مدارک نامزدان را بررسی می‌کند.

از مهمترین شرایط ثبت نام نامزدان، ارایه فهرست ۱۰۰ هزار نفر از هواداران و سپردن یک میلیون افغانی (۱۳ هزار دلار) به کمیسیون انتخابات است.

تعیین دو معاون ریاست جمهوری و ایجاد یک "تکت انتخاباتی" چالش عمده این نامزدان در انتخابات برای ثبت نام در انتخابات پیش‌رو است.

نامزدان بالقوه کی‌ها هستند؟

برخی از چهره‌های دولت فعلی و دولت پیشین (حامد کرزی)، تصمیم خود را برای نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری بهار آینده اعلام کرده‌اند.

در روزهای اخیر گفته می‌شود حنیف اتمر، مشاور سابق امنیت ملی افغانستان، به‌عنوان یک نامزد جدی رقیب آقای غنی وارد کارزارهای انتخابات ریاست جمهوری می‌شود. برخی منابع گفته‌اند که آقای اتمر در تکت خود محمد یونس قانونی، رئیس پیشین مجلس و از چهره‌های مطرح ایتلاف سابق شمال به عنوان معاون اول و محمد محقق معاون دوم وارد کارزار انتخابات شوند.

اشرف غنی رئیس‌جمهور فعلی نیز تصمیم خود را برای نامزدی در انتخابات همراه با سرور دانش به‌عنوان معاون دوم اعلام کرده است، گرچه هنوز روشن نکرده است که معاون اول تیکت انتخاباتی او چه کسی است.

جنرال عبدالرشید دوستم گفته است که بار دیگر به او پیشنهاد شده که معاون اول اشرف غنی در انتخابات شود. اکنون نیز به‌صورت رسمی او این پست را دراختیار دارد، با آن‌که عملا از امور کنار گذاشته شده است.

آقای دوستم که از او به عنوان یک "بانک رای" نام برده می‌شود در انتخابات قبلی ریاست جمهوری وزن تعیین‌کننده در آرای اشرف غنی داشت.

صف‌آرایی نیروهای سیاسی چگونه است؟

شماری از چهره‌های مطرح منتقد اشرف غنی در محور "ائتلاف بزرگ ملی" جمع شده‌اند. در این ائتلاف مهمترین چهره‌های رهبران قومی تاجیک، هزاره و ازبک افغانستان دور هم جمع شده‌اند.

ژنرال دوستم، معاون اول رئیس جمهوری، عطا محمد نور، رئیس اجرایی حزب جمعیت اسلامی، محمد محقق، معاون دوم ریاست اجرایی و رهبر حزب وحدت مردم افغانستان و صلاح‌الدین ربانی، رهبر جمعیت اسلامی و وزیر امور خارجه افغانستان از اعضای اصلی این ائتلاف هستند.

از سوی دیگر "شورای حراست و ثبات" با محوریت محمد عمر داوود‌زی، وزیر داخله/کشور سابق افغانستان در سال ۲۰۱۵ از سوی شماری از رهبران جهادی افغانستان و اعضای ارشد دولت حامد کرزی ایجاد شد.

به طور خلاصه می‌توان گفت که مهم‌ترین جریان‌های رقیب اشرف غنی، مجاهدین و چپی‌های سابق‌اند که درصدد ایجاد ائتلاف‌های سیاسی برای انتخابات ریاست جمهوری برآمده‌اند.

رایزنی‌ها و نشست‌ها در کابل از احتمال اتحاد چهره‌های جهادی و چپ پیشین در برابر اشرف غنی حکایت دارد. این نکته را می توان یک تحول عمده در انتخابات پیش‌رو دانست که دستکم تا این حد در انتخابات گذشته سابقه نداشته است. این دو جریان با وجود سابقه اختلاف‌های عمیق ایدئولوژیک اما از تجربه حکومت‌داری و شناخت محلی گسترده در افغانستان برخوردارند.

اشرف‌ غنی از تکنوکرات‌های برگشته از غرب است.

طالبان و حکمتیار؟

مانند انتخابات‌های گذشته از طالبان نیز برای پیوستن به روند انتخابات دعوت شده است. گرچه بعید به نظر می‌رسد که این گروه در شرایط فعلی سلاح را برزمین گذشته و در انتخابات از نامزد مشخصی حمایت کند.

گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی غایب دوره‌های پیشین انتخابات و برجسته‌ترین رهبر جهادی پشتون‌ بدون شک از بازیگران جدی و تاثیرگذار این دوره انتخابات ریاست جمهوری خواهد بود.

آقای حکمتیار در دومین سال حکومت آقای غنی پس از بیست سال غیبت به روند صلح پیوست. این رهبر پر نفوذ و کهنه‌کار سیاسی در محور رایزی‌ها و نشست‌های انتخاباتی در کابل قرار گرفته است

گرچه خود آقای حکمتیار تمایلی به نامزدی در انتخابات نشان نداده است.

آقای حکمتیار "بانک رای" دیگری است که در آرایش‌های سیاسی توجه ائتلاف‌ها و نامزدان جدی انتخابات به او معطوف است.

نامزدان احتمالی ریاست جمهوری چه برنامه‌ای دارند؟

اشرف غنی رئیس جمهور کنونی تکمیل برنامه‌هایش را دلیل اصلی برای شرکت در انتخابات ریاست جمهوری اعلام کرده است. اما نامزدان رقیب او، خواهان تغییر شیوه حکومت‌داری آقای غنی بوده‌ و او را به "انحصار قدرت" متهم می‌کنند.

اعضای "ائتلاف بزرگ ملی" می‌گویند "شکاف‌های قومی" در دوره حکومت اشرف غنی به‌شدت عمیق شده است. و "شورای حراست و ثبات" هدف خود را ایجاد اصلاحات و جلوگیری از فروپاشی نظام سیاسی افغانستان گفته است.

به طور مثال لطیف پدرام، رئیس حزب کنگره، که در ماه‌های اخیر یک چهره منتقد رادیکال و جنجالی حکومت را از خود نشان داده است خواهان تغییر نظام سیاسی کشور به سیستمی فدرالی است.

در همین خصوص موضوع تبدیل نظام سیاسی از ریاست جمهوری به پارلمانی نیز ممکن است مانند انتخابات قبلی ریاست جمهوری در صدر فهرست برنامه‌های برخی از نامزدان این دوره قرار بگیرد.

عبدالله عبدالله در انتخابات گذشته ریاست جمهوری خواهان تغییر قانون اساسی و ایجاد پست صدراعظمی بود که در نهایت به توافق ایجاد پست "ریاست اجرائیه" انجامید که خود اکنون این پست را دراختیار دارد.

انتخابات یا دولت موقت؟

در چند ماه اخیر در محافل سیاسی کابل از احتمال برگزار نشدن انتخابات ریاست جمهوری یا تعویق آن صحبت می‌شود.

از سوی دیگر همچنین اظهاراتی درباره ایجاد یک دولت موقت زده می شود. به نظر می‌رسد گزینه ایجاد دولت موقت به جای انتخابات درچارچوب مذاکرات صلح با طالبان بحث شده است.

زلمی خلیلزاد نماینده ویژه آمریکا در مورد صلح افغانستان در حال مذاکرات فشرده با نمایندگان طالبان و رایزنی با کشورهای منطقه و چهره‌های سیاسی در کابل است.

اما در خبرنامه شورای امنیت ملی افغانستان آمده است که هیچ کشور یا فردی حق و صلاحیت بحث درباره ساختارهای جدید حکومتی برای افغانستان را ندارد.