بازیگران احتمالی انتخابات ریاست جمهوری افغانستان چه کسانی هستند؟

دست‌کم این چهره‌ها: محمد اشرف غنی رئیس جمهوری، عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی دولت، حنیف اتمر مشاور پیشین شورای امنیت ملی، عمر داودزی وزیر پیشین داخله و شیدا محمد ابدالی، سفیر پیشین افغانستان در هند، از نامزدان احتمالی انتخابات ریاست جمهوری بهار آینده خوانده می‌شوند.

هرچند به جز آقای غنی و دفتر آقای داودزی بقیه رسما اعلام موضع نکرده‌اند.

آقای غنی اخیرا در گفت‌وگو با خبرگزاری بلومبرگ تکمیل برنامه‌های ناتمام و پایان دادن به جنگ ۱۷ ساله در افغانستان را هدف اصلی ورودش به رقابت‌های انتخاباتی اعلام کرده است.

در انتخابات سال ۲۰۱۴ آقای غنی را چهره‌های قدرتمندی از جمله ژنرال عبدالرشید دوستم، از رهبران پرنفوذ ازبک همراهی کردند. محمد کریم خلیلی، از رهبران سرشناس هزاره در تشکیل این محور نقش برجسته‌ای داشت. او به جای خود سرور دانش را به عنوان معاون دوم با آقای غنی همراه کرد.

هنوز در مورد تکت انتخاباتی آقای غنی صحبت روشنی نشده اما قدر مسلم به نظر می‌رسد که آقای دانش در این سفر ناتمام همراه آقای غنی خواهد ماند.

اما بیشتر چهره‌های مطرح سیاسی مثل ژنرال دوستم، معاون آقای غنی، حنیف اتمر، مشاور قدرتمند پیشین امنیت ملی، احمد ضیا مسعود، نماینده ویژه در امور اصلاحات و حکومتداری خوب از کنار آقای غنی رفته‌اند.

"ادامه‌دهنده راه امان‌الله خان"

آقای غنی خود را ادامه دهنده راه شاه امان‌الله خان، پادشاه پیشین افغانستان و مجری طرح‌ها و برنامه‌های مدرن‌سازی او می‌داند اما بسیاری از ناظران به این باورند که در دوره آقای غنی در چند حوزه افغانستان دچار عقب‌گرد شده است:

در بحث امنیت وضعیت نه تنها بهبود نیافت بلکه دامنه خشونت‌ها وسعت بیشتری پیدا کرد. هرچند برخی ابتکارات بی‌‎سابقه در ۱۷ سال گذشته را در زمینه آتش‌بس انجام داد اما صلح همچنان یک رویای دور از دسترس به نظر می‌رسد.

در بخش اقتصاد، حکومت به رهبری آقای غنی تلاش‌هایی را در گشودن مسیرهای بدیل تجارت با جهان به خرج داد و چند سد مهم آبی را هم به بهره‌برداری سپرد اما به باور بسیاری‌ سفره‌های مردم خالی‌تر شده، وضعیت اقتصادی افت داشته و به اساس آمارها سقف بیکاری به بالاترین میزانش رسیده است.

در کنار این دو فاکتور، اگر معیار پیروزی در انتخابات را داشتن رابطه خوب با غرب در نظر بگیریم، اشرف غنی چه پیش از رئیس جمهور شدن و چه در دوره ریاست جمهوری‌اش نزدیک‌ترین رابطه را با کشورهای غربی، به خصوص آمریکا داشته است. هرچند برخی به این نظر هستند که عملکرد آقای غنی او را از چشم غربی‌ها انداخته و رفتن آقای اتمر از کنار او را در همین راستا تعبیر می‌کنند.

بنابراین به نظر می‌رسد آقای غنی برای بدست آوردن اعتماد رای دهندگان به تلاش‌های زیاد ضرورت دارد. چهره‌ای که بسیاری از افراد مطرح ایتلاف شمال را دیگر در کنارش ندارد و باور شماری به اینکه آقای غنی سعی در انحصار و متمرکز کردن قدرت داشته کار او را برای پیروزی سخت کرده است.

"ائتلاف بزرگ ملی"

شماری از چهره‌های مطرح منتقد آقای غنی در محور "ائتلاف بزرگ ملی" جمع شده‌اند. ایتلافی‌که به نظر می‌رسد جدی‌ترین بازیگر اپوزیسیونی انتخابات ریاست جمهوری باشد.

ژنرال دوستم، معاون اول رئیس جمهوری، عطا محمد نور، رئیس اجرایی حزب جمعیت اسلامی، محمد محقق، معاون دوم ریاست اجرایی و رهبر حزب وحدت مردم افغانستان و صلاح‌الدین ربانی، وزیر خارجه افغانستان از اعضای اصلی این ایتلاف هستند.

این چهره‌ها از منتقدان جدی شیوه حکومت‌داری آقای غنی بوده‌ و او را به انحصار قدرت متهم کرده‌اند.

منابع نزدیک به این ائتلاف می‌گویند تا اینجا ائتلاف روی یک سری اصول توافق کرده است. از جمله اینکه نامزد از میان اعضا انتخاب شود، رئیس جمهوری سه معاون داشته باشد و اختیارات و صلاحیت‌های معاونان در دستان رئیس جمهوری نباشد.

شماری از کارشناسان بدین باورند که احتمالا رهبران این ائتلاف نامزد اصلی ریاست جمهوری این دور نخواهند بود. بنابراین آنها باید چهره‌‌ای را وارد میدان کنند که هم در میان مردم از مقبولیت لازم برخوردار باشد و هم بتواند اعتماد جامعه بین‌المللی را جلب کند.

بسیاری از کارشناسان به این باورند که هنوز نیم نگاه این ائتلاف که رهبران اصلی آن غیرپشتون هستند، به فردی بیرون از دایره این گروه است.

ادعای ائتلاف این است که یک جریان فراقومی است که در جنوب و شرق این کشور که عمدتا پشتون‌نشین هستند، هم عضو و هوادار دارند. بنابراین بعید به نظر نمی‌رسد که ایتلاف برای افزایش شانس پیروزی‌اش در انتخابات یک چهره پشتون را علم کند.

شورای حراست و ثبات

"شورای حراست و ثبات" با محوریت محمد عمر داوود‌زی، وزیر داخله/کشور سابق افغانستان هم برای ورود به عرصه رقابت‌های انتخاباتی اعلام آمادگی کرده است. آقای داوودزی از نامزدان احتمالی انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۴ بود اما پیش از اعلام فهرست نهایی نامزدان انصراف داد و از آقای عبدالله عبدالله حمایت کرد.

شورای حراست و ثبات در سال ۲۰۱۵ از سوی شماری از رهبران جهادی افغانستان و اعضای ارشد دولت پیشین حامد کرزی ایجاد شد و این شورا هدف خود را ایجاد اصلاحات و جلوگیری از فروپاشی نظام کنونی افغانستان خواندند.

حنیف اتمر، عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی دولت و شیدا محمد ابدالی از دیگر چهره‌هایی هستند که گفته می‌شود خود را نامزد خواهند کرد.

آقای اتمر را بسیاری مغز متفکر حکومت آقای غنی توصیف می‌کردند. حالا به نظر می‌رسد که این چهره به تعبیری بسیاری رمزآلود در قامت یک نامزد جدی وارد کارزارهای انتخابات ریاست جمهوری شود.

برخی منابع گفته‌اند که آقای اتمر در تکت خود محمد یونس قانونی، رئیس پیشین مجلس و از چهره‌های مطرح ایتلاف سابق شمال را دارد. به گفته این منابع قرار است آقای اتمر به عنوان نامزد ریاست جمهوری و آقای قانونی به عنوان معاون اول ریاست جمهوری وارد رقابت شوند.

خود آقای اتمر هنوز در مورد نامزدی‌اش در انتخابات اعلام موضع نکرده است و آقای قانونی هم رسما چیزی نگفته است.

عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی دولت

عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی حکومت وحدت ملی افغانستان که در انتخابات جنجالی ۲۰۱۴ ریاست جمهوری افغانستان رقیب آقای غنی بود، هنوز موضع خود را رسما اعلام نکرده‌ است.

اما وقتی بارها از او پرسیده شده که بازهم خود را نامزد خواهد کرد، او احتمال نامزدی‌اش را هیچ وقت رد نکرد.

مجیب رحیمی، سخنگوی آقای عبدالله به بی‌بی‌سی گفت رایزنی‌ها برای معرفی نامزد واحد از حوزه "جهاد و مقاومت" ادامه دارد و به زودی اعلام خواهد شد.

"حوزه جهاد و مقاومت" معمولا به گروه‌های جهادی گفته می‌شود که ابتدا علیه هجوم شوروی به افغانستان جنگیدند و بعدا در برابر گروه طالبان جنگ کردند.

آقای عبدالله در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۴ تقریبا نامزد همین حوزه بوده که در هر دو دور نتیجه انتخابات را به چالش کشاند.

اکنون به نظر می‌رسد که آقای عبدالله هنوز امیدوار است بتواند چهره‌ها و گروه‌هایی از میان جهادی‌ها را برای نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۹ پشت خود داشته باشد.

اما چالش‌های آقای عبدالله با توجه به نارضایتی گسترده طرفدارانش در انتخابات ۲۰۱۴ و در پی آن، شاید از آقای غنی هم بیشتر باشد.

حامد کرزی، بی‌علاقه به بازگشت

حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان هنوز یکی از چهره‌های شاخص در حوزه سیاست است که نمی‌توان نقشش را در سرنوشت انتخابات آینده ریاست جمهوری نادیده گرفت.

آقای کرزی پس از این‌که در سال ۲۰۱۴ قدرت را به محمد اشرف غنی واگذار کرد، به یکی از منتقدان جدی حکومت وحدت ملی تبدیل شد.

او که در اواخر زمامداری‌اش سر ناسازگاری با واشنگتن داشت و از امضای پیمان امنیتی با آمریکا نیز سرباز زد، از مخالفان سرسخت سیاست‌های این کشور در افغانستان است و بارها آمریکا را در پایان نبرد افغانستان ناکام خوانده است.

آقای کرزی تاکید کرده که به هیچ عنوان نمی‌خواهد باز هم خودش را برای انتخابات ریاست جمهوری سال آینده نامزد کند. منابعی از دفتر مطبوعاتی او به بی‌بی‌سی گفتند که آقای کرزی حتی برای حمایت از نامزد مشخصی رای‌زنی هم نکرده و چشم به راهست که پس از ثبت نام نامزدان تصمیم بگیرد که از تکت مشخصی حمایت کند یا خیر.

نقش گلبدین حکمتیار

گلبدین حکمتیار، رهبر پر سر و صدای حزب اسلامی غایب دوره‌های پیشین انتخابات و برجسته‌ترین رهبر جهادی پشتون‌ بدون شک از بازیگران جدی و تاثیرگذار انتخابات ریاست جمهوری خواهد بود.

آقای حکمتیار در دومین سال حکومت آقای غنی پس از بیست سال غیبت به روند صلح پیوست. هنوز مشخص نیست که این رهبر پر نفوذ سیاسی چه نقشی در انتخابات پیشرو خواهد داشت اما تقریبا مسلم است که خودش نامزد نخواهد بود.

آقای حکمتیار بانک رای دیگری است که در آرایش‌های سیاسی توجه ایتلاف‌ها و نامزدان جدی انتخابات به او معطوف خواهد بود.

افول اقبال بانک‌های رای

ژنرال دوستم، عطا محمد نور، محمد محقق، کریم خلیلی، عبدالرب رسول سیاف، اسماعیل خان و بسیاری از رهبران پیشین جهادی به بانک‌های رای معروف‌اند.

در مبارزه برای کسب قدرت نگاه‌ها همواره به این چهره‌ها دوخته شده است. حامد کرزی، رئیس جمهوری پیشین دو دور ریاست جمهوری‌اش را تا حدی مدیون آرایی است که هواداران پر و پا قرص این رهبران به نفع او به صندوق ریخته‌اند.

آقای غنی هم در سال ۲۰۱۴ با کشاندن ژنرال عبدالرشید دوستم به تکت خود، ژنرالی که بارها از او به بدی یاد کرده بود، روند مبارزه را به نحوی به نفع خود تغییر داد. هرچند در مورد نتیجه انتخابات تیم رقیب او ایراد جدی داشت.

در سه سال گذشته یک سری وقایع به شدت بر جایگاه اجتماعی رهبران به خصوص رهبران هزاره تاثیر گذاشته است. محمد کریم خلیلی و محمد محقق بیش از هر رهبری محبوبیت‌شان را در میان طرفدارانش از دست داده‌اند.

از عبدالله عبدالله هم در عمر دولت وحدت ملی انتقادهای تندی شده است. آقای عبدالله را طرفدارانش به پشت کردن به آرمان‌های "مقاومت" متهم کرده‌اند.

عطا محمد نور از رهبران تاجیک در افغانستان با افتادن از سریر جنجالی‌ترین کرسی ولایت، به نظر می‌رسد توان مانور قبلی خود را نداشته باشد.

ژنرال دوستم اما به نظر می‌رسد با تقابل در برابر رهبری آقای غنی و انتقاد تند و تیز از سیاست‌های دولت، محبوبیت‌اش در میان طرفداران را افزایش داده است. هرچند گفته می‌شود بحث اتهام بدرفتاری جنسی علیه او، در کنار وجود اتهام‌های نقض حقوق بشری، از اعتبار او در نزد جامعه جهانی تا حد زیادی کاسته است. با این‌حال، ژنرال دوستم در هر صف قرار بگیرد، وزن آن طرف را سنگین‎تر خواهد کرد.

افغانستان پس از ۲۰۱۴

در سال ۲۰۱۴ زمانی که افغانستان جنجالی‌ترین انتخابات ریاست جمهوری‌اش را برگزار کرد، ایتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا بازیگر اصلی جنگ افغانستان بود.

بخش بزرگی از نیروهای بین‌المللی هنوز در افغانستان بودند و طالبان برای خروج این نیروها لحظه شماری می‌کردند.

انتخابات ۲۰۱۴ در فضای آکنده از بیم و ترس از آینده برگزار شد. مهمترین دغدغه افغان‌ها خروج نیروهای بین‌المللی و خطر بازگشت دوباره طالبان و بزرگترین ضمانت امنیتی برای افغانستان موافقت‌نامه امنیتی دوجانبه بین کابل و واشنگتن بود.

طالبان، حزب اسلامی به رهبری گلبدین حکمتیار، القاعده و شبکه حقانی عمده‌ترین گروه‌های شورشی بودند که در برابر دولت افغانستان و متحدین آن سرسختانه می‌جنگیدند.

انتخابات 2019 در حالی قرار است برگزار شود که حضور نیروهای بین‌المللی به پایین‌ترین سطح تقلیل یافته و دامنه جنگ گسترده‌تر از 2014 شده است. هرچند آقای غنی بارها گفته که مثل سدی جلوی پیشروی طالبان را گرفته اما طالبان توانیسته در این دوره در قامت یک ساختار موازی برنامه‌هایش را در بخش‌های از افغانستان تحمیل کند. بناء به نظر می‌رسد که برای رای دهندگان صلح با طالبان و دستکم تضعیف توان نظامی این گروه و آوردن امنیت به شهرها اولویت درجه یک باشد.

ورود داعش به جنگ افغانستان

ورود گروه موسوم به دولت اسلامی، داعش در جنگ افغانستان، هم گسترده و هم اهداف جنگ را وسعت داد.

داعش بر خلاف بسیاری گروه‌های دیگر حمله به اهداف مذهبی را در اولویت خود قرار داد.

این گروه در حدود سه سال گذشته هم‌پای طالبان برخی از مرگبارترین حملات را در کابل، جلال‌آباد و برخی از شهرهای دیگر سامان داده است.

بدون شک ورود داعش به عرصه جنگ افغانستان بر آرایش‌های سیاسی در انتخابات ریاست جمهوری پیش‌رو تاثیر خواهد گذاشت، تاثیری که به نظر می‌رسد بیش از همه، جریان حاکم را هدف قرار خواهد داد.

انتخابات و بازیگران منطقه‌ای جنگ افغانستان

پس از رویارویی آمریکا و روسیه در منازعه اوکراین و سوریه، افغانستان عرصه بازی جدیدی برای رویارویی روسیه با آمریکا در زمینه بازی بزرگتر بین‌المللی است.

بارها مقام‌های افغان و آمریکایی گفته‌اند که روسیه از طالبان حمایت می‌کند و جنگجویان این گروه را با سلاح‌های مجهز به دید شب مجهز می‌کند. به نظر می‌رسد که ایران، متحد روسیه در جنگ سوریه هم با عطش بیشتر وارد این بازی شده است.

در آرایش‌های تازه سیاسی چشم‌پوشی از واقعیت‌های جدید جنگ افغانستان غیر منطقی به نظر می‌رسد. ایتلاف‌های تازه‌ای که در حال شکل‌گیری است بعید است که هنگام تعریف منافع گروهی‌شان منافع این بازیگران را نادیده بگیرند.

روسیه قرار است برخلاف میل دولت‌های افغانستان و آمریکا نشست صلح مسکو را هفته آینده برگزار کند که در آن نمایندگان طالبان و چهره‌ها و گروه‌های سیاسی مخالف دولت افغانستان شرکت خواهند داشت.

به نظر می‌رسد که روسیه می‌خواهد با استفاده از بحث صلح افغانستان نفوذ خود دراین کشور را افزایش دهد و بدور از احتمال نیست که در انتخابات ریاست جمهوری پیشرو نیز بخواهد نقش و تاثیر معین خود را داشته باشد.